न चाबुध्यत तद्वृत्तं वीरको द्वाररक्षकः। कुसुमामोदिनं दृष्ट्वा स्त्रीरूपं दानवेश्वरम्
परंतु, वीरक नावाचा द्वारपाल काय घडलं हे ओळखू शकला नाही; कारण त्याला फुलांच्या सुगंधासह स्त्रीरूपातील दानवराजच दिसला.
दूतेन मारुतेनाशु बोधिता हिमशैलजा। श्रुत्वा वायुमुखाद्देवी क्रोधरक्ताविलेक्षणा
मारुत नावाच्या दूताने लवकरच हिमालयकन्येला कळवलं; वायूच्या तोंडून ऐकून देवीच्या डोळ्यांत रागाने लालसरपणा आला.
अपश्यद्वीरकं पुत्रं हृदयेनैव दूयता। देव्युवाच। मातरं मां परित्यज्य यस्मात्त्वं स्नेहविक्लवाम्
तिने आपला पुत्र वीरक हृदयाने दुःखी झालेला पाहिला. देवी म्हणाली: 'तू मला, आपल्या आईला, प्रेमाने ओतप्रोत असताना सोडून गेलास—'
विहितावसरः स्त्रीणां शंकरस्य रहोविधौ। तस्मात्ते मानुषे रूक्षा जडा हृदयवर्जिता
'शंकराच्या गुप्त विधीत स्त्रियांसाठी संधी दिली आहे; म्हणूनच, मानवांत तू कठोर, जड आणि हृदयशून्य झालास.'
गणेशाकारसदृशी शिला माता भविष्यति। निमित्त एष विख्यातो वीरकस्य सुतादरात्
गणेशासारखी एक शिळा आई होईल; हे वीरकाच्या पुत्राच्या प्रेमासाठी प्रसिद्ध शकुन आहे.
संभवे प्रक्रमे चैव विचित्राख्या न संशयः। एवमुत्सृष्टशापायां गिरिपुत्र्यामनंतरं
जन्माच्या सुरुवातीला तिचं नाव 'विचित्रा' असं ठेवण्यात येईल, यात काहीच शंका नाही; पर्वतकन्येवरचं शाप संपल्यानंतर असं घडलं.
निर्जगाम मुखात्क्रोधः सिंहरूपी महाबलः। स तु सिंहः करालास्यः सटाजटिलकंधरः
त्या वेळी तिच्या तोंडातून प्रचंड रागाचा सिंह बाहेर पडला; तो सिंह फार बलवान, भयंकर चेहरा, जाड मानेसह आणि गुंतलेल्या केसांसह होता.
ऊर्ध्वप्रोद्भूतलांगूलो दंष्ट्रोत्कटमुखावटः। व्यादितास्यो लंबजिह्वः क्षामः कुक्षिबलादिषु
त्याची शेपटी वर उचललेली, तोंड मोठ्या दातांनी भयंकर, जबडा मोठा उघडलेला, जीभ लोंबती, आणि पोट व इतर भाग सुकलेले होते.
अस्यास्ये वर्तितुं देवी व्यवस्थितवती तदा। ज्ञात्वा मनोगतं तस्या भगवांश्चतुराननः
त्या वेळी देवी त्या सिंहाच्या तोंडासमोर उभी राहिली; तिच्या मनातलं जाणून, चतुर्मुख ब्रह्मदेव प्रकट झाला.
आजगामाश्रमपदं संपदामाश्रयं यतः। आगम्योवाच देवेशो गिरिजां स्पष्टया गिरा
तो समृद्धीचं स्थान असलेल्या आश्रमात आला; तेथे येऊन देवांचा स्वामी ब्रह्मदेव, स्पष्ट शब्दांत गिरिजेला बोलला.
ब्रह्मोवाच-। किं पुनः प्राप्तुकामासि किमलभ्यं ददामि ते। विरम्यतामतिक्लेशात्तपसोस्मान्मदाज्ञया
ब्रह्मदेव म्हणाला — तुला पुन्हा काय हवं आहे? असं काही आहे का जे मी तुला देऊ शकत नाही? माझ्या आज्ञेने हे कठीण तप सोड.
तच्छ्रुत्वोवाचगिरिजा गुरोर्गौरवयंत्रितं। वाक्यं वाचाहरोद्गीर्णवर्णनिर्गमवांछितं
हे ऐकून, गुरूंच्या आदरामुळे गिरिजा संयमितपणे बोलली; तिने आपल्या इच्छेचं वर्णन करणारे शब्द उच्चारले.
देव्युवाच-। तपसा दुष्करेणाप्तः पतिर्वै शंकरो मया। समां श्यामलवर्णेति बहुशः प्रोक्तवान्रहः
देवी म्हणाली — कठीण तप करून मी शंकरास पती म्हणून मिळवला; पण तो अनेकदा गुप्तपणे मला 'श्यामवर्णा' असं म्हणतो.
तस्मादहं कांचनाभवर्णा तन्नामसंयुता। भर्तुर्भूतपतेरंगमेकतो निर्विषं भवेत्
म्हणून मला सोन्यासारखा वर्ण आणि तसंच नाव हवं आहे; माझ्या पती, भूतांच्या स्वामीच्या अंगात मी विषरहित व्हावं, अशी माझी इच्छा आहे.
तस्यास्तद्भाषितं श्रुत्वा प्रोवाच जगदीश्वरः। एवं भव त्वं भूयश्च भर्तुर्देहार्द्धचारिणी
तिचं बोलणं ऐकून जगाचा स्वामी म्हणाला — तसेच होवो; आणि पुन्हा, तू आपल्या पतीच्या देहाची अर्धांगिनी राहशील.
ततस्तत्याजतां कृष्णां फुल्लनीलोत्पलत्वचं। त्वक्च साप्यभवद्भीमा घंटाहस्तात्रिलोचना
मग तिने फुललेल्या निळ्या कमळासारखा काळा रंग सोडला; ती त्वचा भीमा झाली, तिच्या हातात घंटा होती आणि ती त्रिनेत्री होती.
नानाभरणसंपूर्णा पीतकौशेयधारिणी। तामब्रवीत्ततो ब्रह्मा देवीं नीलांबुजत्विषं
ती विविध दागिन्यांनी सजलेली आणि पिवळ्या रेशमी वस्त्रात होती; मग ब्रह्मदेव निळ्या कमळासारख्या कांतीच्या देवीला म्हणाला.
निशे भूधरजा देह संपर्का त्वं मदाज्ञया। संप्राप्ता कृतकृत्यत्वमेकानंशा पुरो ह्यसि
रात्री, माझ्या आज्ञेने, तुझ्या देहावर पर्वताच्या धुळीचा स्पर्श झाला; तू आपलं कार्य पूर्ण केलं आहेस आणि आता स्वतंत्र रूपात उभी आहेस.
य एष सिंहः प्रोद्भूतो देव्याः क्रोधाद्वरानने। स तेस्तु वाहनं देवि केतौ चास्तु महाबलः
हे देवी, तुझ्या रागातून जन्मलेला हा सिंह तुझं वाहन होईल आणि तो तुझ्या ध्वजाजवळ नेहमी बलशाली राहील.
गच्छ विंध्याचलं तत्र सुरकार्यं करिष्यसि। पंचालो नाम यक्षोयं यक्षलक्षपदानुगः
विंध्य पर्वतावर जा; तिथे तू देवांचं कार्य करशील. हा पंचाल नावाचा यक्ष, यक्षराजाच्या मागे चालणारा आहे.
दत्तस्ते किंकरो देवि मया मायाशतैर्युतः। इत्युक्त्वा कौशिकी देवी विंध्यशैलं जगाम ह
हे देवी, मी तुला शेकडो मायावी शक्तींनी युक्त असा हा सेवक दिला आहे; असं म्हणून कौशिकी देवी विंध्य पर्वतावर गेली.
उमापि प्राप्तसंकल्पा जगाम गिरिशांतिकं। प्रविशंतीं तु तां द्वारादपहृत्य समाहितः
उमाने आपली मनोकामना पूर्ण करून गिरीराजाजवळ प्रस्थान केलं; ती दारातून आत येत असताना, त्याने तिला आदराने सामोरं घेतलं.
रुरोध वीरको देवीं हेमवेत्रलताधरः। तामुवाच च कोपेन रूपे तु व्यभिचारिणीं
वीरक नावाचा द्वारपाल, सोन्याचा काठी आणि वेलांनी वेढलेली, त्या देवीला आडवा उभा राहिला. तो रागाने म्हणाला, "तुझं सौंदर्य फसवं आहे."
प्रयोजनं न तेत्रास्ति गच्छ यावन्न भक्ष्यसे। देव्यारूपधरो दैत्यो देवं वंचितुमागतः
इथे तुझं काहीच काम नाही, लवकर निघून जा, नाहीतर तुला खाऊन टाकतील. ही राक्षस देवीचं रूप घेऊन देवाला फसवायला आला आहे.
प्रविष्टो न च दृष्टोसौ स च देवेन घातितः। घातिते चाहमाज्ञप्तो नीलकंठेन कोपिना
तो आत गेला पण देवाला दिसला नाही, आणि मग देवाने त्याचा वध केला. त्याचा वध झाल्यावर रागावलेल्या नीलकंठाने मला आज्ञा दिली.
द्वारे त्वनवधानं ते यस्मात्पश्यामि वै ततः। भविष्यसि न मे द्वास्थो वर्षपूगाननेकशः
तुझं द्वारावर लक्ष नाही असं मला दिसतं, म्हणून तू अनेक वर्षं माझा द्वारपाल राहू शकणार नाहीस.
अतस्ते नात्र दास्यामि प्रवेशं गम्यतां द्रुतम्। एकां मुक्त्वा गिरिसुतां मातरं स्नेहवत्सलाम्
म्हणून मी तुला इथे प्रवेश देणार नाही, लवकर निघून जा. फक्त पर्वतराजाची कन्या, मायाळू माता, तिला सोडून इतर कोणालाही नाही.
प्रवेशं लभते नान्या नारी कमललोचने। इत्युक्त्वा तु तदा देवी चिंतयामास चेतसा1.44.
कमळासारख्या डोळ्यांची ती सोडून दुसऱ्या कोणत्याही स्त्रीला इथे प्रवेश नाही. असं सांगून देवीने मनात विचार केला.
नारी नैव स दैतेयो वायुर्मे यामभाषत। वृथैव वीरकश्शप्तो मया क्रोधपरीतया
ती स्त्री नव्हती, ना तो राक्षस, हे वाऱ्याने मला सांगितलं. मी रागाच्या भरात वीरकाला उगाच शाप दिला.
अकार्यं क्रियते मूढैः प्रायः क्रोधसमन्वितैः। क्रोधेन नश्यते कीर्तिः क्रोधो हंति स्थितां श्रियम्
रागाने भरलेल्या मूर्खांकडून नेहमीच चुकीची कामं होतात. रागामुळे कीर्ती नष्ट होते आणि संपत्तीही हातातून जाते.