सिद्धिर्मूर्तिमती त्वेषा साधयिष्यति चिंतितम्। इति श्रुत्वा तु वचनं स तदाकाशमंडले
ती सिद्धीची मूर्ती आहे आणि ती मनात धरलेली इच्छा पूर्ण करील. हे शब्द ऐकून, मग तो आकाशमंडलात—
अनुज्ञाय सुतां शैलो जगामाशु स्वमंदिरम्। पुलस्त्य उवाच-। शैलजापि ययौ शैलमगम्यमपि दैवतैः
मुलीला परवानगी देऊन, पर्वतराज पटकन आपल्या घरी परतला. पुलस्त्य म्हणाले— पर्वतराजाची कन्या देखील त्या शिखरावर गेली, जिथे दैवतांनाही जाता येत नव्हते.
सखीभ्यामनुयाता तु नियता नगराजजा। शृंगं हिमवतः पुण्यं नानाधातुविभूषितम्
मित्रिणींना सोबत घेऊन, संयमी पर्वतराजकन्या हिमालयाच्या त्या पवित्र शिखरावर गेली, जे विविध धातूंनी सजलेले होते.
दिव्यपुष्पलताकीर्णं भ्रमरोद्घुष्टपादपम्। दिव्यप्रस्रवणोपेतं मनोरथशतोज्ज्वलम्
तेथे दिव्य फुलांनी गुंफलेल्या वेलींनी आणि मधमाशांच्या गुंजारवाने भरलेल्या झाडांनी ते शिखर नटले होते. दिव्य झरे आणि शेकडो पूर्ण झालेल्या इच्छांनी ते उजळले होते.
नानापक्षिसमायुक्तं चक्रवाकोपशोभितम्। जलजस्थलजैः पुण्यैः प्रफुल्लैरुपशोभितम्
त्या ठिकाणी अनेक प्रकारच्या पक्ष्यांचा वावर होता, चक्रवाकांनी ते शोभून गेले होते, तसेच जल आणि स्थल या दोन्ही ठिकाणच्या शुभ्र फुलांनी ते सजले होते.
चित्रकंदरसंगुह्यं दिव्यगेहसमन्वितम्। विहंगसंघसंघुष्टं कल्पपादपसंकटम्
तेथे सुंदर गुहा, गुप्त जागा आणि दिव्य निवास होते. पक्ष्यांच्या थव्यांनी गजबजलेले आणि कल्पवृक्षांनी घनदाट झालेले ते ठिकाण होते.
तत्रापश्यन्महाशाखं शाखिनं हरितच्छदम्। सर्वर्तुकुसुमोपेतं चक्रवाकोपशोभितम्
तेथे तिने मोठ्या फांद्या आणि हिरवी पानांची एक भली मोठी झाड पाहिली, जी सर्व ऋतूंच्या फुलांनी आणि चक्रवाकांनी शोभून गेली होती.
नानापुष्पशताकीर्णं नानाविधफलान्वितम्। त्यक्तं सूर्यस्य रुचिभिर्भिन्नसंहतपल्लवम्
त्या झाडावर शेकडो रंगीबेरंगी फुले आणि अनेक प्रकारची फळे लागली होती. सूर्यकिरणांनी त्याच्या पानांवर सुंदर झळाळी निर्माण केली होती.
तत्रांबराणि संत्यज्य भूषणानि च शैलजा। संवीता वल्कलैर्दिव्यैर्दर्भनिर्मितमेखला
त्या ठिकाणी शैलजाने आपले वस्त्र आणि दागिने बाजूला ठेवले, आणि दिव्य वल्कल वस्त्र परिधान केले, तसेच ती कुशाच्या कमरपट्याने सजली.
त्रिःस्नाता पाटलाहारा बभूव शरदां शतम्। शतमेकेन जीर्णेन पर्णेनावर्त्तयत्तदा
ती दिवसातून तीनदा स्नान करून, फक्त फिकट पदार्थ खाऊन, शंभर वर्षे तेथे राहिली. एकच जुने पान अंगावर घेऊन तिने ती शंभर वर्षे पूर्ण केली.
निराहारा शतं साभूत्समानां तपसो निधिः। तत उद्वेजिताः सर्वे प्राणिनस्तपसोग्निना
ती शंभर वर्षे उपाशी राहिली, आणि तिच्या तपामुळे साऱ्या सृष्टीतील जीव व्याकुळ झाले.
ततः सस्मार भगवान्मुनीन्सप्त शतक्रतुः। ते समागम्य मुदिताः सर्वे समुदितास्तथा1.43.
मग भगवंत इंद्राने सात ऋषींना आठवले; ते सर्व आनंदाने आणि उत्साहाने एकत्र जमले.
पूजितास्ते महेंद्रेण पप्रच्छुस्तत्प्रयोजनम्। किमर्थं हि सुरश्रेष्ठ संस्मृतास्तु वयं त्वया
इंद्राने त्यांचे सन्मान केले, आणि त्यांनी विचारले, 'हे देवाधिदेव, आम्हाला का आठवले आहे?'
शक्रः प्रोवाच शृण्वंतु भगवंतः प्रयोजनम्। हिमाचले तपो घोरं तप्यते भूधरात्मजा
शक्र म्हणाला, 'माझ्या या आठवणीचे कारण ऐका— हिमालयावर पर्वतराजाची कन्या कठोर तप करत आहे.'
तस्याभिमतयोगेन भवंतः कर्तुमर्हथ। तपः समापनं देव्या जगदर्थे त्वरान्विताः
'तिच्या इच्छेनुसार, तुम्ही सर्वांनी तिचे तप पूर्ण व्हावे यासाठी प्रयत्न करावा, आणि तेही जगाच्या कल्याणासाठी लवकरात लवकर.'
तथेत्युक्त्वा ततः शैलं सिद्धसंघातसेवितम्। ऊचुरागम्य मुनयस्तामथो मधुराक्षरम्
‘तसेच होईल’ असे म्हणून, सिद्धांच्या समूहासह ऋषी त्या पर्वतावर गेले आणि तेथे पोहोचल्यावर गोड शब्दांत तिला संबोधले.
पुत्रि कस्ते व्यवसितः कामः कमललोचने। तानुवाच ततो देवी सादरं गौरवान्मुनीन्
कमलासारख्या डोळ्यांची कन्या, तुझा हेतू काय आहे? असे विचारल्यावर देवीने आदराने व मोठ्या मानाने त्या ऋषींना उत्तर दिले.
देव्युवाच-। तपस्यंतो महाभागाः प्रोह्य मौनं भवादृशां। वंदनाय नियुक्ता धीर्याचयत्यविकल्पितम्
देवी म्हणाली, 'महाभाग्यवान ऋषींनो, तुम्ही तप करत असता, तुमच्यासारख्यांना शोभणारे मौन बाजूला ठेवून, तुम्ही अत्यंत स्थिर मनाने वंदना करण्याच्या कार्यात लागले आहात.'
सुप्रसन्नमुखा यूयं गृहीत्वासनमादितः। उपविष्टाः श्रमं मुक्त्वा ततः प्रक्ष्यथ मामनु
तुमच्या चेहऱ्यावर आनंदाचे तेज आहे, तुम्ही प्रथम आसन स्वीकारले, बसलात आणि श्रम दूर केले; त्यानंतर तुम्ही मला विचाराल.
इत्युक्तास्ते ततश्चक्रुस्तत्रासनपरिग्रहम्। सा च तान्विधिवत्पूर्वं पूजयित्वा विधानतः
असे तिच्याकडून ऐकून, त्यांनी तेथे योग्य प्रकारे आसन घेतले; आणि तिनेही सर्व विधीने त्यांची प्रथम पूजा केली.
उवाचादित्यसंकाशान्मुनीन्सप्तॠषीन्शनैः। त्यक्त्वा व्रतात्मकं मौनं नत्वा च विधिवन्मुनीन्
तिने सूर्यासारखे तेजस्वी असलेल्या त्या सप्तर्षींना हळूवारपणे संबोधले; व्रताचे मौन सोडून, विधीप्रमाणे नमस्कार करून बोलू लागली.
भगवंतोपि मौनांते तस्याः सप्तर्षयोप्यथ। गौरवाधारतां प्राप्तां पप्रच्छुस्तां पुनस्तथा
मौन संपल्यावर, भगवंत सप्तर्षींनी आदराने तिच्याकडे पाहून, तिला पुन्हा त्याच पद्धतीने विचारले.
सापि गौरवगर्भेण मनसा चारुहासिनी। मुनीन्सर्वांस्तथालोक्य प्रोवाच प्रोह्य वाग्यमम्
ती सुंदर हास्याने व मनात आदरभाव ठेवून, सर्व ऋषींना पाहून, मौन सोडून बोलू लागली.
भगवंतो विजानीथ प्राणिनां मनसेप्सितम्। शरीरादिभिरत्यर्थं कदर्थ्यं ते हि देहिनः
भगवंतांनो, तुम्हाला सर्व प्राण्यांच्या मनातील इच्छा माहीत आहेत; तरीही देहधारी जीवांना शरीर व इतर गोष्टींमुळे फार त्रास होतो.
केचित्तु निपुणास्तत्र घटंते विविधोद्यमैः। उपायैर्दुर्लभान्भावान्प्राप्नुवंति ह्यतंद्रिताः
काही जण मात्र कुशलतेने, विविध प्रयत्नांनी, कठीण उपायांनी, मेहनतीने दुर्मिळ स्थिती प्राप्त करतात.
अपरे तु परिच्छिद्य नानाकारानुपक्रमान्। देहांतरार्थं सारंभमाश्रयंति हि तद्व्रतम्
इतर काही जण विविध रूपे व मार्ग ओळखून, दुसऱ्या देहासाठी उत्साहाने व्रत स्वीकारतात.
ममत्वाकाशसंभूतकुसुमस्रग्विभूषितम्। विंध्यशृंगं स्प्रष्टुकामो हस्तः प्रसरते मुहुः
ममत्वाच्या आकाशातून उमटलेल्या फुलांच्या माळेने सजलेला हात, वारंवार विंध्य शिखराला स्पर्श करण्यासाठी पुढे सरसावतो.
अहं किल भवं देवं पतिं प्राप्तुं समुद्यता। प्रकृत्यैव दुराराध्यं तपस्यंतं च संप्रति
मी खरोखरच, हे देव, तुला पती म्हणून मिळवण्याचा निश्चय केला आहे; तू स्वभावतः कठीण साध्य आहेस आणि सध्या तपस्येत मग्न आहेस.
सुरासुरैरनिर्णीतं परमार्थक्रियाश्रयं। सांप्रतं चापि निर्दग्धो मदनो वीतरागिणा
सुर व असुरांनाही ज्याचा अंतिम अर्थ कळलेला नाही, अशी ती परमार्थाची क्रिया; आणि आता कामदेवही त्या विरक्ताने भस्म केला आहे.
कथमाराधयेदीशं मादृशी तादृशं शिवम्। इत्युक्ता मुनयस्ते तु स्थिरतां मनसस्ततः
माझ्यासारखी स्त्री अशा शिवाची, अशा प्रभूची पूजा कशी करू शकते? असे तिने विचारल्यावर, ऋषी मनाने स्थिर झाले.