कांचनोत्तुंग शृंगावरोहक्षितौ हैमरेणूत्करासंगपिंगद्युतिः। खेचराणां वने चापि रम्ये बभौ रूपसंपत्प्रकारोगणो वासितुम्
मंदराच्या सोन्याच्या उतारांवर, जिथे जमिनीवर सोन्याचा कण पडला आहे, आणि सुंदर वनात, जिथे देवता वावरतात, तिथे तो सर्व गुणांनी उजळून राहिला, तिथे राहण्यास योग्य वाटला.
मंदरेकंदरे चारुवापीतटे कुन्दमंदारपुष्पप्रवालांबुजे। सिद्धनारीभिरापीतरूपामृतं विस्तृतैर्नेत्रमात्रैरनुन्मेषिभिः1.43.
मंदराच्या एका सुंदर दरीत, कुंद, मंदार, कोवळी पाने आणि कमळांनी वेढलेल्या तळ्यात, सिद्ध स्त्रिया मोठ्या डोळ्यांनी, न हलता, त्याच्या सौंदर्याचा अमृतासारखा आस्वाद घेत होत्या.
वीरकं शैलपुत्री निमेषांतरादस्मरत्पुत्रगृध्नुर्विनोदार्थिनी। सोपि तादृक्क्षणावाप्तपुण्योदयो यो हि जन्मांतरेऽस्यात्मजत्वं ततः
पर्वतकन्या, आपल्या मुलासाठी आसुसलेली आणि आनंद शोधणारी, डोळ्यांच्या पापणी लवण्याच्या क्षणातही वीरकाचा आठव घेत होती; आणि त्या शुभ क्षणाच्या पुण्यामुळे तो या जन्मी तिचा पुत्र झाला.
क्रीडतस्तस्य तृप्तिः कथं जायते योपि भावाज्यग? द्वेधसा तेजसा। कलिपतःप्रेक्षणं दिव्यगीतक्षणं नृत्यलोलैर्गणैशैः प्रवृत्यक्षणं
जो नेहमीच खेळात मग्न असतो, त्याला कधीच समाधान कसे मिळेल? त्याच्यासाठी प्रत्येक क्षण हा पाहण्याचा आनंद, दिव्य गाण्याचा उत्सव, आणि मित्रांच्या नृत्याचा उत्साह याने भरलेला असतो.
सिंहनादाकुले गंडशैले ज्वलद्रत्नजाले बृहत्सालतालेक्षणम्। फुल्लनाना तमालालिकालेक्षणं वृक्षमूले विलोलोमरालेक्षणम्
सिंहांच्या गर्जनांनी भरलेल्या डोंगराच्या गुंफांमध्ये, तेजस्वी रत्नांनी सजलेल्या जागी, मोठ्या साल वृक्षांच्या साक्षीने, फुललेल्या नाना तमाळ फुलांच्या झुंबराखाली, आणि मृदू हरिणे जिथे संचार करतात, तिथे तो दिसला.
स्वल्पपंके जले पंकजांकेक्षणं मातुरंके शुभे निष्कलंकेक्षणम्। परिक्रीडते बाललीलाविसारी गणेशाधिपा देवतानंदकारी
थोड्या चिखलात, पाण्यात कमळाकडे पाहताना, आईच्या मांडीवर बसून, निर्मळ आणि कलंकरहित, तो बाललीला करीत होता — बालपणाचा आनंद पसरवत, गणेश, देवांचा आनंददायक, देवांच्या गणांचा स्वामी.
निकुंजेषु विद्याधरोद्गीतशीलः पिनाकीव लीलाविलासैः सलीलः। प्रकाश्य भुवनं गोभिस्ततो दिनकरे गते
निकुंजात, विद्याधरांनी गुणगान केलेल्या, पिनाकधारी शंकरासारखा, खेळकरपणे फिरत, गायींसह संपूर्ण जग उजळवत, सूर्य मावळेपर्यंत तो तिथे होता.
देशांतरं तदा पश्चाद्दूरस्थो धरणीधरः। मित्रत्वमस्य सुदृढं हृदये द्योतयन्निव
मग सूर्य मावळला आणि डोंगर दूर उभा राहिला, तेव्हा तो जणू हृदयात उजळून, दृढ मैत्री दाखवत होता.
नित्यमाराधितो विप्रैः श्रीमान्विघनसः सुतः। नाकरोत्सवितुर्मेरुरुपकारं पतिष्यतः
सदैव ब्राह्मणांनी पूजिला जाणारा, विघ्नसाचा तेजस्वी पुत्र, सूर्य मेरूच्या मागे मावळताना त्याला मदत करीत नाही.
जनेष्वेषा व्यवस्थेति श्रूयते स्रवलितो ह्यधः। दिनेनानुगतो भानुः स्वजनं परिपूरयन्
लोकांमध्ये हीच पद्धत आहे: असं ऐकायला येतं की सूर्य, दिवसाच्या मागे जात, खाली उतरताना आपल्या लोकांना तृप्त करतो.
संध्याबद्धांजलिपुटा मुनयोभिमुखा रविम्। यावदद्यासते शीघ्रं निवार्योष्णाभिभाविताम्
संध्येच्या वेळी ऋषी हात जोडून सूर्याच्या दिशेने पाहतात, तोपर्यंतच, जोवर त्याच्या प्रखर उष्णतेपासून वाचता येईल.
व्यजृंभताथ लोकेस्मिन्क्रमाद्वैभावरं तमः। कुटिलस्येव हृदये कालुष्यं दूषयन्मनः
मग हळूहळू रात्रीचं अंधार जगभर पसरू लागलं, वाईट माणसाच्या मनात जसं कलुष्य येतं, तसं मन गढूळ करत.
ज्वलत्फणिफणारत्नदीपोद्योतित भित्तिके। शयने शशसंघात रत्नवस्त्रोत्तरच्छदे
तेजस्वी सर्पांच्या फणावरच्या रत्नांनी उजळलेल्या भिंतींवर, चंद्रकांतीच्या रत्नांनी आणि मौल्यवान वस्त्रांनी झाकलेल्या पलंगावर तो झोपला होता.
नानारत्नद्युतिलसच्छक्रचापविडंबके। रत्नैः किंकिणिजालेन लसन्मुक्ताकलापके
नानाविध रत्नांच्या तेजाने, इंद्रधनुष्याची आठवण करून देणाऱ्या, रत्नांच्या किंकिण्यांच्या माळांनी आणि चमकणाऱ्या मोत्यांच्या हारांनी सजलेला.
कमनीयचलल्लीला वितानाच्छादितांबरे। मंदरे मंन्दसंचारं गते गिरिसुतायुतः
मोहक, हलक्या झुलणाऱ्या खेळांच्या छत्रीने आकाश झाकलं होतं, मंदार पर्वत सावकाश चालत होता, पर्वतकन्येसह.
तस्थौ गिरिसुता बाहुलता मिलितकंधरः। शशिमौलिः सितज्योत्स्नास्फारपूरितगोचरः
पर्वतकन्या त्याच्या गळ्यात हात गुंफून उभी होती, आणि चंद्रमौळी, शुभ्र चांदण्याने भरलेल्या दृष्टीने, तिथे स्थिर होता.
गिरिजाप्यसितापांगी नीलोत्पलदलच्छविः। विभावर्या च संपृक्ता बभूवातीव गोमयी
गिरिजा, काळ्या डोळ्यांची आणि निळ्या कमळाच्या पाकळ्यांसारखी कांती असलेली, रात्रीच्या प्रकाशात मिसळून, फारच तेजस्वी दिसत होती.
तामुवाच ततो देवः क्रीडाकेलिकलायुताम्
मग त्या खेळकर कलांनी युक्त असलेल्या तिला देवाने बोलावले.
शर्व उवाच। शरीरे मम तन्वंगि सिते भास्यसितद्युतिः। भुजंगी वा सिता शुभ्रे संश्लिष्टा चंदनेतरौ
शर्व म्हणाला: अरे बारीक बांध्याच्या सुंदरि, माझ्या शरीरावर हा शुभ्र प्रकाश चमकत आहे; हा पांढरा, शुद्ध सर्प आहे का, जो चंदन लावलेल्या माझ्या हातांना गुंडाळला आहे?
चंद्रातपेन संपृक्ता रुधिराम्बरसंवृता। रजनी वा सिते पक्षे दृष्टिदोषं ददासि मे
चंद्रप्रकाशात न्हालेली, रक्तवर्ण वस्त्रांनी झाकलेली, की ही शुक्ल पक्षातील रात्र आहे जी माझ्या दृष्टीला दोष देते?
इत्युक्ता गिरिजा तेन मुक्तकंठा पिनाकिनम्। उवाच कोपरक्ताक्षी भ्रुकुटी विकृतानना
असं त्याने म्हटल्यावर, गिरिजा उघड्या आवाजात, रागाने डोळे लाल करून, भुवया वाकवून, पिनाकधारीला म्हणाली.
देव्युवाच-। स्वकृतेन जनः सर्वो जाड्येन परिभूयते। अवश्यमर्थी प्राप्नोति खंडनं शशिमंडन
देवी म्हणाली: प्रत्येक माणूस स्वतःच्या वागण्यामुळेच मूढ होतो; मागणारा नेहमीच टोमणा ऐकतो, हे चंद्रमौळी.
तपोभिर्दीर्घचरितैर्या त्वां प्रार्थितवत्यहं। तस्या मेनि यतस्त्वेष ह्यवमानः पदे पदे
मी खूप काळ तपश्चर्या करून तुला मिळवायचा प्रयत्न केला, पण प्रत्येक वेळी तुझ्याकडून मला फक्त अवमानच मिळालं.
नैवास्मि कुटिला शर्व विषमा न च धूर्जटे। सविषस्त्वं जगत्ख्यातो व्यक्तदोषाकराश्रयः
शर्वा, मी कधीही वाकडी नाही, धूर्तपणाही माझ्यात नाही, धूर्जटे. उलट जगात तुझीच विषारी, दोषांनी भरलेली ओळख आहे.
त्वं हि मुष्णासि दशनान्नेत्रहंता भगस्य च। आदित्यस्त्वां विजानाति भगवान्द्वादशात्मकः
तूच भगाचे दात आणि डोळे काढलेस, हे बाराही रूपांचा आदित्य जाणतो.
मूर्ध्नि शूलं जनयसि स्वैर्दोषैर्मामधिक्षिपन्। यस्त्वं मामात्थकृष्णेति महाकालोसि विश्रुतः
तू स्वतःचे दोष माझ्यावर टाकून, डोक्यावर त्रिशूळ मिरवतोस; मला काळी म्हणतोस, पण प्रत्यक्षात तूच महाकाळ म्हणून प्रसिद्ध आहेस.
यास्याम्यहं परित्यक्तुमात्मानं तपसा गिरिम्। जीवंत्या न मया कृत्यं धूर्तेन परिभूतया
आता मी स्वतःला सोडून पर्वतावर तप करायला जाणार आहे; धूर्ताने अपमान केल्यानंतर, जगण्यात काहीच अर्थ उरलेला नाही.
कापालिकेन क्षुद्रेण श्मशाने नित्यवासिना। भूत्या विलिप्त स्वांगेन मातृमध्यस्थ चारिणा
या कपाळावर कवटी धारण करणाऱ्या, स्मशानात राहणाऱ्या, अंगावर भस्म फासणाऱ्या, आणि मातृगणात वावरणाऱ्या नीच व्यक्तीकडून.
निशम्य तस्या वचनं कोपतीक्ष्णाक्षरं हरः। उवाचानिष्टसंभ्रांतः प्रचलेनेंदुमौलिना
तिचं रागाने भरलेलं कठोर बोलणं ऐकून, हराचं मन अस्वस्थ झालं आणि त्याच्या डोक्यावरचा चंद्र हलू लागला.
शर्व उवाच। अगात्मजासि गिरिजे नाहं निंदापरस्तव। चाटूक्तिबुध्या तु मया कृत उन्मादसंश्रयः
शर्वा म्हणाला: गिरिजे, तू पर्वतराजाची कन्या आहेस, मी तुझा अपमान करणारा नाही; मी फक्त थट्टेने वेड्यासारखं वागलो.