मुनय ऊचुः-। जाते लोकविधाने तु सत्यं तत्कार्यमुत्तमम्। प्रायः प्रालेयशैलस्य शंका तत्कालरूपिणः
मुनयांनी म्हणाले—सृष्टीची व्यवस्था निर्माण झाली, तेव्हा तेच खरं आणि श्रेष्ठ कृत्य होतं; पण त्या काळाच्या स्वरूपाबद्दल हिमालयासारखी शंका आहे.
सत्यमुत्कंठिताः सर्वे ये ये कार्यार्थमुद्यताः। तेषां त्वरंते चेतांसि किंतु नाममहात्मनाम्1.43.
खरं आहे, जे जे कार्यासाठी उत्सुक असतात त्यांना घाई होतेच; पण हे महान आत्म्यांनाही लागू पडतं का?
लोकयात्रानुगंतव्या विशेषेण विवक्षितैः। यतस्तद्धर्ममेधंते तत्प्रामाण्यं परे धृताः
संसाराची चाल विशेषतः जे बोलू इच्छितात त्यांनी पाळावी लागते; कारण तेच धर्माचं पालन करतात आणि इतर त्यालाच प्रमाण मानतात.
इत्युक्त्वा मुनयो जग्मुस्त्वरितास्तुहिनाचलम्। तत्र ते पूजितास्तेन हिमशैलेन सादरम्
असं म्हणून मुनि पटकन हिमालयाकडे गेले; तिथे हिमालयाने त्यांचं आदराने स्वागत केलं.
ऊचुर्मुनिवराः प्रीताः स्वल्पकं तु त्वरान्विताः। मुनय ऊचुः-। देवो दुहितरं साक्षात्पिनाकी तव मार्गते
ते श्रेष्ठ मुनि प्रसन्न होते, पण वेळेच्या अभावी थोडक्यात म्हणाले—पिनाकी देव स्वतःच तुमच्या कन्येला मागतो आहे.
तच्छीघ्रं पावयात्मानमाहुत्येवानले हुतम्। कार्यं हि तच्च देवानां सुचिरं परिवर्तते
म्हणून त्वरेने स्वतःचं शुद्धीकरण करावं, जसं अग्नीत आहुती दिली जाते; कारण हे कार्य देवांसाठी फार दिवसांपासून प्रतीक्षेत आहे.
जगदुद्धारणायैष विधातव्यः समुद्यमः। इत्युक्तस्तु तदा शैलो हर्षावेशवशान्मुनीन्
जगाच्या कल्याणासाठी हा प्रयत्न करायलाच हवा; असं सांगितल्यावर तो पर्वत आनंदाने भरून मुनिंना उत्तर देऊ लागला.
असमर्थोभवद्वक्तुमुत्तरं प्रार्थयन्निव। ततो मेना मुनीन्वंद्य प्रोवाच स्नेहविक्लवा
तो उत्तर देताना बोलू शकला नाही, जणू काही कृपा मागत होता; मग मेना, मुनिंना वंदन करून, प्रेमाने थरथरत्या स्वरात बोलली.
दुहितुस्तान्मुनींश्चैव वचनं स्वयमर्थवत्। मेनोवाच-। यदर्थं दुहितुर्जन्म चेच्छंत्यपि महाफलं
मेना म्हणाली—माझ्या आणि माझ्या मुलीच्या मनातील अर्थपूर्ण शब्द मी सांगते: कन्येच्या जन्मापासून जो मोठा लाभ अपेक्षित असतो—
तदेवोपस्थितं सर्वं प्रक्रमेणैव सांप्रतम्। कुलजन्मवयोरूपविभुत्वैस्सहितोपि यः
तो सर्व लाभ आता योग्य वेळी मिळाला आहे; कुळ, जन्म, वय, रूप, ऐश्वर्य या सर्वांनी युक्त असला तरीही—
वरस्तस्यापि नाहूय सुता देया ह्ययाचतः। दिग्वासा जटिलः शूली दग्धकामोपि कामदः
त्याच्यासाठी देखील, मागणी न करता, मुलगी देऊ नये; तो वस्त्ररहित आहे, जटाधारी आहे, त्रिशूलधारी आहे, कामाने जळलेला असूनही इच्छापूर्ती करणारा आहे.
स तु मत्सुतया घोरः कथं नाम उपास्यते। मुनय ऊचुः-। ऐश्वर्यमवगच्छस्व शंकरस्य सुरासुराः
तो भयंकर माझा जावई म्हणून कसा पूजला जाईल? तेव्हा ऋषी म्हणाले — देव आणि दैत्य ज्याचे ऐश्वर्य मान्य करतात, त्या शंकराचे सामर्थ्य ओळख.
आराध्यमानपादाब्ज युगलाश्च सुनिर्वृताः। यस्योपयोगि यद्रूपं तेन तत्प्रार्थ्यते चिरम्
ज्यांच्या चरणकमळांची भक्ती केली जाते, ते पूर्ण समाधानी होतात; त्याला जे रूप योग्य वाटते, तेच दीर्घकाळ इच्छिले जाते.
घोरं तपस्यते बाला तेन रूपेण निर्वृता। यत्सा व्रतानि दिव्यानि नयिष्यति समापनम्
ती कन्या कठोर तप करत आहे, त्या रूपात तृप्त आहे; ती दिव्य व्रते पूर्ण करील.
तदत्रावहिता तावदस्मास्वेव भविष्यति। इत्युक्त्वा गिरिणा सार्द्धं ययुर्यत्रास्ति शैलजा
म्हणून, ती या संकल्पात असताना, ती आपल्या जवळच राहील; असे म्हणून, पर्वतराजासोबत ते जिथे शैलजा होती तिथे गेले.
जितार्कज्वलनज्वाला तपस्तेजोमयीह्युमा। प्रोक्ता सा मुनिभिः स्निग्धं मानिन्याह वचोर्थवत्
तिचे तप जिंकलेल्या सूर्य आणि अग्नीच्या ज्वाळेपेक्षाही तेजस्वी होते, ते ऋषींनी प्रेमाने गौरविले; त्यांनी त्या अभिमानी कन्येला अर्थपूर्ण शब्दांनी संबोधले.
नाहं क्षुद्रात्किलेच्छामि ॠते शर्वात्पिनाकिनः। स्थितं च तारतम्येन प्राणिनां परमर्द्धिदं
मी कधीही लहान कुणालाही इच्छित नाही, फक्त पिनाकधारी शर्वा सोडून; सर्व प्राण्यांमध्ये त्याचे श्रेष्ठत्व निश्चित आहे, तोच सर्वश्रेष्ठ संपत्ती देणारा आहे.
धीरतैश्वर्यकार्याणि प्रमाणमतुलं महत्। यस्मान्न किंचिदपरं यच्च यस्मात्प्रवर्तते
त्याची धैर्य, ऐश्वर्य आणि कृत्ये यांची तुलना नाही; त्याच्यापासूनच सर्व काही उद्भवते, त्याच्याशिवाय दुसरे काहीही नाही.
यस्यैश्वर्यमनाद्यंतं तमहं शरणं गता। समः सव्यवसायश्च दीर्घेण विपरीतकः
ज्याचे ऐश्वर्य अनादि आणि अनंत आहे, त्याच्याच मी आश्रयाला गेले आहे; तो सर्वांना समान, दृढनिश्चयी आणि दीर्घकाळ कोणालाही विरोध न करणारा आहे.
एवं निशम्य ते वाचं देव्या मुनिवरास्तदा। आनंदाश्रुपरीताक्षाः सस्वजुस्तां तपस्विनीं
देवीचे हे शब्द ऐकून, श्रेष्ठ ऋषी आनंदाश्रूंनी डोळे भरून त्या तपस्विनीला प्रेमाने मिठी मारली.
ऊचुश्च परमप्रीताः शैलजां मधुरं वचः। ॠषय ऊचुः। अत्यद्भुतमहो पुत्रि ज्ञानमूर्तिरिवामला
ते अत्यंत आनंदित होऊन शैलजेला मधुर शब्दांनी म्हणाले — ऋषी म्हणाले — अरे वा, कन्ये, तू जणू ज्ञानमूर्तीच आहेस, अगदी निर्मळ.
प्रसादयसि नो भावं भवभावप्रतिश्रयात्। ननु विद्मो वयं तस्य देवस्यैश्वर्यमद्भुतम्
भवभवाच्या आश्रयाने तू आमचे मन आनंदित केलेस; खरेच, त्या देवाचे अद्भुत ऐश्वर्य आम्हाला माहीत आहे.
त्वन्निश्चयस्य दृढतां वेत्तुं वयमिहागताः। अचिरादेव तन्वंगि कामस्त्वेष भविष्यति
तुझ्या निश्चयाची दृढता पाहण्यासाठीच आम्ही येथे आलो आहोत; लवकरच, सुंदरी, तुझी ही इच्छा पूर्ण होईल.
आदित्यस्स प्रभो याति रत्नेभ्यः का द्युतिः पृथक्। कोऽर्थो वर्णान्स्वकांस्त्यक्त्वा तथा त्वं गिरिशं विना
सूर्य अस्ताला गेल्यावर रत्नांची वेगळी कांती कुठे उरते? आपले रंग सोडण्यात काय अर्थ? तसंच, गिरीशाशिवाय तुझं काहीच अर्थ नाही.
यामो नेकाभ्युपायेन तमभ्यर्थयितुं वयम्। अस्माकमपि चैषोर्थः सुतरां हृदि वर्तते
आम्ही अनेक उपायांनी त्याची विनंती करायला जाऊ; ही इच्छा आमच्या हृदयातही खोल रुजली आहे.
अतस्त्वमेव सा बुद्धिर्यतो नीतिस्त्वमेव हि। अतो निःसंशयं कार्यं शंकरोपि विधास्यति
म्हणून, तूच खरी बुद्धी आहेस, कारण तूच खरी नीती आहेस; त्यामुळे, शंकरही हे नक्कीच पूर्ण करील.
इत्युक्त्वा पूजितास्सर्वे मुनयो गिरिकन्यया। प्रययुर्गिरिशं द्रष्टुं प्रस्थं हिमवतो महत्
असे म्हणून, सर्व ऋषी शैलजेकडून सन्मानित होऊन, हिमवंताच्या महान निवासस्थानी गिरीशाला भेटायला निघाले.
गंगांभः प्लावितात्मानः पिंगाबद्धजटासटाः। भृंगानुयातपाणिस्थ मंदारकुसुमस्रजः
गंगाजलात स्नान करून, पिंगट जटांनी बांधलेल्या केसांनी, हाताभोवती भुंगे गुंफलेले, मंदार फुलांच्या माळांनी सजलेले होते.
संप्राप्य तु गिरेः प्रस्थं ददृशुः शंकराश्रमम्। प्रशांताशेषसत्वौघं पर्यस्तिमितकाननम्
डोंगराच्या पठारावर पोहोचल्यावर त्यांनी शंकराचं आश्रम पाहिलं, जिथे सगळीकडे शांतता होती, सर्व प्राणी निवांत होते आणि आजूबाजूचं जंगलही स्तब्ध झालं होतं.
निःशब्दक्षोभसलिल प्रयातं सर्वतो दिशम्। तत्रापश्यंस्ततोद्वारि वीरकं वेत्रपाणिनम्
सर्व दिशांना पाणी अगदी शांत आणि निःशब्द होतं; तिथे, तलावाच्या प्रवेशद्वारी, मी एक पहारेकरी पाहिला, ज्याच्या हातात काठी होती.