विकल्पः स्वस्थचित्ते तु गिरिजे न मम क्रमात्। यद्येवं कुपिता भीरु तत्तवाहं न वै पुनः
गिरिजे, माझ्या मनात असा गोंधळ नाही; पण जर तू एवढीच रागावली असशील, तर मी पुन्हा असं करणार नाही.
नर्मवादी भविष्यामि जहि कोपं शुचिस्मिते। शिरसा प्रणतेनैष रचितस्ते मयांजलि
मी फक्त थट्टेने बोलणारा राहीन; हे सुंदर हास्य असलेल्या, तू राग सोड. मी डोकं झुकवून तुला नमस्कार करतो.
नि हीनो ह्यपमानेन निंदिते नैति विक्रियाम्। असतां तु सतां न स्यान्मर्मस्पृष्टो नरः किल
माणूस जर खरा चांगला असेल, तर अपमानाने तो कधीच कमी होत नाही, आणि निंदा झाली म्हणून त्याचं मन डळमळत नाही; पण वाईट लोकांना मात्र मनाला लागून जातं.
अनेकैश्चाटुभिर्देवी देवेन प्रतिबोधिता। कोपं तीव्रं न तत्याज सती मर्मणि घट्टिता
देवाने कितीही गोड बोलून समजावलं, तरी सतीने तीव्र राग सोडला नाही, कारण तिच्या मनाला खोल दुखापत झाली होती.
अवष्टब्धमथाच्छिद्य वासः शंकरपाणिना। विपर्यस्तालकावेगाद्गन्तुमैच्छच्च शैलजा
शंकराच्या हातातून वस्त्र ओढून घेतलं, केस विस्कटले, आणि मनात अस्वस्थता घेऊन पर्वतराजकन्या निघून जाण्याचा विचार करू लागली.
तस्या व्रजंत्याः कोपेन पुनराह पुरांतकः। सत्यं सर्वैरवयवैस्तनोषि सदृशां पितुः
ती रागाने निघून जात असताना, नगरांचा संहार करणारा पुन्हा म्हणाला: खरंच, तुझ्या प्रत्येक अंगात तुझ्या वडिलांचीच छाया दिसते.
हिमाचलस्य शृंगस्थमेव जालाकुलं मनः। तथा दुरवगाह्येभ्यो गहनो हि तवाशयः
हिमालयाच्या शिखरासारखं तुझं मन गुंतागुंतीचं आहे; आणि तुझं हृदय तर अगदीच खोल, समजायला कठीण आहे.
काठिन्यमश्मसारेभ्यो वनेभ्यो बहुलां गता। कुटिलत्वं निम्नगाभ्यो दुःसेव्यत्वं हिमादपि
तू दगड आणि जंगलांपेक्षा अधिक कठीण झाली आहेस, नद्यांपेक्षा अधिक वाकडी, आणि हिमालयापेक्षाही तुला संतुष्ट करणं कठीण आहे.
संक्रांतं सर्वमेवैतत्तन्वंगि हिमभूधरात्। इत्युक्ता सा पुनः प्राह गिरिशं शैलकन्यका
हे सगळं, बारीक बांध्याच्या तुजमध्ये, हिमाचल पर्वतापासून आलं आहे. असं म्हणताच, शैलकन्या पुन्हा गिरिशाशी बोलली.
कोपकंपितमूर्द्धा सा प्रस्फुरद्दशनच्छदा। उमोवाच-। स्यात्सर्वं दोषदानेन निंदायां गुणिनो बलात्
रागाने डोकं थरथरत, दात दाखवत उमा म्हणाली: दोष दाखवणाऱ्यामुळे, चांगल्या माणसांचे गुणही निंदा ठरतात.
तवापि दुष्टसंपर्कात्संक्रांतं सर्वमेव हि। व्यालेभ्योनेकजिह्वत्वं भस्मनोऽस्नेहवृत्तिता
तुझ्या वाईट संगामुळेच हे सगळं तुझ्यावर आलंय — सापांप्रमाणे अनेक जिभा, राखेसारखी चिकटपणा, आणि मायेचा अभाव.
हृत्कालुष्यं शशांकोत्थं दुर्बाधत्वं विषादपि। किं चात्र बहुनोक्तेन अलं वाचां श्रमेण ते
चंद्रामुळे मनाचा कलुष, विषामुळे बोलण्यात अडचण — यापेक्षा जास्त मी काय सांगू? शब्दांचा त्रास पुरे.
श्मशानवासान्निर्भीस्त्वं नग्नत्वात्तवनत्रपा। निर्घृणत्वं कपालित्वाद्दया ते विगता चिरम्
श्मशानात राहिल्यामुळे तुला भीती नाही; नग्न असल्यामुळे लाज नाही; कवटी धारण केल्यामुळे दया नाही; तुझ्यातली करुणा फार पूर्वीच गेली.
इत्युक्त्वा मंदिरात्तस्मान्निर्जगाम हिमाद्रिजा। तस्यां व्रजंत्यां देवेश्यां गणैः किलकिलाकृता
असं म्हणून हिमालयकन्या त्या महालातून बाहेर पडली; ती देवी निघताना तिच्या सेविकांनी गोंगाट केला.
क्व मातर्गच्छसीत्युक्त्वा रुदद्भिर्धावितं पुनः। विष्टभ्य चरणौ देव्या वीरको बाष्पगद्गदः
‘आई, कुठे चाललीस?’ असं म्हणत, डोळ्यांत पाणी आणून, वीरक पुन्हा तिच्यामागे धावला आणि देवीचे पाय घट्ट धरले, त्याचा आवाज रडण्याने थरथरत होता.
प्रोवाच मातः किन्न्वेतत्क्व यासि कुपितातुरा। अहं त्वामनुयास्यामि व्रजंतीं स्नेहवर्जिताम्
तो म्हणाला, ‘आई, असं का झालं? रागाने आणि दुःखाने तू कुठे चालली आहेस? जरी तू माया न ठेवता गेलीस तरी मी तुझ्यामागे येईन.’
नोचेत्पतिष्ये शिखराद्गिरेरस्य त्वयोज्झितः। उन्नम्यवदनं देवी दक्षिणेन तु पाणिना
‘नाहीतर, तू मला सोडून गेलीस तर मी या डोंगराच्या टोकावरून उडी मारेन,’ असं म्हणताच देवीने उजव्या हाताने त्याचं तोंड वर केलं.
उवाच वीरकं माता त्वं शोकं पुत्र मा कृथाः। शैलाग्रात्पतितुं नैव न च गंतुं मया सह
आईने वीरकाला सांगितलं, ‘माझ्या मुला, दुःख करू नकोस; तुला डोंगरावरून पडायचं नाही, किंवा माझ्याबरोबर यायचंही नाही.’
युक्तं ते पुत्र गच्छामि येन कार्येण तच्छृणु। कृष्णेत्युक्ता हरेणाहं स्तंभितास्म्यवमानिता
‘माझ्या मुला, मी एका कारणासाठी जात आहे, ते ऐक: हरिने मला ‘कृष्णा’ म्हटलं, त्यामुळे मी दग्ध झाले आणि मला अपमान वाटला.’
साहं तपः करिष्यामि येन गौरीत्वमाप्नुयाम्। एष स्त्रीलंपटो देवो यातायां मय्यनंतरम्
‘म्हणून मी तप करणार आहे, ज्यामुळे मला गौरीपण मिळेल; हा देव स्त्रियांच्या मागे असलेला, मी नसताना दुसरीकडे जाईल.’
द्वाररक्षा त्वया कार्या नित्यं रन्ध्रान्ववेक्षणम्। यथा न काचित्प्रविशेद्योषित्तत्र हरांतिकम्
‘तुला नेहमी दरवाज्याची राखण करायची आहे, कुठूनही कोणी स्त्री आत जाऊ नये याची खबरदारी घ्यायची, जेणेकरून कोणी हराजवळ पोहोचू नये.’
दृष्ट्वा परस्त्रियं चापि वदेथा मम पुत्रक। शीघ्रमेव करिष्यामि यथायुक्तमनंतरम्
‘माझ्या मुला, जर तुला दुसरी स्त्री दिसली तर लगेच मला सांग; मी लगेच योग्य ते करीन.’
एवमस्त्विति देवेशीं वीरकोवाच सांप्रतम्। मातुराज्ञामृताहार प्लावितांगो गतज्वरः
‘तसं होईल,’ असं वीरकाने देवीला ताबडतोब सांगितलं; आईच्या आज्ञेला तो अमृतासारखा मानला, त्याचं अंग आनंदाने न्हालं, ताप नाहीसा झाला.
जगाम रक्षां स द्रष्टुं प्रणिपत्य तु मातरम्। देवी चापश्यदायांतीं सखीं मातुर्विभूषिताम्
त्याने आईला वंदन करून पहारा द्यायला गेला; आणि देवीने पाहिलं, तिची सखी, आईने सजवलेली, येताना दिसली.
कुसुमामोहिनीं नाम तस्य शैलस्य देवताम्। सापि दृष्ट्वा गिरिसुतां स्नेहविक्लवमानसा
तिचं नाव होतं कुसुमामोहिनी — त्या डोंगराची देवी; तिने गिरिजेला पाहिलं आणि तिच्या मनात माया दाटून आली.
क्व पुत्रि गच्छसीत्युच्चैरालिग्योवाच देवता। सा तस्याः सर्वमाचख्यौ शंकरात्कोपकारणम्
‘मुली, कुठे चाललीस?’ असं मोठ्याने हाक मारून, तिला मिठी मारली; मग तिने सगळं सांगितलं — शंकरावर राग का आला ते.
पुनश्चोवाचगिरिजा देवतां मातृसंमिताम्। उमोवाच-। नित्यं शैलाधिराजस्य देवतात्वमनिंदिते
पुन्हा गिरिजाने त्या देवीला, जी आईसमान होती, विचारलं: उमा म्हणाली — ‘हे निष्कलंक, तू नेहमी डोंगरराजाची देवी आहेस.’
सर्वतः सन्निधानं ते मनसातीव वत्सला। अतस्तु ते प्रवक्ष्यामि यद्विधेयं त्वयांबिके
‘तुझं अस्तित्व सर्वत्र आहे, आणि तुझं मन फार मायाळू आहे; म्हणून मी तुला सांगते, काय करायला हवं ते, अंबिके.’
अन्यस्त्रीसंप्रवेशस्तु त्वया रक्ष्यः प्रयत्नतः। सरहस्ये प्रयत्नेन निषेव्यः सततं गिरौ
तुला दुसऱ्याच्या स्त्रीकडे जाण्यापासून नेहमी काळजीपूर्वक स्वतःला जपावं लागेल. पर्वतावर गुप्तपणे, पूर्ण दक्षतेने सेवा करत राहावी.
पिनाकिनः प्रविष्टायां वक्तव्यं मे त्वयानघे। ततोहं संविधास्यामि यत्क्षमं तदनंतरम्
धनुष्यधारी जेव्हा येईल, पापरहिते, तेव्हा तू मला सांगावंस. मग मी पुढे जे योग्य असेल ते करीन.