विवर्जितोप्यहं नित्यं नैभिर्विरहितो रमे। हृद्या मे चारुसर्वाङ्गि त एते क्रीडिता गिरौ
'मी जरी नेहमी त्यांच्यापासून दूर असलो, तरीही, सुंदर अंग असणाऱ्या, या माझ्या प्रियजनांपासून मी कधीच वेगळा राहत नाही, जे या पर्वतावर खेळतात.'
इत्युक्ता तु तदा देवी त्यक्त्वा तं विस्मयाकुला। गवाक्षांतरमासाद्य प्रेक्षते चकितानना
असे शंकराने सांगितल्यावर, देवी आश्चर्याने भरून गेली, तिने त्यांना सोडून दिले, खिडकीजवळ जाऊन ती भीतीने बाहेर पाहू लागली.
यावंतस्ते कृशा दीर्घा ह्रस्वाः स्थूला महोदराः। व्याघ्रेभवदनाः केचित्केचिन्मेषाजरूपिणः
तिने पाहिले—कोणी कृश, कोणी उंच, कोणी ठेंगणे, कोणी जाड, कोणी मोठ्या पोटाचे, कोणी वाघाच्या चेहऱ्याचे, तर कोणी मेंढी व शेळीच्या रूपातील.
अनेकप्राणिरूपाश्च ज्वालास्याः कृष्णपिंगलाः। सौम्या भीमाः स्मितमुखाः कृष्णपिंगजटास्सदा
अनेक प्राण्यांच्या रूपातील, ज्वाळासारखे तोंड असणारे, काळे व पिंगट, काही सौम्य, काही भयंकर, हसऱ्या चेहऱ्याचे, कायम काळ्या-पिंगट जटाधारी.
नानाविहंगवदना नानाविधसुराननाः। कौशेयचर्मवसना नग्नाश्चान्यो विरूपिणः
काहींचे चेहरे विविध पक्ष्यांसारखे, काहींचे विविध देवतांसारखे, काही रेशमी किंवा प्राण्यांच्या कातड्याचे वस्त्र घातलेले, काही नग्न आणि विचित्र दिसणारे.
गोकर्णा गजकर्णाश्च बहुवक्त्रेक्षणोदराः। बहुपादा बहुभुजा दिव्यनानास्त्रपाणयः
गायीचे किंवा हत्तीचे कान असलेले, अनेक तोंडे, डोळे आणि पोट असलेले, अनेक पाय, अनेक हात, आणि विविध दिव्य शस्त्रे हातात असलेले.
अनेककुसुमापीडा नानाव्याकुलभीषणाः। कृतनानायुधधरा नानाकवचभूषणाः
अनेक फुलांनी सजलेले, विविध प्रकारे भयंकर आणि भीषण, अनेक शस्त्रे आणि विविध कवचांनी अलंकृत असे ते होते.
विचित्रवाहनारूढा दिव्यरूपा वियच्चराः। वीणावाद्यरवोद्घुष्टा नानास्थानकनर्तकाः
विविध रंगीबेरंगी वाहनांवर बसलेले, दिव्य रूप असलेले, आकाशात संचार करणारे, वीणेच्या गजरात, विविध ठिकाणी नृत्य करणारे.
गणेशांस्तांस्तथा दृष्ट्वा देवी प्रोवाच शंकरम्। देव्युवाच-। गणेशाः कतिसंख्याताः किंनामानः किमात्मकाः
त्या गणांचा समूह पाहून देवीने शंकराला विचारले, "हे शंकरा, हे गणेश किती आहेत, त्यांची नावे काय आहेत आणि त्यांचा स्वभाव कसा आहे?"
एकैकशो मम ब्रूहि निष्ठिता ये पृथक्पृथक्। शंकर उवाच-। कोटिकोटिश्च संख्याता नानाविख्यातपौरुषाः
प्रत्येक गण वेगळा कसा आहे, ते मला सांग. शंकर म्हणाले, "हे गण कोटी-कोटी संख्येने आहेत आणि वेगवेगळ्या कर्तृत्वामुळे प्रसिद्ध आहेत."
जगदापूरितं सर्वमेभिर्भीमैर्महाबलैः। सिद्धक्षेत्रेषु रथ्यासु जीर्णोद्यानेषु वेश्मसु
हे भयंकर आणि बलवान गण सर्व जगभर पसरले आहेत—पवित्र स्थळी, रस्त्यावर, जीर्ण बागांमध्ये आणि घराघरातही आहेत.
दानवानां शरीरेषु बालेषून्मत्तकेषु च। एते विशंति मुदिता नानाहारविहारिणः
हे गण आनंदाने दानवांच्या, लहान मुलांच्या आणि वेड्यांच्या शरीरात प्रवेश करतात आणि विविध प्रकारचे अन्न खातात.
ऊष्मपाः फेनपाश्चैव धूमपा मधुपायिनः। मेदाहारारुधिरपास्सर्वभक्षा ह्यभोजनाः
काही उष्णता पितात, काही फेस पितात, काही धूर घेतात, काही मध पितात; काही मेद खातात, काही रक्त पितात, काही सर्व काही खातात आणि काही काहीच खात नाहीत.
देवादास्तापसाहारा नानावाद्यरतिप्रियाः। न हि वक्तुमनंतत्वाच्छक्यन्ते हि गणाः पृथक्
काही देवांना दिलेल्या नैवेद्यावर जगतात, काही तपस्व्यांच्या अन्नावर, तर काहींना वेगवेगळ्या वाद्यांचा आनंद आवडतो; हे गण अगणित आहेत म्हणून प्रत्येकाचा वेगळा वर्णन करणे शक्य नाही.
देव्युवाच-। नागत्वगुत्तरासंगः शुद्धांगो मुंजमेखली। मनःशिलेन कल्केन चपलो रंजिताननः
देवी म्हणाली, "तो हत्तीच्या कातडीचे वस्त्र घालतो, त्याचे अंग शुद्ध आहे, मुंजेची कमरपट्टा आहे, त्याचा चेहरा मनःशिलाच्या रंगाने रंगवलेला आहे आणि तो चंचल आहे."
भृंगदष्टोत्पलानां च स्रग्दामा मधुराकृतिः। पाषाणशकलोत्तान कांस्यतालप्रवर्तकः
तो भृंगांनी दंश केलेल्या कमळांच्या माळा घालतो, त्याचा रूप गोड आहे; तो दगडाचे तुकडे उचलतो आणि कास्याच्या झांज वाजवतो.
असौ गणेश्वरो देव किंनामा किन्नरानुगः। य एष गणगीतेषु दत्तकर्णो मुहुर्मुहुः
"हा कोण गणांचा स्वामी आहे, जो किन्नरांचा पाठपुरावा करतो आणि गणांच्या गाण्यांकडे वारंवार लक्ष देतो?"
शर्व उवाच-। स एष वीरको देवि सदा मे हृदयप्रियः। नानाश्चर्यगुणाधारो गणेश्वर गणार्चितः
शर्व म्हणाले, "हे देवी, हा वीरक आहे, जो नेहमीच माझ्या हृदयाला प्रिय आहे, अनेक अद्भुत गुणांनी युक्त आहे, गणांचा स्वामी आहे आणि गणांनी पूजिला जातो."
देव्युवाच। ईदृशस्य सुतस्यास्ति ममोत्कंठा पुरांतक। कदाहमीदृशं पुत्रं द्रक्ष्याम्यानंददायकं
देवी म्हणाली, "हे पुरांतक, अशा पुत्राची मला फार दिवसांपासून इच्छा आहे. मला केव्हा असा आनंद देणारा पुत्र पाहायला मिळेल?"
शर्व उवाच-। एष एव सुतस्तेस्तु नयनानंदकारकः। त्वया मात्रा कृतार्थो हि वीरकोपि सुमध्यमे
शर्व म्हणाले, "हा वीरकच तुझा पुत्र होईल, तुझ्या डोळ्यांना आनंद देणारा; तू त्याची आई म्हणून त्याचे जीवनही सिद्ध होईल, हे सुमध्यमे."
इत्युक्त्वा प्रेषयामास विजयां हर्षणोत्सुकां। वीरकानयनायाशु दुहिता भूभृतः सखीं
असे म्हणून, शंकराने विजयेला, जी आनंदाने उत्सुक होती आणि पर्वतराजाच्या कन्येची सखी होती, तिला लवकर वीरकाला घेऊन यायला पाठवले.
सावरुह्य त्वरायुक्ता प्रासादादंबरस्पृशः। गणपं गणमध्यस्थं सूर्यकोटिप्रवर्तनम्
ती आकाशाला टेकणाऱ्या प्रासादातून वेगाने खाली उतरली आणि गणांच्या मध्ये तेजाने सूर्यकोटीसारखा चमकणारा गणाधिपती पाहिला.
विजयोवाच-। एहि वीरक चापल्यात्त्वया देवी प्रतोषिता। त्वामाह्वयति चेत्युक्तस्त्यक्त्वा पाषाणखंडकम्
विजया म्हणाली, "वीरका, चल! तुझ्या चपळपणामुळे देवी तुझ्यावर प्रसन्न झाली आहे; ती तुला बोलावते—म्हणून तो दगडाचा तुकडा ठेवून दे."
देव्याः सपीपमागच्छद्विजयानुगतः शनैः। प्रासादशिखरोत्फुल्लरक्तांबुजनिभ द्युतिः
तो विजयासोबत हळूहळू देवीकडे आला, त्याचे तेज प्रासादाच्या शिखरावर उमललेल्या लाल कमळासारखे होते.
तं दृष्ट्वा प्रस्थितानल्पस्वादुक्षीरपयोधरा। गिरिजोवाच-। पिब क्षीरमिदं वत्स स्रुतं पिब यथेच्छकम्
त्याला जवळ येताना पाहून, तिच्या स्तनांत गोड दूध भरलेले होते. गिरिजा म्हणाली, "बाळा, हे ताजे दूध पिऊन घे, हवे तितके पिऊन घे."
उवाच देवी सस्नेहं गिरा मधुरवर्णया। एहि सद्यो हि जातोसि मे पुत्रको देवदेवेन दत्तोधुना वीरक
देवीने प्रेमाने, मधुर शब्दात सांगितले, "ये, कारण देवाधिदेवाने तुला मला पुत्र म्हणून आजच दिले आहे, वीरका."
उक्तवत्यंकआधाय पर्यष्वजत्तं कपोले चुचुंबागराण्नंदिनी। मूर्ध्न्युपाघ्राय संमार्ज्य गात्राणि चाभूषयामास दिव्यैः स्वयंभूषणैः
ती म्हणाली आणि त्याला मांडीवर घेतले, गालावर प्रेमाने चुंबन दिले, आनंदाने त्याचे डोके वासले, अंगावरून हात फिरवले आणि स्वतः बनवलेल्या दिव्य दागिन्यांनी त्याला सजवले.
किंकिणीमेखलानूपुरैः सन्मणिप्रोतकेयूरहारैरमूल्यैर्गुणैः। कोमलैः पल्लवैश्चित्रितश्चारुभिर्मंगलैः कंकणैर्दिव्यमंत्रोद्भवैः
तिने त्याला घंटीच्या कंबरपट्ट्या, पैंजण, सुंदर मौल्यवान दागिने, मण्यांचे हार, कोमल पानांची व मंगळमय कड्यांची सजावट, आणि मंत्रशक्तीने निर्माण झालेल्या सुंदर बांगड्या घातल्या.
तस्य शुद्धैस्ततोभूरिभिश्चाकरोन्मिश्रसिद्धार्थकैरङ्गरक्षाविधिं। एवमादाय चोवाच कृत्वा स्रजं मूर्ध्नि गोरोचनापत्रभंगोज्ज्वलैः
तिने शुद्ध आणि उत्तम पदार्थांनी त्याचे अंग रक्षण केले, मग गोरोचन व ताज्या पानांनी उजळणारी फुलांची माळ डोक्यावर ठेवली आणि त्याला सांगितले.
वत्सवत्साधुना क्रीड सार्द्धं गणैरप्रमत्तो व्रज श्वभ्रवर्जं शनैः। व्यालमालाकुलाः शैलसानुद्रुमादंतिभिर्भग्नशाखाः परं भंगिनः
बाळा, मित्रांसोबत नीट खेळ, पण जपून राहा; दरी टाळून सावकाश जा. पर्वताच्या उतारांवर सापांची गर्दी आहे, आणि हत्तीने मोडलेल्या झाडांच्या फांद्या पडल्या आहेत.