जाह्नवीमंडलक्षुब्धतोयाकुलं मा विशेथा बहुव्याघ्रजुष्टे वने। वत्स संख्येषु दुर्गेषु यद्वीरक पुत्र भावायतां स्वच्छचित्तो जनः
गंगेच्या प्रवाहाने भरलेल्या, वाघांनी वावरलेल्या जंगलात जाऊ नकोस. कठीण आणि धोकादायक जागी, बाळा, तुझे मन नेहमी निर्मळ ठेव, आणि लोकांनीही सावध राहावे.
प्रार्थितं भव्यमायातिभाविन्यसौ भाव्यतां सोपि निर्वर्त्यसर्वैर्गुणैः। एवमुक्तोऽनया वीरको मातरं सस्मयन्नाह लीलावशाविष्टधीः
जे काही तुझ्या भविष्यासाठी शुभ आणि अपेक्षित आहे, ते सर्व गुणांनी युक्त होऊन नक्की घडेल. असे आईने सांगितल्यावर, खेळात मग्न असलेल्या त्या मुलाने हसून आईला उत्तर दिले.
एष मात्रा स्वयं मे कृतः कंकणः पत्रकश्चित्रितः पाटलैर्बिंदुभिः। चारुपुष्पैरियं मालतीभिः कृतामालिका मे शिरस्याहिता कोमला
आईनेच माझ्यासाठी हे पानांनी आणि लाल ठिपक्यांनी सजवलेले कडे बनवले आहेत; आणि ही मोगऱ्याच्या फुलांची सुंदर, कोमल माळ माझ्या डोक्यावर ठेवली आहे.
तोषयामीश्वरीमित्ययं सत्वरं चिंतयित्वा व्रजद्बाह्यतः क्रीडनम्। स्वैर्गणैः संयुतो वीरको हर्षितो दक्षिणात्पश्चिमं पश्चिमादुत्तरम्
'मी देवीला आनंदी करीन' असे मनाशी ठरवून तो पटकन बाहेर गेला, आपल्या मित्रांसोबत हर्षाने दक्षिणेकडून पश्चिमेकडे, आणि पश्चिमेकडून उत्तरेकडे खेळायला लागला.
उत्तरात्पूर्वमभ्येत्य सख्यायुता प्रेक्षते तं गवाक्षांतराद्वीरकं। शैलपुत्री बहिः क्रीडितारं जगत्स्नेहतः पुत्रलुब्धायतस्सोत्र कः
उत्तरेकडून तो पूर्वेकडे गेला, मित्रांच्या गराड्यात. पर्वतकन्या, मातृस्नेहाने ओतप्रोत, खिडकीच्या जाळीतून बाहेर खेळणाऱ्या वीरकाकडे प्रेमाने पाहत होती.
मोहमायाति यः स्वल्पवेत्ता जडो मांसविण्मूत्रसंघातदेहोद्वहः। द्रष्टुमभ्यंतरं नाकवासेश्वरेष्विन्दुमौलिप्रविष्टेषु कक्षांतरम्
जो अज्ञानी, मोहग्रस्त आणि थोड्या समजुतीचा आहे, जो मांस, विष्ठा आणि मूत्राने बनलेल्या शरीराचा वाहक आहे, त्याला स्वर्गातील, चंद्रमौळी देव राहतात त्या अंतराळात प्रवेश करावासा वाटेल का?
वाहनान्येवमारोहमाणास्ततो लोकपालास्त्रपूगं मुहूर्त्तावधि। खड्ग एषो विखड्गाकरो निर्मलः कृंतकः कस्य केनाहृतो ब्रूत नः
आपापली वाहने चढून, लोकपाल आणि त्यांचे सेवक थोडा वेळ म्हणाले: 'हा शुद्ध आणि धारदार तलवार इथे कोणी आणली? सांगा, ती कोणासाठी आहे?'
नोभवेद्धस्तदंडेन किं ब्रूमहे भीममूर्त्यं गणे नास्ति कृत्यं गिरौ। पाश एषोस्ति तेनात्र को बध्यते मा वृथा लोकपालानुगास्तिष्ठत
हातात दंड घेऊन काही करायचे नाही; आम्ही काय सांगू? गनांमध्ये असा भयंकर शस्त्र पर्वतावर काही कामाचे नाही. हा दोर आहे, त्याने कोणाला बांधायचे? लोकपालांचे सेवकांनो, उगाच काही करू नका, थांबा.
एवमेवैतदित्यब्रुवंस्ते तदा वीक्ष्य देवानुगं वीरकं रक्षकं। प्राह देवी वने पर्वते निर्जराध्यग्निशालामुखे भूतले भूतपाः
ते तसेच म्हणाले आणि देवांचा रक्षक वीरकाकडे पाहिले. देवी म्हणाली: 'वनात, पर्वतावर, गुहेच्या तोंडाशी किंवा अग्निशाळेच्या पायथ्याशी भूतांचे रक्षक राहू द्या.'
निर्झरांभो निपातेषु नो मज्जतात्पुष्पजालावनद्धेषु धामस्वपि। प्रोच्चनानाद्रिकुंजावगाहेष्वथो मारुतास्फोटसंरक्षणे कामतः
तो धबधब्याच्या पाण्यात किंवा फुलांनी आच्छादित तलावात पडू नये; घनदाट पर्वतीय कुंजात जाऊ नये, वा वाऱ्याच्या जोरात सापडू नये—त्याचे रक्षण हवे तसे व्हावे.
कांचनोत्तुंग शृंगावरोहक्षितौ हैमरेणूत्करासंगपिंगद्युतिः। खेचराणां वने चापि रम्ये बभौ रूपसंपत्प्रकारोगणो वासितुम्
मंदराच्या सोन्याच्या उतारांवर, जिथे जमिनीवर सोन्याचा कण पडला आहे, आणि सुंदर वनात, जिथे देवता वावरतात, तिथे तो सर्व गुणांनी उजळून राहिला, तिथे राहण्यास योग्य वाटला.
मंदरेकंदरे चारुवापीतटे कुन्दमंदारपुष्पप्रवालांबुजे। सिद्धनारीभिरापीतरूपामृतं विस्तृतैर्नेत्रमात्रैरनुन्मेषिभिः1.43.
मंदराच्या एका सुंदर दरीत, कुंद, मंदार, कोवळी पाने आणि कमळांनी वेढलेल्या तळ्यात, सिद्ध स्त्रिया मोठ्या डोळ्यांनी, न हलता, त्याच्या सौंदर्याचा अमृतासारखा आस्वाद घेत होत्या.
वीरकं शैलपुत्री निमेषांतरादस्मरत्पुत्रगृध्नुर्विनोदार्थिनी। सोपि तादृक्क्षणावाप्तपुण्योदयो यो हि जन्मांतरेऽस्यात्मजत्वं ततः
पर्वतकन्या, आपल्या मुलासाठी आसुसलेली आणि आनंद शोधणारी, डोळ्यांच्या पापणी लवण्याच्या क्षणातही वीरकाचा आठव घेत होती; आणि त्या शुभ क्षणाच्या पुण्यामुळे तो या जन्मी तिचा पुत्र झाला.
क्रीडतस्तस्य तृप्तिः कथं जायते योपि भावाज्यग? द्वेधसा तेजसा। कलिपतःप्रेक्षणं दिव्यगीतक्षणं नृत्यलोलैर्गणैशैः प्रवृत्यक्षणं
जो नेहमीच खेळात मग्न असतो, त्याला कधीच समाधान कसे मिळेल? त्याच्यासाठी प्रत्येक क्षण हा पाहण्याचा आनंद, दिव्य गाण्याचा उत्सव, आणि मित्रांच्या नृत्याचा उत्साह याने भरलेला असतो.
सिंहनादाकुले गंडशैले ज्वलद्रत्नजाले बृहत्सालतालेक्षणम्। फुल्लनाना तमालालिकालेक्षणं वृक्षमूले विलोलोमरालेक्षणम्
सिंहांच्या गर्जनांनी भरलेल्या डोंगराच्या गुंफांमध्ये, तेजस्वी रत्नांनी सजलेल्या जागी, मोठ्या साल वृक्षांच्या साक्षीने, फुललेल्या नाना तमाळ फुलांच्या झुंबराखाली, आणि मृदू हरिणे जिथे संचार करतात, तिथे तो दिसला.
स्वल्पपंके जले पंकजांकेक्षणं मातुरंके शुभे निष्कलंकेक्षणम्। परिक्रीडते बाललीलाविसारी गणेशाधिपा देवतानंदकारी
थोड्या चिखलात, पाण्यात कमळाकडे पाहताना, आईच्या मांडीवर बसून, निर्मळ आणि कलंकरहित, तो बाललीला करीत होता — बालपणाचा आनंद पसरवत, गणेश, देवांचा आनंददायक, देवांच्या गणांचा स्वामी.
निकुंजेषु विद्याधरोद्गीतशीलः पिनाकीव लीलाविलासैः सलीलः। प्रकाश्य भुवनं गोभिस्ततो दिनकरे गते
निकुंजात, विद्याधरांनी गुणगान केलेल्या, पिनाकधारी शंकरासारखा, खेळकरपणे फिरत, गायींसह संपूर्ण जग उजळवत, सूर्य मावळेपर्यंत तो तिथे होता.
देशांतरं तदा पश्चाद्दूरस्थो धरणीधरः। मित्रत्वमस्य सुदृढं हृदये द्योतयन्निव
मग सूर्य मावळला आणि डोंगर दूर उभा राहिला, तेव्हा तो जणू हृदयात उजळून, दृढ मैत्री दाखवत होता.
नित्यमाराधितो विप्रैः श्रीमान्विघनसः सुतः। नाकरोत्सवितुर्मेरुरुपकारं पतिष्यतः
सदैव ब्राह्मणांनी पूजिला जाणारा, विघ्नसाचा तेजस्वी पुत्र, सूर्य मेरूच्या मागे मावळताना त्याला मदत करीत नाही.
जनेष्वेषा व्यवस्थेति श्रूयते स्रवलितो ह्यधः। दिनेनानुगतो भानुः स्वजनं परिपूरयन्
लोकांमध्ये हीच पद्धत आहे: असं ऐकायला येतं की सूर्य, दिवसाच्या मागे जात, खाली उतरताना आपल्या लोकांना तृप्त करतो.
संध्याबद्धांजलिपुटा मुनयोभिमुखा रविम्। यावदद्यासते शीघ्रं निवार्योष्णाभिभाविताम्
संध्येच्या वेळी ऋषी हात जोडून सूर्याच्या दिशेने पाहतात, तोपर्यंतच, जोवर त्याच्या प्रखर उष्णतेपासून वाचता येईल.
व्यजृंभताथ लोकेस्मिन्क्रमाद्वैभावरं तमः। कुटिलस्येव हृदये कालुष्यं दूषयन्मनः
मग हळूहळू रात्रीचं अंधार जगभर पसरू लागलं, वाईट माणसाच्या मनात जसं कलुष्य येतं, तसं मन गढूळ करत.
ज्वलत्फणिफणारत्नदीपोद्योतित भित्तिके। शयने शशसंघात रत्नवस्त्रोत्तरच्छदे
तेजस्वी सर्पांच्या फणावरच्या रत्नांनी उजळलेल्या भिंतींवर, चंद्रकांतीच्या रत्नांनी आणि मौल्यवान वस्त्रांनी झाकलेल्या पलंगावर तो झोपला होता.
नानारत्नद्युतिलसच्छक्रचापविडंबके। रत्नैः किंकिणिजालेन लसन्मुक्ताकलापके
नानाविध रत्नांच्या तेजाने, इंद्रधनुष्याची आठवण करून देणाऱ्या, रत्नांच्या किंकिण्यांच्या माळांनी आणि चमकणाऱ्या मोत्यांच्या हारांनी सजलेला.
कमनीयचलल्लीला वितानाच्छादितांबरे। मंदरे मंन्दसंचारं गते गिरिसुतायुतः
मोहक, हलक्या झुलणाऱ्या खेळांच्या छत्रीने आकाश झाकलं होतं, मंदार पर्वत सावकाश चालत होता, पर्वतकन्येसह.
तस्थौ गिरिसुता बाहुलता मिलितकंधरः। शशिमौलिः सितज्योत्स्नास्फारपूरितगोचरः
पर्वतकन्या त्याच्या गळ्यात हात गुंफून उभी होती, आणि चंद्रमौळी, शुभ्र चांदण्याने भरलेल्या दृष्टीने, तिथे स्थिर होता.
गिरिजाप्यसितापांगी नीलोत्पलदलच्छविः। विभावर्या च संपृक्ता बभूवातीव गोमयी
गिरिजा, काळ्या डोळ्यांची आणि निळ्या कमळाच्या पाकळ्यांसारखी कांती असलेली, रात्रीच्या प्रकाशात मिसळून, फारच तेजस्वी दिसत होती.
तामुवाच ततो देवः क्रीडाकेलिकलायुताम्
मग त्या खेळकर कलांनी युक्त असलेल्या तिला देवाने बोलावले.
शर्व उवाच। शरीरे मम तन्वंगि सिते भास्यसितद्युतिः। भुजंगी वा सिता शुभ्रे संश्लिष्टा चंदनेतरौ
शर्व म्हणाला: अरे बारीक बांध्याच्या सुंदरि, माझ्या शरीरावर हा शुभ्र प्रकाश चमकत आहे; हा पांढरा, शुद्ध सर्प आहे का, जो चंदन लावलेल्या माझ्या हातांना गुंडाळला आहे?
चंद्रातपेन संपृक्ता रुधिराम्बरसंवृता। रजनी वा सिते पक्षे दृष्टिदोषं ददासि मे
चंद्रप्रकाशात न्हालेली, रक्तवर्ण वस्त्रांनी झाकलेली, की ही शुक्ल पक्षातील रात्र आहे जी माझ्या दृष्टीला दोष देते?