द्वाररक्षा त्वया कार्या नित्यं रन्ध्रान्ववेक्षणम्। यथा न काचित्प्रविशेद्योषित्तत्र हरांतिकम्
‘तुला नेहमी दरवाज्याची राखण करायची आहे, कुठूनही कोणी स्त्री आत जाऊ नये याची खबरदारी घ्यायची, जेणेकरून कोणी हराजवळ पोहोचू नये.’
दृष्ट्वा परस्त्रियं चापि वदेथा मम पुत्रक। शीघ्रमेव करिष्यामि यथायुक्तमनंतरम्
‘माझ्या मुला, जर तुला दुसरी स्त्री दिसली तर लगेच मला सांग; मी लगेच योग्य ते करीन.’
एवमस्त्विति देवेशीं वीरकोवाच सांप्रतम्। मातुराज्ञामृताहार प्लावितांगो गतज्वरः
‘तसं होईल,’ असं वीरकाने देवीला ताबडतोब सांगितलं; आईच्या आज्ञेला तो अमृतासारखा मानला, त्याचं अंग आनंदाने न्हालं, ताप नाहीसा झाला.
जगाम रक्षां स द्रष्टुं प्रणिपत्य तु मातरम्। देवी चापश्यदायांतीं सखीं मातुर्विभूषिताम्
त्याने आईला वंदन करून पहारा द्यायला गेला; आणि देवीने पाहिलं, तिची सखी, आईने सजवलेली, येताना दिसली.
कुसुमामोहिनीं नाम तस्य शैलस्य देवताम्। सापि दृष्ट्वा गिरिसुतां स्नेहविक्लवमानसा
तिचं नाव होतं कुसुमामोहिनी — त्या डोंगराची देवी; तिने गिरिजेला पाहिलं आणि तिच्या मनात माया दाटून आली.
क्व पुत्रि गच्छसीत्युच्चैरालिग्योवाच देवता। सा तस्याः सर्वमाचख्यौ शंकरात्कोपकारणम्
‘मुली, कुठे चाललीस?’ असं मोठ्याने हाक मारून, तिला मिठी मारली; मग तिने सगळं सांगितलं — शंकरावर राग का आला ते.
पुनश्चोवाचगिरिजा देवतां मातृसंमिताम्। उमोवाच-। नित्यं शैलाधिराजस्य देवतात्वमनिंदिते
पुन्हा गिरिजाने त्या देवीला, जी आईसमान होती, विचारलं: उमा म्हणाली — ‘हे निष्कलंक, तू नेहमी डोंगरराजाची देवी आहेस.’
सर्वतः सन्निधानं ते मनसातीव वत्सला। अतस्तु ते प्रवक्ष्यामि यद्विधेयं त्वयांबिके
‘तुझं अस्तित्व सर्वत्र आहे, आणि तुझं मन फार मायाळू आहे; म्हणून मी तुला सांगते, काय करायला हवं ते, अंबिके.’
अन्यस्त्रीसंप्रवेशस्तु त्वया रक्ष्यः प्रयत्नतः। सरहस्ये प्रयत्नेन निषेव्यः सततं गिरौ
तुला दुसऱ्याच्या स्त्रीकडे जाण्यापासून नेहमी काळजीपूर्वक स्वतःला जपावं लागेल. पर्वतावर गुप्तपणे, पूर्ण दक्षतेने सेवा करत राहावी.
पिनाकिनः प्रविष्टायां वक्तव्यं मे त्वयानघे। ततोहं संविधास्यामि यत्क्षमं तदनंतरम्
धनुष्यधारी जेव्हा येईल, पापरहिते, तेव्हा तू मला सांगावंस. मग मी पुढे जे योग्य असेल ते करीन.
इत्युक्ता तां तथेत्युक्त्त्वा जगाम सा गिरिं शुभा। उमापि पितुरुद्यानं जगामाद्रिसुताद्भुतम्
अशी आज्ञा मिळाल्यावर तिने 'तसं होईल' असं उत्तर दिलं आणि ती शुभवती पर्वताकडे गेली. उमा, अद्भुत पर्वतराजाची कन्या, तीही वडिलांच्या बागेत गेली.
अंतरिक्षं समाविश्य मेघमालाविलप्रभम्। भूषणानि ततो न्यस्य वृक्षवल्कलधारिणी
ती आकाशात गेली, ढगांच्या राशीसारखी चमकत होती. मग तिने आपली दागिने काढून ठेवली आणि झाडाच्या सालीचे वस्त्र परिधान केले.
ग्रीष्मे पंचाग्निसंतप्ता वर्षासु च जलोषिता। वन्याहारा निराहारा शुष्कस्थंडिलशायिनी
उन्हाळ्यात तिने पाच अग्नींच्या तप्ततेचा अनुभव घेतला, पावसाळ्यात पाण्यात राहिली. कधी वनातील फळफळावळीवर, कधी उपवास करत, कोरड्या जमिनीवर झोपली.
एवं साधयती तत्र तपः सा च व्यवस्थिता। ज्ञात्वा गतां गिरिसुतां दैत्यस्तत्रांतरे बली
अशा प्रकारे ती तिथे कठोर तप करीत होती. पर्वतराजकन्या तिथून गेली आहे हे कळताच, एक बलाढ्य दैत्य तिथे आला.
अंधकस्य सुतो हृष्टः पितुर्वधमनुस्मरन्। देवान्सर्वान्विजित्याजौ बकभ्राता रणोत्कटः
अंधकाचा पुत्र, वडिलांचा मृत्यू आठवत आनंदित झाला. सर्व देवांना युद्धात जिंकून, बकाचा भाऊ, रणातील पराक्रमी, उठून उभा राहिला.
आडिर्नामांतरप्रेक्षी सततं चंद्रमौलिनः। आजगामामररिपुः पुरं त्रिपुरघातिनः
आडी नावाचा, नेहमी चंद्रकोरीधारीकडे लक्ष ठेवणारा, देवांचा शत्रू, त्रिपुराचा संहार करणाऱ्याच्या नगरीत आला.
स तत्रागत्य ददृशे वीरकं द्वार्यवस्थितम्। विचिंत्य सोपि च वरं दत्तं कमलयोनिना
तो तिथे पोहोचल्यावर त्याने द्वारावर उभा असलेला वीरक पाहिला. विचार केला की, त्यालाही कमलजन्म्याने वर दिला आहे.
हते किलांधके दैत्ये गिरिशेनासुरद्विषा। आडिश्चकार विपुलं तपः परमदारुणम्1.44.
जेव्हा पर्वतराज, असुरांचा शत्रू, अंधक दैत्याचा वध केला, तेव्हा आडीने अत्यंत कठोर आणि भयंकर तप केले.
समागत्याब्रवीद्ब्रह्मा तपसा परितोषितः। किमाडे दानवश्रेष्ठ तपसा प्राप्तुमिच्छसि
मग ब्रह्मदेव त्याच्या तपामुळे प्रसन्न होऊन आला आणि म्हणाला, 'दानवश्रेष्ठा, या तपाने तुला काय मिळवायचं आहे?'
ब्रह्माणमाह दैत्यस्तु निर्मृत्युत्वमहं वृणे। ब्रह्मोवाच-। जातानामिह संसारे विना मृत्युं न युज्यते
दैत्याने ब्रह्मदेवाला सांगितलं, 'मला मृत्यूमुक्ती हवी आहे.' ब्रह्मदेव म्हणाले, 'या जगात जन्म घेणाऱ्यांना मृत्यू टाळता येत नाही.'
यतस्ततोपि दैत्येंद्र मृत्युः प्राप्यश्शरीरिभिः। इत्युक्तो दैत्यसिंहस्तु प्रोवाचांबुजसंभवम्
म्हणून, दैत्येंद्र, शरीरधारकांना मृत्यू अटळ आहे. असं ब्रह्मदेवाने सांगितल्यावर त्या दैत्यसिंहानं कमलजन्म्याला उत्तर दिलं.
रूपस्यपरिवर्तो मे यदा स्यात्पद्मसंभव। तदा मृत्युर्मम भवेदन्यथा त्वमरोस्म्यहम्
तो म्हणाला, 'कमलजन्म्या, माझ्या रूपात बदल झाला तरच मला मृत्यू येवो; अन्यथा मी निर्भय राहीन.'
इत्युक्तस्तु तदोवाच तुष्टः कमलसंभवः। यदा द्वितीयो रूपस्य विवर्त्तस्ते भविष्यति
त्यावर प्रसन्न झालेल्या कमलजन्म्याने सांगितलं, 'जेव्हा तुझ्या रूपाचा दुसरा बदल होईल, तेव्हा तुला मृत्यू येईल.'
तदा ते भविता मृत्युरन्यथा न भविष्यति। इत्युक्तोमरतां मेने दैत्यसूनुर्महाबलः
त्या वेळी तुला मृत्यू येईल; अन्यथा नाही. असं ऐकून तो बलाढ्य दैत्यपुत्र स्वतःला अमर समजू लागला.
तस्मिन्काले त्वसंस्मृत्य तद्वधोपायमात्मनः। प्रतिहर्तुर्दृष्टिपथे वीरकस्याभवंस्तदा
त्या वेळी, स्वतःच्या वधाचा उपाय आठवून, मी वीरक या रक्षकाच्या नजरेस पडलो.
भुजंगरूपी रंध्रेण प्रविवेश दृशःपथम्। परिहृत्य गणेशस्य दानवो रौद्रदुर्जयः
सर्पाचं रूप घेऊन, त्या भयंकर आणि अजिंक्य दैत्याने फटीतून प्रवेश केला आणि गणेशाला चुकवून नजरेच्या मार्गाने आत गेला.
अलक्षितो गणेशेन प्रविश्याथ परां तनुम्। भुजंगरूपं संत्यज्य जग्राहाथ महासुरः
गणेशाच्या लक्षात न येता, तो महादैत्य आत गेला आणि सर्पाचं रूप सोडून दुसरं शरीर घेतलं.
उमारूपं रमयितुं गिरिशं मूढचेतनः। कृत्वा मायामयं रूपमप्रतर्क्यं मनोहरम्
त्याने आपल्या भ्रमित मनाने, गिरिशाला आनंद देण्यासाठी मायेमुळे उमाचं एक अप्रतिम, मनोहारी आणि कोणाच्याही कल्पनेपलीकडचं रूप तयार केलं.
सर्वैरवयवैः पूर्णं सर्वाभिज्ञानबृंहितम्। कृत्वा भगांतरे दंतं दैत्यो वज्रमयं दृढम्
सर्व अंगांनी पूर्ण, सर्व ओळखीच्या खुणांनी भरलेलं ते रूप बनवलं आणि त्या मुखात एक मजबूत, वज्रासारखा दात ठेवला.
तीक्ष्णाग्रं बुद्धिमोहेन गिरिशं हंतुमुद्यतः। कृत्वोमारूपसंस्थानं गतो दैत्यो हरांतिकम्
तीक्ष्ण टोक असलेला, बुद्धीला भ्रमित करणारा तो दैत्य, उमाचं रूप घेऊन गिरिशाजवळ त्याला मारण्याच्या हेतूने गेला.