पापो रम्याकृतिश्चित्र भूषणांबरसंयुतः। तं दृष्ट्वा गिरिशस्तुष्टस्तमालिंग्य महासुरम्
तो पापी असला तरी सुंदर रूपाचा, छान दागिने व वस्त्रांनी सजलेला होता. गिरिशाने त्याला पाहून खूष होऊन त्या महादैत्याला मिठी मारली.
मन्यमानो गिरिसुतां सर्वैरवयवांतरैः। अपृच्छत्साधुभावं ते गिरिपुत्रि न कृत्रिमम्
ती पर्वतराजकन्या आहे असं समजून, सर्व अंगांनी पूर्ण असलेल्या तिला गिरिशाने विचारलं, 'गिरिपुत्री, तुझं स्वभाव खरंच सात्विक आहे ना? ते बनावट तर नाही ना?'
या त्वं मदाशयं ज्ञात्वा प्राप्तेह वरवर्णिनी। त्वया विरहितं शून्यं मम स्थानं जगत्त्रयम्
'हे सुंदर रूप असणाऱ्या, माझी इच्छा ओळखून तू इथे आलीस; तुझ्याविना माझं स्थान आणि हे तीनही जग शून्य आहे.'
प्राप्ता प्रसन्नवदने युक्तमेवंविधं त्वयि। इत्युक्तो दानवेंद्रस्तु तं बभाषे स्मितं शनैः
'तू प्रसन्न चेहऱ्याने आली आहेस, म्हणून असं होणं योग्यच आहे.' असं म्हणताच, त्या दानवराजाने मंद स्मित करत त्याला उत्तर दिलं.
स चाबुध्यदभिज्ञानैः प्राह त्रिपुरघातिनम्। दैत्य उवाच। यातास्मि तपसः कामाद्वरं लब्धुं हिमाचलम्
तो काही खुणांवरून ओळखून, त्रिपुराचा संहार करणाऱ्या देवाला म्हणाला: दैत्य म्हणाला, 'मी तप करून वर मिळवण्यासाठी, इच्छा धरून हिमालयाकडे आलो आहे.'
रतिश्च तत्र मेनाभूत्ततः प्राप्ता त्वदंतिकम्। इत्युक्तः शंकरः शंकां चित्ते प्राप्तो विचारयन्
'तेथे मेना माझ्या आकर्षणाचा विषय झाली, म्हणून मी तुझ्याजवळ आलो.' असं ऐकून शंकराच्या मनात शंका आली आणि तो विचार करू लागला.
हृदयेन समाधाय देवः प्रहसिताननः। कुपिता कुपितं बुद्ध्वा प्रकृत्या च दृढव्रता
देवाने मन शांत करून, हसऱ्या चेहऱ्याने तिचा राग ओळखला आणि तिचा स्वभावानेच दृढ निश्चय आहे हे समजलं.
अप्राप्तकामा संप्राप्ता किमेतत्संविजानती। इति चिंत्य हरस्तस्या अभिज्ञानं विचारयन्
'जिची इच्छा पूर्ण झाली नव्हती, ती आता आली आहे—याचा अर्थ काय?' असं विचार करत, हराने तिच्या ओळखीचा विचार केला.
नापश्यद्वामपार्श्वे तु तदंकं पद्मलक्षणम्। लोम्नामावर्तरचितं ततो देवः पिनाकधृक्
त्याच्या डाव्या बाजूला, कमरेवर असलेलं कमळाचं चिन्ह, केसांच्या वेटोळ्याने बनलेलं, त्याला दिसलं नाही; तेव्हा पिनाकधारी देवाने—
बुद्ध्वा तां दानवीं मायामाकारं गूहयंस्ततः। मेढ्रदंष्ट्रास्त्रमादाय दानवं तमसादयत्
ती दानवी माया आहे हे ओळखून, देवाने आपली जाणीव लपवली आणि मेढ्रदंष्ट्रा अस्त्र घेऊन त्या दैत्यावर प्रहार केला.
न चाबुध्यत तद्वृत्तं वीरको द्वाररक्षकः। कुसुमामोदिनं दृष्ट्वा स्त्रीरूपं दानवेश्वरम्
परंतु, वीरक नावाचा द्वारपाल काय घडलं हे ओळखू शकला नाही; कारण त्याला फुलांच्या सुगंधासह स्त्रीरूपातील दानवराजच दिसला.
दूतेन मारुतेनाशु बोधिता हिमशैलजा। श्रुत्वा वायुमुखाद्देवी क्रोधरक्ताविलेक्षणा
मारुत नावाच्या दूताने लवकरच हिमालयकन्येला कळवलं; वायूच्या तोंडून ऐकून देवीच्या डोळ्यांत रागाने लालसरपणा आला.
अपश्यद्वीरकं पुत्रं हृदयेनैव दूयता। देव्युवाच। मातरं मां परित्यज्य यस्मात्त्वं स्नेहविक्लवाम्
तिने आपला पुत्र वीरक हृदयाने दुःखी झालेला पाहिला. देवी म्हणाली: 'तू मला, आपल्या आईला, प्रेमाने ओतप्रोत असताना सोडून गेलास—'
विहितावसरः स्त्रीणां शंकरस्य रहोविधौ। तस्मात्ते मानुषे रूक्षा जडा हृदयवर्जिता
'शंकराच्या गुप्त विधीत स्त्रियांसाठी संधी दिली आहे; म्हणूनच, मानवांत तू कठोर, जड आणि हृदयशून्य झालास.'
गणेशाकारसदृशी शिला माता भविष्यति। निमित्त एष विख्यातो वीरकस्य सुतादरात्
गणेशासारखी एक शिळा आई होईल; हे वीरकाच्या पुत्राच्या प्रेमासाठी प्रसिद्ध शकुन आहे.
संभवे प्रक्रमे चैव विचित्राख्या न संशयः। एवमुत्सृष्टशापायां गिरिपुत्र्यामनंतरं
जन्माच्या सुरुवातीला तिचं नाव 'विचित्रा' असं ठेवण्यात येईल, यात काहीच शंका नाही; पर्वतकन्येवरचं शाप संपल्यानंतर असं घडलं.
निर्जगाम मुखात्क्रोधः सिंहरूपी महाबलः। स तु सिंहः करालास्यः सटाजटिलकंधरः
त्या वेळी तिच्या तोंडातून प्रचंड रागाचा सिंह बाहेर पडला; तो सिंह फार बलवान, भयंकर चेहरा, जाड मानेसह आणि गुंतलेल्या केसांसह होता.
ऊर्ध्वप्रोद्भूतलांगूलो दंष्ट्रोत्कटमुखावटः। व्यादितास्यो लंबजिह्वः क्षामः कुक्षिबलादिषु
त्याची शेपटी वर उचललेली, तोंड मोठ्या दातांनी भयंकर, जबडा मोठा उघडलेला, जीभ लोंबती, आणि पोट व इतर भाग सुकलेले होते.
अस्यास्ये वर्तितुं देवी व्यवस्थितवती तदा। ज्ञात्वा मनोगतं तस्या भगवांश्चतुराननः
त्या वेळी देवी त्या सिंहाच्या तोंडासमोर उभी राहिली; तिच्या मनातलं जाणून, चतुर्मुख ब्रह्मदेव प्रकट झाला.
आजगामाश्रमपदं संपदामाश्रयं यतः। आगम्योवाच देवेशो गिरिजां स्पष्टया गिरा
तो समृद्धीचं स्थान असलेल्या आश्रमात आला; तेथे येऊन देवांचा स्वामी ब्रह्मदेव, स्पष्ट शब्दांत गिरिजेला बोलला.
ब्रह्मोवाच-। किं पुनः प्राप्तुकामासि किमलभ्यं ददामि ते। विरम्यतामतिक्लेशात्तपसोस्मान्मदाज्ञया
ब्रह्मदेव म्हणाला — तुला पुन्हा काय हवं आहे? असं काही आहे का जे मी तुला देऊ शकत नाही? माझ्या आज्ञेने हे कठीण तप सोड.
तच्छ्रुत्वोवाचगिरिजा गुरोर्गौरवयंत्रितं। वाक्यं वाचाहरोद्गीर्णवर्णनिर्गमवांछितं
हे ऐकून, गुरूंच्या आदरामुळे गिरिजा संयमितपणे बोलली; तिने आपल्या इच्छेचं वर्णन करणारे शब्द उच्चारले.
देव्युवाच-। तपसा दुष्करेणाप्तः पतिर्वै शंकरो मया। समां श्यामलवर्णेति बहुशः प्रोक्तवान्रहः
देवी म्हणाली — कठीण तप करून मी शंकरास पती म्हणून मिळवला; पण तो अनेकदा गुप्तपणे मला 'श्यामवर्णा' असं म्हणतो.
तस्मादहं कांचनाभवर्णा तन्नामसंयुता। भर्तुर्भूतपतेरंगमेकतो निर्विषं भवेत्
म्हणून मला सोन्यासारखा वर्ण आणि तसंच नाव हवं आहे; माझ्या पती, भूतांच्या स्वामीच्या अंगात मी विषरहित व्हावं, अशी माझी इच्छा आहे.
तस्यास्तद्भाषितं श्रुत्वा प्रोवाच जगदीश्वरः। एवं भव त्वं भूयश्च भर्तुर्देहार्द्धचारिणी
तिचं बोलणं ऐकून जगाचा स्वामी म्हणाला — तसेच होवो; आणि पुन्हा, तू आपल्या पतीच्या देहाची अर्धांगिनी राहशील.
ततस्तत्याजतां कृष्णां फुल्लनीलोत्पलत्वचं। त्वक्च साप्यभवद्भीमा घंटाहस्तात्रिलोचना
मग तिने फुललेल्या निळ्या कमळासारखा काळा रंग सोडला; ती त्वचा भीमा झाली, तिच्या हातात घंटा होती आणि ती त्रिनेत्री होती.
नानाभरणसंपूर्णा पीतकौशेयधारिणी। तामब्रवीत्ततो ब्रह्मा देवीं नीलांबुजत्विषं
ती विविध दागिन्यांनी सजलेली आणि पिवळ्या रेशमी वस्त्रात होती; मग ब्रह्मदेव निळ्या कमळासारख्या कांतीच्या देवीला म्हणाला.
निशे भूधरजा देह संपर्का त्वं मदाज्ञया। संप्राप्ता कृतकृत्यत्वमेकानंशा पुरो ह्यसि
रात्री, माझ्या आज्ञेने, तुझ्या देहावर पर्वताच्या धुळीचा स्पर्श झाला; तू आपलं कार्य पूर्ण केलं आहेस आणि आता स्वतंत्र रूपात उभी आहेस.
य एष सिंहः प्रोद्भूतो देव्याः क्रोधाद्वरानने। स तेस्तु वाहनं देवि केतौ चास्तु महाबलः
हे देवी, तुझ्या रागातून जन्मलेला हा सिंह तुझं वाहन होईल आणि तो तुझ्या ध्वजाजवळ नेहमी बलशाली राहील.
गच्छ विंध्याचलं तत्र सुरकार्यं करिष्यसि। पंचालो नाम यक्षोयं यक्षलक्षपदानुगः
विंध्य पर्वतावर जा; तिथे तू देवांचं कार्य करशील. हा पंचाल नावाचा यक्ष, यक्षराजाच्या मागे चालणारा आहे.