हंससंघातसंदिष्ट स्फटिकस्तभंतोरणं। अनाविलमसंभ्रांत्या बहुशः किन्नराकुलं
हंसांच्या थव्यांनी सजवलेले स्फटिकाचे खांब आणि तोरणे असलेली, निर्मळ व शांत, आणि वारंवार किंनरांनी गजबजलेली अशी ती जागा होती.
शुकैर्यत्राभिदृश्यंते पद्मरागविनिर्मिताः। भित्तयो जातिसंभ्रांत्या प्रतिबिंबितमौक्तिकाः1.43.
तेथे, पांढऱ्या पोपटांनी सजवलेल्या, पद्मराग रत्नांनी बनवलेल्या भिंती दिसत होत्या, ज्यात मोत्यांची प्रतिबिंबे उमटली होती आणि त्या वेगवेगळ्या जातीच्या भासायच्या.
तत्राक्षैः प्रियया देवो विहर्तुमुपचक्रमे। स्वछेंद्रनीलभूभागे क्रीडंतौ यत्र संस्थितौ
त्या ठिकाणी, देव आपल्या प्रियेबरोबर, निळ्या निळ्या स्फटिकासारख्या भूमीवर उभे राहून खेळू लागले.
वपुः सहायतां प्राप्तौ विनोदरसनिर्वृतौ। एवं प्रक्रीडतोस्तत्र देवीशंकरयोस्तदा
त्यांची रूपे एकमेकांत मिसळून, आनंदाने आणि हसत खेळत, त्या वेळी देवी आणि शंकर तिथे रमले होते.
प्रादुर्भूतो महाशब्दः पतितांबरगोचरः। तच्छ्रुत्वा कौतुकाद्देवी किमेतदिति शंकरम्
तेव्हा अचानक मोठा आवाज झाला, जणू काही वस्त्रे खाली पडत आहेत असे दिसले; तो आवाज ऐकून, देवीने कुतूहलाने शंकराला विचारले, 'हे काय आहे?'
पर्यपृच्छत्सुरवरं हरं विस्मितपूर्वकं। उवाच देवो नैतत्ते दृष्टपूर्वं शुचिस्मिते
ती आश्चर्यचकित होऊन त्या सुरश्रेष्ठ हराला विचारू लागली; तेव्हा देव म्हणाले, 'हे तुला यापूर्वी कधीच दिसले नाही, शुद्ध हास्य असणारी सखी.'
एते गणेशाः क्रीडंते शैलेस्मिन्मत्प्रियाः सदा। तपसा ब्रह्मचर्येण नामभिः क्षेत्रसेवनैः
'हे माझे प्रिय गणेश येथे या पर्वतावर नेहमी खेळतात, त्यांनी तप, ब्रह्मचर्य, नावे आणि क्षेत्रसेवा यामुळे हे स्थान मिळवले आहे.'
यैरहं तोषितः पूर्वं त एते मनुजोत्तमाः। मत्समीपमनुप्राप्ता मम हृद्याः शुभानने
'ज्यांनी मला पूर्वी संतुष्ट केले, हेच ते श्रेष्ठ मानव आहेत, जे माझ्याजवळ आले आहेत, हे मला अत्यंत प्रिय आहेत, शुभेचे मुख असणाऱ्या.'
कामरूपा महोत्साहा महारूपगुणान्विताः। कर्मभिर्विस्मयं तेषां प्रयामि बलशालिनाम्
'हे इच्छेनुसार रूप धारण करणारे, मोठ्या उत्साहाचे, उत्तम गुण आणि रूप असणारे, यांच्या कृत्यांनी मी त्यांच्या सामर्थ्यावर नेहमीच आश्चर्यचकित होतो.'
सामरस्यास्य जगतः सृष्टिसंहरणक्षमाः। ब्रह्मचन्द्रेंद्र गंधर्वैस्सकिन्नरमहोरगैः
'हे या जगाच्या समरसतेस, सृष्टी आणि संहारास समर्थ आहेत, ब्रह्मा, चंद्र, इंद्र, गंधर्व, किंनर आणि महानाग यांच्यासह.'
विवर्जितोप्यहं नित्यं नैभिर्विरहितो रमे। हृद्या मे चारुसर्वाङ्गि त एते क्रीडिता गिरौ
'मी जरी नेहमी त्यांच्यापासून दूर असलो, तरीही, सुंदर अंग असणाऱ्या, या माझ्या प्रियजनांपासून मी कधीच वेगळा राहत नाही, जे या पर्वतावर खेळतात.'
इत्युक्ता तु तदा देवी त्यक्त्वा तं विस्मयाकुला। गवाक्षांतरमासाद्य प्रेक्षते चकितानना
असे शंकराने सांगितल्यावर, देवी आश्चर्याने भरून गेली, तिने त्यांना सोडून दिले, खिडकीजवळ जाऊन ती भीतीने बाहेर पाहू लागली.
यावंतस्ते कृशा दीर्घा ह्रस्वाः स्थूला महोदराः। व्याघ्रेभवदनाः केचित्केचिन्मेषाजरूपिणः
तिने पाहिले—कोणी कृश, कोणी उंच, कोणी ठेंगणे, कोणी जाड, कोणी मोठ्या पोटाचे, कोणी वाघाच्या चेहऱ्याचे, तर कोणी मेंढी व शेळीच्या रूपातील.
अनेकप्राणिरूपाश्च ज्वालास्याः कृष्णपिंगलाः। सौम्या भीमाः स्मितमुखाः कृष्णपिंगजटास्सदा
अनेक प्राण्यांच्या रूपातील, ज्वाळासारखे तोंड असणारे, काळे व पिंगट, काही सौम्य, काही भयंकर, हसऱ्या चेहऱ्याचे, कायम काळ्या-पिंगट जटाधारी.
नानाविहंगवदना नानाविधसुराननाः। कौशेयचर्मवसना नग्नाश्चान्यो विरूपिणः
काहींचे चेहरे विविध पक्ष्यांसारखे, काहींचे विविध देवतांसारखे, काही रेशमी किंवा प्राण्यांच्या कातड्याचे वस्त्र घातलेले, काही नग्न आणि विचित्र दिसणारे.
गोकर्णा गजकर्णाश्च बहुवक्त्रेक्षणोदराः। बहुपादा बहुभुजा दिव्यनानास्त्रपाणयः
गायीचे किंवा हत्तीचे कान असलेले, अनेक तोंडे, डोळे आणि पोट असलेले, अनेक पाय, अनेक हात, आणि विविध दिव्य शस्त्रे हातात असलेले.
अनेककुसुमापीडा नानाव्याकुलभीषणाः। कृतनानायुधधरा नानाकवचभूषणाः
अनेक फुलांनी सजलेले, विविध प्रकारे भयंकर आणि भीषण, अनेक शस्त्रे आणि विविध कवचांनी अलंकृत असे ते होते.
विचित्रवाहनारूढा दिव्यरूपा वियच्चराः। वीणावाद्यरवोद्घुष्टा नानास्थानकनर्तकाः
विविध रंगीबेरंगी वाहनांवर बसलेले, दिव्य रूप असलेले, आकाशात संचार करणारे, वीणेच्या गजरात, विविध ठिकाणी नृत्य करणारे.
गणेशांस्तांस्तथा दृष्ट्वा देवी प्रोवाच शंकरम्। देव्युवाच-। गणेशाः कतिसंख्याताः किंनामानः किमात्मकाः
त्या गणांचा समूह पाहून देवीने शंकराला विचारले, "हे शंकरा, हे गणेश किती आहेत, त्यांची नावे काय आहेत आणि त्यांचा स्वभाव कसा आहे?"
एकैकशो मम ब्रूहि निष्ठिता ये पृथक्पृथक्। शंकर उवाच-। कोटिकोटिश्च संख्याता नानाविख्यातपौरुषाः
प्रत्येक गण वेगळा कसा आहे, ते मला सांग. शंकर म्हणाले, "हे गण कोटी-कोटी संख्येने आहेत आणि वेगवेगळ्या कर्तृत्वामुळे प्रसिद्ध आहेत."
जगदापूरितं सर्वमेभिर्भीमैर्महाबलैः। सिद्धक्षेत्रेषु रथ्यासु जीर्णोद्यानेषु वेश्मसु
हे भयंकर आणि बलवान गण सर्व जगभर पसरले आहेत—पवित्र स्थळी, रस्त्यावर, जीर्ण बागांमध्ये आणि घराघरातही आहेत.
दानवानां शरीरेषु बालेषून्मत्तकेषु च। एते विशंति मुदिता नानाहारविहारिणः
हे गण आनंदाने दानवांच्या, लहान मुलांच्या आणि वेड्यांच्या शरीरात प्रवेश करतात आणि विविध प्रकारचे अन्न खातात.
ऊष्मपाः फेनपाश्चैव धूमपा मधुपायिनः। मेदाहारारुधिरपास्सर्वभक्षा ह्यभोजनाः
काही उष्णता पितात, काही फेस पितात, काही धूर घेतात, काही मध पितात; काही मेद खातात, काही रक्त पितात, काही सर्व काही खातात आणि काही काहीच खात नाहीत.
देवादास्तापसाहारा नानावाद्यरतिप्रियाः। न हि वक्तुमनंतत्वाच्छक्यन्ते हि गणाः पृथक्
काही देवांना दिलेल्या नैवेद्यावर जगतात, काही तपस्व्यांच्या अन्नावर, तर काहींना वेगवेगळ्या वाद्यांचा आनंद आवडतो; हे गण अगणित आहेत म्हणून प्रत्येकाचा वेगळा वर्णन करणे शक्य नाही.
देव्युवाच-। नागत्वगुत्तरासंगः शुद्धांगो मुंजमेखली। मनःशिलेन कल्केन चपलो रंजिताननः
देवी म्हणाली, "तो हत्तीच्या कातडीचे वस्त्र घालतो, त्याचे अंग शुद्ध आहे, मुंजेची कमरपट्टा आहे, त्याचा चेहरा मनःशिलाच्या रंगाने रंगवलेला आहे आणि तो चंचल आहे."
भृंगदष्टोत्पलानां च स्रग्दामा मधुराकृतिः। पाषाणशकलोत्तान कांस्यतालप्रवर्तकः
तो भृंगांनी दंश केलेल्या कमळांच्या माळा घालतो, त्याचा रूप गोड आहे; तो दगडाचे तुकडे उचलतो आणि कास्याच्या झांज वाजवतो.
असौ गणेश्वरो देव किंनामा किन्नरानुगः। य एष गणगीतेषु दत्तकर्णो मुहुर्मुहुः
"हा कोण गणांचा स्वामी आहे, जो किन्नरांचा पाठपुरावा करतो आणि गणांच्या गाण्यांकडे वारंवार लक्ष देतो?"
शर्व उवाच-। स एष वीरको देवि सदा मे हृदयप्रियः। नानाश्चर्यगुणाधारो गणेश्वर गणार्चितः
शर्व म्हणाले, "हे देवी, हा वीरक आहे, जो नेहमीच माझ्या हृदयाला प्रिय आहे, अनेक अद्भुत गुणांनी युक्त आहे, गणांचा स्वामी आहे आणि गणांनी पूजिला जातो."
देव्युवाच। ईदृशस्य सुतस्यास्ति ममोत्कंठा पुरांतक। कदाहमीदृशं पुत्रं द्रक्ष्याम्यानंददायकं
देवी म्हणाली, "हे पुरांतक, अशा पुत्राची मला फार दिवसांपासून इच्छा आहे. मला केव्हा असा आनंद देणारा पुत्र पाहायला मिळेल?"
शर्व उवाच-। एष एव सुतस्तेस्तु नयनानंदकारकः। त्वया मात्रा कृतार्थो हि वीरकोपि सुमध्यमे
शर्व म्हणाले, "हा वीरकच तुझा पुत्र होईल, तुझ्या डोळ्यांना आनंद देणारा; तू त्याची आई म्हणून त्याचे जीवनही सिद्ध होईल, हे सुमध्यमे."