संध्याबद्धांजलिपुटा मुनयोभिमुखा रविम्। यावदद्यासते शीघ्रं निवार्योष्णाभिभाविताम्
संध्येच्या वेळी ऋषी हात जोडून सूर्याच्या दिशेने पाहतात, तोपर्यंतच, जोवर त्याच्या प्रखर उष्णतेपासून वाचता येईल.
व्यजृंभताथ लोकेस्मिन्क्रमाद्वैभावरं तमः। कुटिलस्येव हृदये कालुष्यं दूषयन्मनः
मग हळूहळू रात्रीचं अंधार जगभर पसरू लागलं, वाईट माणसाच्या मनात जसं कलुष्य येतं, तसं मन गढूळ करत.
ज्वलत्फणिफणारत्नदीपोद्योतित भित्तिके। शयने शशसंघात रत्नवस्त्रोत्तरच्छदे
तेजस्वी सर्पांच्या फणावरच्या रत्नांनी उजळलेल्या भिंतींवर, चंद्रकांतीच्या रत्नांनी आणि मौल्यवान वस्त्रांनी झाकलेल्या पलंगावर तो झोपला होता.
नानारत्नद्युतिलसच्छक्रचापविडंबके। रत्नैः किंकिणिजालेन लसन्मुक्ताकलापके
नानाविध रत्नांच्या तेजाने, इंद्रधनुष्याची आठवण करून देणाऱ्या, रत्नांच्या किंकिण्यांच्या माळांनी आणि चमकणाऱ्या मोत्यांच्या हारांनी सजलेला.
कमनीयचलल्लीला वितानाच्छादितांबरे। मंदरे मंन्दसंचारं गते गिरिसुतायुतः
मोहक, हलक्या झुलणाऱ्या खेळांच्या छत्रीने आकाश झाकलं होतं, मंदार पर्वत सावकाश चालत होता, पर्वतकन्येसह.
तस्थौ गिरिसुता बाहुलता मिलितकंधरः। शशिमौलिः सितज्योत्स्नास्फारपूरितगोचरः
पर्वतकन्या त्याच्या गळ्यात हात गुंफून उभी होती, आणि चंद्रमौळी, शुभ्र चांदण्याने भरलेल्या दृष्टीने, तिथे स्थिर होता.
गिरिजाप्यसितापांगी नीलोत्पलदलच्छविः। विभावर्या च संपृक्ता बभूवातीव गोमयी
गिरिजा, काळ्या डोळ्यांची आणि निळ्या कमळाच्या पाकळ्यांसारखी कांती असलेली, रात्रीच्या प्रकाशात मिसळून, फारच तेजस्वी दिसत होती.
तामुवाच ततो देवः क्रीडाकेलिकलायुताम्
मग त्या खेळकर कलांनी युक्त असलेल्या तिला देवाने बोलावले.
शर्व उवाच। शरीरे मम तन्वंगि सिते भास्यसितद्युतिः। भुजंगी वा सिता शुभ्रे संश्लिष्टा चंदनेतरौ
शर्व म्हणाला: अरे बारीक बांध्याच्या सुंदरि, माझ्या शरीरावर हा शुभ्र प्रकाश चमकत आहे; हा पांढरा, शुद्ध सर्प आहे का, जो चंदन लावलेल्या माझ्या हातांना गुंडाळला आहे?
चंद्रातपेन संपृक्ता रुधिराम्बरसंवृता। रजनी वा सिते पक्षे दृष्टिदोषं ददासि मे
चंद्रप्रकाशात न्हालेली, रक्तवर्ण वस्त्रांनी झाकलेली, की ही शुक्ल पक्षातील रात्र आहे जी माझ्या दृष्टीला दोष देते?
इत्युक्ता गिरिजा तेन मुक्तकंठा पिनाकिनम्। उवाच कोपरक्ताक्षी भ्रुकुटी विकृतानना
असं त्याने म्हटल्यावर, गिरिजा उघड्या आवाजात, रागाने डोळे लाल करून, भुवया वाकवून, पिनाकधारीला म्हणाली.
देव्युवाच-। स्वकृतेन जनः सर्वो जाड्येन परिभूयते। अवश्यमर्थी प्राप्नोति खंडनं शशिमंडन
देवी म्हणाली: प्रत्येक माणूस स्वतःच्या वागण्यामुळेच मूढ होतो; मागणारा नेहमीच टोमणा ऐकतो, हे चंद्रमौळी.
तपोभिर्दीर्घचरितैर्या त्वां प्रार्थितवत्यहं। तस्या मेनि यतस्त्वेष ह्यवमानः पदे पदे
मी खूप काळ तपश्चर्या करून तुला मिळवायचा प्रयत्न केला, पण प्रत्येक वेळी तुझ्याकडून मला फक्त अवमानच मिळालं.
नैवास्मि कुटिला शर्व विषमा न च धूर्जटे। सविषस्त्वं जगत्ख्यातो व्यक्तदोषाकराश्रयः
शर्वा, मी कधीही वाकडी नाही, धूर्तपणाही माझ्यात नाही, धूर्जटे. उलट जगात तुझीच विषारी, दोषांनी भरलेली ओळख आहे.
त्वं हि मुष्णासि दशनान्नेत्रहंता भगस्य च। आदित्यस्त्वां विजानाति भगवान्द्वादशात्मकः
तूच भगाचे दात आणि डोळे काढलेस, हे बाराही रूपांचा आदित्य जाणतो.
मूर्ध्नि शूलं जनयसि स्वैर्दोषैर्मामधिक्षिपन्। यस्त्वं मामात्थकृष्णेति महाकालोसि विश्रुतः
तू स्वतःचे दोष माझ्यावर टाकून, डोक्यावर त्रिशूळ मिरवतोस; मला काळी म्हणतोस, पण प्रत्यक्षात तूच महाकाळ म्हणून प्रसिद्ध आहेस.
यास्याम्यहं परित्यक्तुमात्मानं तपसा गिरिम्। जीवंत्या न मया कृत्यं धूर्तेन परिभूतया
आता मी स्वतःला सोडून पर्वतावर तप करायला जाणार आहे; धूर्ताने अपमान केल्यानंतर, जगण्यात काहीच अर्थ उरलेला नाही.
कापालिकेन क्षुद्रेण श्मशाने नित्यवासिना। भूत्या विलिप्त स्वांगेन मातृमध्यस्थ चारिणा
या कपाळावर कवटी धारण करणाऱ्या, स्मशानात राहणाऱ्या, अंगावर भस्म फासणाऱ्या, आणि मातृगणात वावरणाऱ्या नीच व्यक्तीकडून.
निशम्य तस्या वचनं कोपतीक्ष्णाक्षरं हरः। उवाचानिष्टसंभ्रांतः प्रचलेनेंदुमौलिना
तिचं रागाने भरलेलं कठोर बोलणं ऐकून, हराचं मन अस्वस्थ झालं आणि त्याच्या डोक्यावरचा चंद्र हलू लागला.
शर्व उवाच। अगात्मजासि गिरिजे नाहं निंदापरस्तव। चाटूक्तिबुध्या तु मया कृत उन्मादसंश्रयः
शर्वा म्हणाला: गिरिजे, तू पर्वतराजाची कन्या आहेस, मी तुझा अपमान करणारा नाही; मी फक्त थट्टेने वेड्यासारखं वागलो.
विकल्पः स्वस्थचित्ते तु गिरिजे न मम क्रमात्। यद्येवं कुपिता भीरु तत्तवाहं न वै पुनः
गिरिजे, माझ्या मनात असा गोंधळ नाही; पण जर तू एवढीच रागावली असशील, तर मी पुन्हा असं करणार नाही.
नर्मवादी भविष्यामि जहि कोपं शुचिस्मिते। शिरसा प्रणतेनैष रचितस्ते मयांजलि
मी फक्त थट्टेने बोलणारा राहीन; हे सुंदर हास्य असलेल्या, तू राग सोड. मी डोकं झुकवून तुला नमस्कार करतो.
नि हीनो ह्यपमानेन निंदिते नैति विक्रियाम्। असतां तु सतां न स्यान्मर्मस्पृष्टो नरः किल
माणूस जर खरा चांगला असेल, तर अपमानाने तो कधीच कमी होत नाही, आणि निंदा झाली म्हणून त्याचं मन डळमळत नाही; पण वाईट लोकांना मात्र मनाला लागून जातं.
अनेकैश्चाटुभिर्देवी देवेन प्रतिबोधिता। कोपं तीव्रं न तत्याज सती मर्मणि घट्टिता
देवाने कितीही गोड बोलून समजावलं, तरी सतीने तीव्र राग सोडला नाही, कारण तिच्या मनाला खोल दुखापत झाली होती.
अवष्टब्धमथाच्छिद्य वासः शंकरपाणिना। विपर्यस्तालकावेगाद्गन्तुमैच्छच्च शैलजा
शंकराच्या हातातून वस्त्र ओढून घेतलं, केस विस्कटले, आणि मनात अस्वस्थता घेऊन पर्वतराजकन्या निघून जाण्याचा विचार करू लागली.
तस्या व्रजंत्याः कोपेन पुनराह पुरांतकः। सत्यं सर्वैरवयवैस्तनोषि सदृशां पितुः
ती रागाने निघून जात असताना, नगरांचा संहार करणारा पुन्हा म्हणाला: खरंच, तुझ्या प्रत्येक अंगात तुझ्या वडिलांचीच छाया दिसते.
हिमाचलस्य शृंगस्थमेव जालाकुलं मनः। तथा दुरवगाह्येभ्यो गहनो हि तवाशयः
हिमालयाच्या शिखरासारखं तुझं मन गुंतागुंतीचं आहे; आणि तुझं हृदय तर अगदीच खोल, समजायला कठीण आहे.
काठिन्यमश्मसारेभ्यो वनेभ्यो बहुलां गता। कुटिलत्वं निम्नगाभ्यो दुःसेव्यत्वं हिमादपि
तू दगड आणि जंगलांपेक्षा अधिक कठीण झाली आहेस, नद्यांपेक्षा अधिक वाकडी, आणि हिमालयापेक्षाही तुला संतुष्ट करणं कठीण आहे.
संक्रांतं सर्वमेवैतत्तन्वंगि हिमभूधरात्। इत्युक्ता सा पुनः प्राह गिरिशं शैलकन्यका
हे सगळं, बारीक बांध्याच्या तुजमध्ये, हिमाचल पर्वतापासून आलं आहे. असं म्हणताच, शैलकन्या पुन्हा गिरिशाशी बोलली.
कोपकंपितमूर्द्धा सा प्रस्फुरद्दशनच्छदा। उमोवाच-। स्यात्सर्वं दोषदानेन निंदायां गुणिनो बलात्
रागाने डोकं थरथरत, दात दाखवत उमा म्हणाली: दोष दाखवणाऱ्यामुळे, चांगल्या माणसांचे गुणही निंदा ठरतात.