जगाम मंदरगिरिं वायुवेगेन शृंगिणा। ततो गते भगवति नीललोहिते सहोमया रतिमनुभूतभूधरः
तो वृषभावर वाऱ्याच्या वेगाने मंदार पर्वताकडे गेला; नीललोहित भगवान उमा समवेत निघून गेल्यावर, पर्वत आनंदाने भरून राहिला.
सबांधवो भवति हि कस्य नो मनो विशृंखलं जगति हि कन्यका पितुः। पुरोद्यानेषु रम्येषु विविक्तेषु वनेषु च
आपली प्रिय व्यक्ती नातेवाईकांसह निघून गेल्यावर, या जगात कोणाचे मन बांध न सुटता राहते? खरेच, कन्येच्या बाबतीत, वडिलांच्या रम्य बागांत आणि एकांत वने यांत.
सुरक्तहृदयो देव्या विजहार भगाक्षिहा। ततो बहुतिथे काले पुत्रनाम्ना गिरेः सुता
देवीवर अपार प्रेम असलेल्या भगाचं डोळं फोडणाऱ्या शंकरानं तिच्यासोबत आनंदानं वेळ घालवला. बराच काळ गेल्यावर, गिरिराजाची कन्या पुत्रणा नावानं प्रकट झाली.
सखीभिः सहिता क्रीडां चक्रे कृत्रिम पुत्रकैः। कदाचिद्गंधतैलेन गात्रमभ्यज्य शैलजा
ती आपल्या सखींसोबत कृत्रिम मुलांसोबत खेळू लागली. एकदा, शैलजेनं सुगंधी तेलानं आपलं अंग चोळलं.
चूर्णैरुद्वर्तयामास मलेनापूरितां तनुम्। तदुद्वर्त्तनकं गृह्य नरं चक्रे गजाननम्
त्यानंतर तिनं अंगावर चूर्ण लावून धूळ भरलेलं शरीर स्वच्छ केलं. हे उटणं घेऊन तिनं हत्तीच्या डोक्याचं एक पुतळा तयार केला.
पुरुषं क्रीडती देवी तच्चाप्यक्षिपदंभसि। जाह्नव्या शिवया सख्या ततः सोभूद्बृहत्तनुः
देवी खेळता खेळता त्या पुतळ्याला पाण्यात ठेवली. गंगेच्या काठी, शिवा सखी असताना, तेथून एक मोठ्या देहाचं रूप प्रकट झालं.
कायेनातिविशालेन जगदापूरयत्तदा। पुत्रेत्युवाच तं देवी पुत्रेत्यूचे च जाह्नवी
त्या विशाल देहानं सारा जग व्यापलं. देवीनं त्याला 'माझा मुलगा' म्हणून हाक मारली आणि जाह्नवीनेही त्याला 'मुलगा' असं संबोधलं.
गांगेय इति देवैस्तु पूजितोऽभूद्गजाननः। विनायकाधिपत्यं च ददावस्य पितामहः
देवतांनी त्याला 'गांगेय', म्हणजेच हत्तीमुख, म्हणून पूजलं. ब्रह्मदेवानं त्याला विघ्नांचा अधिपतीपद दिलं.
पुनः सा क्रीडती चक्रे तरुं च वरवर्णिनी। मनोज्ञमंकुरं रूढमशोकस्य शुभानना
पुन्हा एकदा, सुंदर कांती असलेल्या देवीनं खेळता खेळता एक झाड तयार केलं. शुभमुखीने मोहक अशोकाचं रोप उगवलं.
वर्द्धयामास तं चापि कृतसंस्कारमंगलम्। बृहस्पतिमुखैर्विप्रैर्दिवस्पतिपुरोहितैः
तिनं ते रोप वाढवलं, योग्य संस्कार आणि मंगल विधी करून, बृहस्पतीसह देवांचे पुरोहित ब्राह्मण बोलावले.
ततो देवैः समुनिभिः प्रोक्ता देवी त्विदं वचः। अधुना दर्शिते मार्गे मर्यादां कर्तुमर्हसि
मग सर्व देवांनी एकत्र येऊन देवीला सांगितलं, 'आता मार्ग दाखवला आहे, तू एक नीती ठरवावी.'
फलं किं भविता देवि कल्पितैस्तरुपुत्रकैः। इत्युक्ता हर्षपूर्णांगी प्रोवाचातिशुभां गिरं
'हे झाडांसारख्या मुलांपासून काय फळ मिळेल, देवी?' असं विचारल्यावर, आनंदानं भरलेल्या अंगानं तिनं अत्यंत शुभ वचनं बोलली.
एकं निरुदके ग्रामे यः कूपं कारयेद्बुधः। बिंदौबिंदौ च तोयस्य स वसेद्वत्सरं दिवि
'जो कुणी पाण्याशिवाय असलेल्या गावात विहीर बांधतो, त्याला प्रत्येक थेंबासाठी एक वर्ष स्वर्गात वास मिळतो.'
दशकूपसमावापी दशवापीसमो ह्रदः। दशह्रदसमा कन्या दशकन्यासमो द्रुमः
'दहा विहिरींइतकी एक तलाव, दहा तलावांइतका एक सरोवर, दहा सरोवरांइतकी एक कन्या, आणि दहा कन्यांइतकं एक झाड असतं.'
एषा वै शुभ मर्यादा नियता लोकभाविनी। इत्युक्तास्तु ततो विप्रा बृहस्पतिपुरोगमाः
'हीच शुभ मर्यादा जगासाठी निश्चित केली आहे.' असं सांगितल्यावर, बृहस्पतीसह ब्राह्मणांनी—
जग्मुः स्वमंदिराण्येव भवानीं वंद्य मातरं। गतेषु तेषु देवोपि शंकरः पर्वतात्मजां
भवानी मातेची पूजा करून, ते सर्व आपल्या घरी परतले. त्यांच्यानंतर, शंकर आणि पर्वताची कन्या—
पाणिनालम्ब्यमानेन न स्वमावासमगच्छत। चित्तप्रसादजननं प्रासादाट्टालगोपुरं
शंकरानं तिचा हात धरून आपल्या निवासस्थानी गेला नाही, तर मनाला आनंद देणाऱ्या प्रासादाच्या उंच मनोऱ्यांमध्ये गेला.
लंबमौक्तिकदामानं मालिकाकुलवेदिकं। सुनद्धकलधौतं च क्रीडागृहमनोगतं
लटकणाऱ्या मोत्यांच्या माळांनी सजलेलं, फुलांच्या माळांनी गच्च झालेलं, सुगंधी पाण्यानं स्वच्छ धुतलेलं ते खेळघर मनाला भुरळ घालत होतं.
प्रकीर्णकुसुमामोद मत्तालिकुलकूजितम्। किन्नरोद्गीतसंगीत गृहांतरितभित्तिकम्
फुलांच्या सुगंधानं दरवळलेलं, मधु प्यायलेल्या भुंग्यांच्या गुंजनानं भरलेलं, किन्नरांच्या गाण्यांनी घराच्या भिंती निनादत होत्या.
सुगंधिधूपसंघातं मनःप्राप्यमलक्षितं। क्रीडामयूरनारीभिरभितो रभसार्पितं
सुगंधी धूपानं भरलेलं, मनानं पूर्णपणे जाणता न येणारं, खेळणाऱ्या मयूरिणी आणि स्त्रियांनी सर्व बाजूंनी गजबजलेलं होतं.
हंससंघातसंदिष्ट स्फटिकस्तभंतोरणं। अनाविलमसंभ्रांत्या बहुशः किन्नराकुलं
हंसांच्या थव्यांनी सजवलेले स्फटिकाचे खांब आणि तोरणे असलेली, निर्मळ व शांत, आणि वारंवार किंनरांनी गजबजलेली अशी ती जागा होती.
शुकैर्यत्राभिदृश्यंते पद्मरागविनिर्मिताः। भित्तयो जातिसंभ्रांत्या प्रतिबिंबितमौक्तिकाः1.43.
तेथे, पांढऱ्या पोपटांनी सजवलेल्या, पद्मराग रत्नांनी बनवलेल्या भिंती दिसत होत्या, ज्यात मोत्यांची प्रतिबिंबे उमटली होती आणि त्या वेगवेगळ्या जातीच्या भासायच्या.
तत्राक्षैः प्रियया देवो विहर्तुमुपचक्रमे। स्वछेंद्रनीलभूभागे क्रीडंतौ यत्र संस्थितौ
त्या ठिकाणी, देव आपल्या प्रियेबरोबर, निळ्या निळ्या स्फटिकासारख्या भूमीवर उभे राहून खेळू लागले.
वपुः सहायतां प्राप्तौ विनोदरसनिर्वृतौ। एवं प्रक्रीडतोस्तत्र देवीशंकरयोस्तदा
त्यांची रूपे एकमेकांत मिसळून, आनंदाने आणि हसत खेळत, त्या वेळी देवी आणि शंकर तिथे रमले होते.
प्रादुर्भूतो महाशब्दः पतितांबरगोचरः। तच्छ्रुत्वा कौतुकाद्देवी किमेतदिति शंकरम्
तेव्हा अचानक मोठा आवाज झाला, जणू काही वस्त्रे खाली पडत आहेत असे दिसले; तो आवाज ऐकून, देवीने कुतूहलाने शंकराला विचारले, 'हे काय आहे?'
पर्यपृच्छत्सुरवरं हरं विस्मितपूर्वकं। उवाच देवो नैतत्ते दृष्टपूर्वं शुचिस्मिते
ती आश्चर्यचकित होऊन त्या सुरश्रेष्ठ हराला विचारू लागली; तेव्हा देव म्हणाले, 'हे तुला यापूर्वी कधीच दिसले नाही, शुद्ध हास्य असणारी सखी.'
एते गणेशाः क्रीडंते शैलेस्मिन्मत्प्रियाः सदा। तपसा ब्रह्मचर्येण नामभिः क्षेत्रसेवनैः
'हे माझे प्रिय गणेश येथे या पर्वतावर नेहमी खेळतात, त्यांनी तप, ब्रह्मचर्य, नावे आणि क्षेत्रसेवा यामुळे हे स्थान मिळवले आहे.'
यैरहं तोषितः पूर्वं त एते मनुजोत्तमाः। मत्समीपमनुप्राप्ता मम हृद्याः शुभानने
'ज्यांनी मला पूर्वी संतुष्ट केले, हेच ते श्रेष्ठ मानव आहेत, जे माझ्याजवळ आले आहेत, हे मला अत्यंत प्रिय आहेत, शुभेचे मुख असणाऱ्या.'
कामरूपा महोत्साहा महारूपगुणान्विताः। कर्मभिर्विस्मयं तेषां प्रयामि बलशालिनाम्
'हे इच्छेनुसार रूप धारण करणारे, मोठ्या उत्साहाचे, उत्तम गुण आणि रूप असणारे, यांच्या कृत्यांनी मी त्यांच्या सामर्थ्यावर नेहमीच आश्चर्यचकित होतो.'
सामरस्यास्य जगतः सृष्टिसंहरणक्षमाः। ब्रह्मचन्द्रेंद्र गंधर्वैस्सकिन्नरमहोरगैः
'हे या जगाच्या समरसतेस, सृष्टी आणि संहारास समर्थ आहेत, ब्रह्मा, चंद्र, इंद्र, गंधर्व, किंनर आणि महानाग यांच्यासह.'