जगदापूरितं सर्वमेभिर्भीमैर्महाबलैः। सिद्धक्षेत्रेषु रथ्यासु जीर्णोद्यानेषु वेश्मसु
हे भयंकर आणि बलवान गण सर्व जगभर पसरले आहेत—पवित्र स्थळी, रस्त्यावर, जीर्ण बागांमध्ये आणि घराघरातही आहेत.
दानवानां शरीरेषु बालेषून्मत्तकेषु च। एते विशंति मुदिता नानाहारविहारिणः
हे गण आनंदाने दानवांच्या, लहान मुलांच्या आणि वेड्यांच्या शरीरात प्रवेश करतात आणि विविध प्रकारचे अन्न खातात.
ऊष्मपाः फेनपाश्चैव धूमपा मधुपायिनः। मेदाहारारुधिरपास्सर्वभक्षा ह्यभोजनाः
काही उष्णता पितात, काही फेस पितात, काही धूर घेतात, काही मध पितात; काही मेद खातात, काही रक्त पितात, काही सर्व काही खातात आणि काही काहीच खात नाहीत.
देवादास्तापसाहारा नानावाद्यरतिप्रियाः। न हि वक्तुमनंतत्वाच्छक्यन्ते हि गणाः पृथक्
काही देवांना दिलेल्या नैवेद्यावर जगतात, काही तपस्व्यांच्या अन्नावर, तर काहींना वेगवेगळ्या वाद्यांचा आनंद आवडतो; हे गण अगणित आहेत म्हणून प्रत्येकाचा वेगळा वर्णन करणे शक्य नाही.
देव्युवाच-। नागत्वगुत्तरासंगः शुद्धांगो मुंजमेखली। मनःशिलेन कल्केन चपलो रंजिताननः
देवी म्हणाली, "तो हत्तीच्या कातडीचे वस्त्र घालतो, त्याचे अंग शुद्ध आहे, मुंजेची कमरपट्टा आहे, त्याचा चेहरा मनःशिलाच्या रंगाने रंगवलेला आहे आणि तो चंचल आहे."
भृंगदष्टोत्पलानां च स्रग्दामा मधुराकृतिः। पाषाणशकलोत्तान कांस्यतालप्रवर्तकः
तो भृंगांनी दंश केलेल्या कमळांच्या माळा घालतो, त्याचा रूप गोड आहे; तो दगडाचे तुकडे उचलतो आणि कास्याच्या झांज वाजवतो.
असौ गणेश्वरो देव किंनामा किन्नरानुगः। य एष गणगीतेषु दत्तकर्णो मुहुर्मुहुः
"हा कोण गणांचा स्वामी आहे, जो किन्नरांचा पाठपुरावा करतो आणि गणांच्या गाण्यांकडे वारंवार लक्ष देतो?"
शर्व उवाच-। स एष वीरको देवि सदा मे हृदयप्रियः। नानाश्चर्यगुणाधारो गणेश्वर गणार्चितः
शर्व म्हणाले, "हे देवी, हा वीरक आहे, जो नेहमीच माझ्या हृदयाला प्रिय आहे, अनेक अद्भुत गुणांनी युक्त आहे, गणांचा स्वामी आहे आणि गणांनी पूजिला जातो."
देव्युवाच। ईदृशस्य सुतस्यास्ति ममोत्कंठा पुरांतक। कदाहमीदृशं पुत्रं द्रक्ष्याम्यानंददायकं
देवी म्हणाली, "हे पुरांतक, अशा पुत्राची मला फार दिवसांपासून इच्छा आहे. मला केव्हा असा आनंद देणारा पुत्र पाहायला मिळेल?"
शर्व उवाच-। एष एव सुतस्तेस्तु नयनानंदकारकः। त्वया मात्रा कृतार्थो हि वीरकोपि सुमध्यमे
शर्व म्हणाले, "हा वीरकच तुझा पुत्र होईल, तुझ्या डोळ्यांना आनंद देणारा; तू त्याची आई म्हणून त्याचे जीवनही सिद्ध होईल, हे सुमध्यमे."
इत्युक्त्वा प्रेषयामास विजयां हर्षणोत्सुकां। वीरकानयनायाशु दुहिता भूभृतः सखीं
असे म्हणून, शंकराने विजयेला, जी आनंदाने उत्सुक होती आणि पर्वतराजाच्या कन्येची सखी होती, तिला लवकर वीरकाला घेऊन यायला पाठवले.
सावरुह्य त्वरायुक्ता प्रासादादंबरस्पृशः। गणपं गणमध्यस्थं सूर्यकोटिप्रवर्तनम्
ती आकाशाला टेकणाऱ्या प्रासादातून वेगाने खाली उतरली आणि गणांच्या मध्ये तेजाने सूर्यकोटीसारखा चमकणारा गणाधिपती पाहिला.
विजयोवाच-। एहि वीरक चापल्यात्त्वया देवी प्रतोषिता। त्वामाह्वयति चेत्युक्तस्त्यक्त्वा पाषाणखंडकम्
विजया म्हणाली, "वीरका, चल! तुझ्या चपळपणामुळे देवी तुझ्यावर प्रसन्न झाली आहे; ती तुला बोलावते—म्हणून तो दगडाचा तुकडा ठेवून दे."
देव्याः सपीपमागच्छद्विजयानुगतः शनैः। प्रासादशिखरोत्फुल्लरक्तांबुजनिभ द्युतिः
तो विजयासोबत हळूहळू देवीकडे आला, त्याचे तेज प्रासादाच्या शिखरावर उमललेल्या लाल कमळासारखे होते.
तं दृष्ट्वा प्रस्थितानल्पस्वादुक्षीरपयोधरा। गिरिजोवाच-। पिब क्षीरमिदं वत्स स्रुतं पिब यथेच्छकम्
त्याला जवळ येताना पाहून, तिच्या स्तनांत गोड दूध भरलेले होते. गिरिजा म्हणाली, "बाळा, हे ताजे दूध पिऊन घे, हवे तितके पिऊन घे."
उवाच देवी सस्नेहं गिरा मधुरवर्णया। एहि सद्यो हि जातोसि मे पुत्रको देवदेवेन दत्तोधुना वीरक
देवीने प्रेमाने, मधुर शब्दात सांगितले, "ये, कारण देवाधिदेवाने तुला मला पुत्र म्हणून आजच दिले आहे, वीरका."
उक्तवत्यंकआधाय पर्यष्वजत्तं कपोले चुचुंबागराण्नंदिनी। मूर्ध्न्युपाघ्राय संमार्ज्य गात्राणि चाभूषयामास दिव्यैः स्वयंभूषणैः
ती म्हणाली आणि त्याला मांडीवर घेतले, गालावर प्रेमाने चुंबन दिले, आनंदाने त्याचे डोके वासले, अंगावरून हात फिरवले आणि स्वतः बनवलेल्या दिव्य दागिन्यांनी त्याला सजवले.
किंकिणीमेखलानूपुरैः सन्मणिप्रोतकेयूरहारैरमूल्यैर्गुणैः। कोमलैः पल्लवैश्चित्रितश्चारुभिर्मंगलैः कंकणैर्दिव्यमंत्रोद्भवैः
तिने त्याला घंटीच्या कंबरपट्ट्या, पैंजण, सुंदर मौल्यवान दागिने, मण्यांचे हार, कोमल पानांची व मंगळमय कड्यांची सजावट, आणि मंत्रशक्तीने निर्माण झालेल्या सुंदर बांगड्या घातल्या.
तस्य शुद्धैस्ततोभूरिभिश्चाकरोन्मिश्रसिद्धार्थकैरङ्गरक्षाविधिं। एवमादाय चोवाच कृत्वा स्रजं मूर्ध्नि गोरोचनापत्रभंगोज्ज्वलैः
तिने शुद्ध आणि उत्तम पदार्थांनी त्याचे अंग रक्षण केले, मग गोरोचन व ताज्या पानांनी उजळणारी फुलांची माळ डोक्यावर ठेवली आणि त्याला सांगितले.
वत्सवत्साधुना क्रीड सार्द्धं गणैरप्रमत्तो व्रज श्वभ्रवर्जं शनैः। व्यालमालाकुलाः शैलसानुद्रुमादंतिभिर्भग्नशाखाः परं भंगिनः
बाळा, मित्रांसोबत नीट खेळ, पण जपून राहा; दरी टाळून सावकाश जा. पर्वताच्या उतारांवर सापांची गर्दी आहे, आणि हत्तीने मोडलेल्या झाडांच्या फांद्या पडल्या आहेत.
जाह्नवीमंडलक्षुब्धतोयाकुलं मा विशेथा बहुव्याघ्रजुष्टे वने। वत्स संख्येषु दुर्गेषु यद्वीरक पुत्र भावायतां स्वच्छचित्तो जनः
गंगेच्या प्रवाहाने भरलेल्या, वाघांनी वावरलेल्या जंगलात जाऊ नकोस. कठीण आणि धोकादायक जागी, बाळा, तुझे मन नेहमी निर्मळ ठेव, आणि लोकांनीही सावध राहावे.
प्रार्थितं भव्यमायातिभाविन्यसौ भाव्यतां सोपि निर्वर्त्यसर्वैर्गुणैः। एवमुक्तोऽनया वीरको मातरं सस्मयन्नाह लीलावशाविष्टधीः
जे काही तुझ्या भविष्यासाठी शुभ आणि अपेक्षित आहे, ते सर्व गुणांनी युक्त होऊन नक्की घडेल. असे आईने सांगितल्यावर, खेळात मग्न असलेल्या त्या मुलाने हसून आईला उत्तर दिले.
एष मात्रा स्वयं मे कृतः कंकणः पत्रकश्चित्रितः पाटलैर्बिंदुभिः। चारुपुष्पैरियं मालतीभिः कृतामालिका मे शिरस्याहिता कोमला
आईनेच माझ्यासाठी हे पानांनी आणि लाल ठिपक्यांनी सजवलेले कडे बनवले आहेत; आणि ही मोगऱ्याच्या फुलांची सुंदर, कोमल माळ माझ्या डोक्यावर ठेवली आहे.
तोषयामीश्वरीमित्ययं सत्वरं चिंतयित्वा व्रजद्बाह्यतः क्रीडनम्। स्वैर्गणैः संयुतो वीरको हर्षितो दक्षिणात्पश्चिमं पश्चिमादुत्तरम्
'मी देवीला आनंदी करीन' असे मनाशी ठरवून तो पटकन बाहेर गेला, आपल्या मित्रांसोबत हर्षाने दक्षिणेकडून पश्चिमेकडे, आणि पश्चिमेकडून उत्तरेकडे खेळायला लागला.
उत्तरात्पूर्वमभ्येत्य सख्यायुता प्रेक्षते तं गवाक्षांतराद्वीरकं। शैलपुत्री बहिः क्रीडितारं जगत्स्नेहतः पुत्रलुब्धायतस्सोत्र कः
उत्तरेकडून तो पूर्वेकडे गेला, मित्रांच्या गराड्यात. पर्वतकन्या, मातृस्नेहाने ओतप्रोत, खिडकीच्या जाळीतून बाहेर खेळणाऱ्या वीरकाकडे प्रेमाने पाहत होती.
मोहमायाति यः स्वल्पवेत्ता जडो मांसविण्मूत्रसंघातदेहोद्वहः। द्रष्टुमभ्यंतरं नाकवासेश्वरेष्विन्दुमौलिप्रविष्टेषु कक्षांतरम्
जो अज्ञानी, मोहग्रस्त आणि थोड्या समजुतीचा आहे, जो मांस, विष्ठा आणि मूत्राने बनलेल्या शरीराचा वाहक आहे, त्याला स्वर्गातील, चंद्रमौळी देव राहतात त्या अंतराळात प्रवेश करावासा वाटेल का?
वाहनान्येवमारोहमाणास्ततो लोकपालास्त्रपूगं मुहूर्त्तावधि। खड्ग एषो विखड्गाकरो निर्मलः कृंतकः कस्य केनाहृतो ब्रूत नः
आपापली वाहने चढून, लोकपाल आणि त्यांचे सेवक थोडा वेळ म्हणाले: 'हा शुद्ध आणि धारदार तलवार इथे कोणी आणली? सांगा, ती कोणासाठी आहे?'
नोभवेद्धस्तदंडेन किं ब्रूमहे भीममूर्त्यं गणे नास्ति कृत्यं गिरौ। पाश एषोस्ति तेनात्र को बध्यते मा वृथा लोकपालानुगास्तिष्ठत
हातात दंड घेऊन काही करायचे नाही; आम्ही काय सांगू? गनांमध्ये असा भयंकर शस्त्र पर्वतावर काही कामाचे नाही. हा दोर आहे, त्याने कोणाला बांधायचे? लोकपालांचे सेवकांनो, उगाच काही करू नका, थांबा.
एवमेवैतदित्यब्रुवंस्ते तदा वीक्ष्य देवानुगं वीरकं रक्षकं। प्राह देवी वने पर्वते निर्जराध्यग्निशालामुखे भूतले भूतपाः
ते तसेच म्हणाले आणि देवांचा रक्षक वीरकाकडे पाहिले. देवी म्हणाली: 'वनात, पर्वतावर, गुहेच्या तोंडाशी किंवा अग्निशाळेच्या पायथ्याशी भूतांचे रक्षक राहू द्या.'
निर्झरांभो निपातेषु नो मज्जतात्पुष्पजालावनद्धेषु धामस्वपि। प्रोच्चनानाद्रिकुंजावगाहेष्वथो मारुतास्फोटसंरक्षणे कामतः
तो धबधब्याच्या पाण्यात किंवा फुलांनी आच्छादित तलावात पडू नये; घनदाट पर्वतीय कुंजात जाऊ नये, वा वाऱ्याच्या जोरात सापडू नये—त्याचे रक्षण हवे तसे व्हावे.