न रूपेणेदृशी लोके रम्येषु वनसानुषु। कौतुकेन परामृष्टस्तां दृष्ट्वा रुदतीं गिरिः
या सुंदर वनरांगांवर, अशा रूपामुळे किंवा सौंदर्यामुळे कधीच पर्वताला इतकं आश्चर्य वाटलं नव्हतं, जितकं तिला रडताना पाहून वाटलं.
उपसृप्य ततस्तस्या निकटं सोप्यपृच्छत। हिमवानुवाच-। कासि कस्यासि कल्याणि किमर्थं चापि रोदिषि
मग हिमवान तिच्या जवळ जाऊन विचारतो, "तू कोण आहेस, शुभे? कोणाची आहेस, आणि कशासाठी रडतेस?"
नैतदल्पमहं मन्ये कारणं लोकसुंदरि। सा तस्य वचनं श्रुत्वा उवाच मधुना सह
"हे लोकसुंदरी, मला वाटत नाही की हे कारण लहान आहे," असं त्याने म्हटलं. त्याचं बोलणं ऐकून, ती आपल्या दु:खासह उत्तर देऊ लागली.
रुदंती शोकवचनं श्वसंती दैन्यवर्धनं। रतिरुवाच-। कामस्य दयितां भार्यां रतिं मां विद्धि सुव्रत
रडत, दु:खाने बोलत, खोल श्वास घेत, रती म्हणाली, "हे सुशील, मी कामाची प्रिय पत्नी रती आहे, असं जाण."
गिरावस्मिंश्च भगवान्गिरिशस्तपसि स्थितः। तेन प्रत्यूहरुष्टेन क्रोधाद्विस्फार्य लोचनं
"या पर्वतावर भगवान शंकर तप करत होते. तेव्हा ते रागावले आणि त्यांच्या डोळ्यातून—"
विमुच्याग्निशिखाज्वालां कामो भस्मावशेषितः। अहं तु शरणं याता तं देवं भयविह्वला
"अग्नीची ज्वाळा सोडून, त्यांनी कामाला राखेत बदललं. मी घाबरून त्या देवाकडे धाव घेतली."
स्तुतवत्यथ संतुष्टस्ततो मां गिरिशोऽब्रवीत्। तुष्टोहं कामदयिते कामोत्पत्तिर्भविष्यति
"मी त्यांची स्तुती केली, तेव्हा गिरीश संतुष्ट झाले आणि म्हणाले, 'हे कामाच्या प्रिये, मी तृप्त आहे; कामाचा पुन्हा जन्म होईल.'"
त्वत्स्तुतिं चाप्यधीयानो नरो भक्त्या मदाश्रयः। लप्स्यते कांक्षितं कामं निवर्तमरणादपि
"जो कोणी भक्तीने तुझी स्तुती करील आणि माझ्या आश्रयाला येईल, त्याला हवी ती इच्छा मिळेल—even मृत्यूपासूनही सुटका."
प्रतीक्षमाणा तद्वाक्यमाशावेशवशादहं। शरीरं परिरक्षिष्ये किंचित्कालं महाद्युते
"त्या वचनाची पूर्तता होईल या आशेने, मी थोडा काळ माझं शरीर सांभाळीन, हे तेजस्वी."
इत्युक्तस्तु तया रत्या शैलः संभ्रमभीषणः। पाणावादाय तनयां गंतुमैच्छत्स्वकं पुरं
रतीने असं सांगितल्यावर, पर्वत घाबरून आणि गोंधळून, आपल्या मुलीचा हात धरून आपल्या नगरीकडे जायला निघाला.
भाविनोऽवश्यभावित्वाद्भवित्री भूतभाविनी। लज्जमाना सखिमुखैरुवाच पितरं गिरिं
भविष्यात जे घडायचं ते नक्कीच घडतं, म्हणून लाजलेल्या कन्येने सखींच्या आग्रहाने वडिलांशी बोलायला सुरुवात केली.
शैलपुत्र्युवाच-। दुर्भगेन शरीरेण किं ममानेन कारणं। कथं च तां दशां प्राप्तश्शङ्करो मे पतिर्भवेत्
शैलपुत्री म्हणाली, "माझ्या या दुर्दैवी शरीराचा काय उपयोग? अशा अवस्थेला पोहोचून शंकर माझा पती कसा होईल?"
तपोभिः प्राप्यतेभीष्टं नासाध्यं तु तपस्यतः। दुर्भगत्वं वृथा लोके विहिते सति साधने
"तपस्येमुळे हवी ती वस्तू मिळते; तप करणाऱ्याला काहीच अशक्य नाही. साधन असताना दुर्दैवाला काहीच अर्थ नाही."
तपसि भ्रष्टसंदेहा ततः स्वार्थजिगीषया। एवं तपः करिष्येहं यामीत्युक्तवतीं सुताम्
"तपस्येच्या शक्तीबद्दल शंका न ठेवता, आणि स्वतःच्या हेतूसाठी, मी इथेच तप करीन," असं तिने वडिलांना सांगितलं.
उवाच वाचा शैलेंद्रो गद्गदस्वरवर्णया। हिमवानुवाच-। उमेति चापलं पुत्रि न क्षमं तावकं वपुः
तेव्हा पर्वतराजाने, गदगदलेल्या स्वरात, "उमे, हे उतावळेपण तुझ्या कोमल देहाला शोभत नाही," असं सांगितलं.
सोढुं क्लेशानुरूपस्य तपसः सौम्यदर्शने। भावीन्यपि च कार्याणि पदार्थानि सदैव तु
"हे सौम्य रूप असणाऱ्या, कठोर तपस्येचे कष्ट सहन करण्यास तुझं शरीर समर्थ नाही. शिवाय, भविष्यातील गोष्टी नेहमीच घडतात."
भाविनोर्था भवंत्येव बहवोऽनिच्छतोपि हि। तस्मान्न तपसा तेस्ति बाले किंचित्प्रयोजनम्
"भविष्यात जे व्हायचं ते नक्कीच होतं, जरी कोणी ते नको असलं तरी. म्हणून, बाळ, तपस्येला काहीच अर्थ नाही."
भवनं चैव गच्छामि चिंतयिष्यामि तत्र वै। इत्युक्ता तु यदा नैव गृहमन्वेति शैलजा
"मी घरी जाऊन याचा विचार करतो," असं त्याने सांगितलं. पण असं म्हटल्यावरही, शैलजाने आपल्या वडिलांसोबत घरी जाणं मान्य केलं नाही.
ततोद्रिश्चिंतयाविष्टः स्वसुतां प्रशशंस च। ततोंतरिक्षे दिव्या च वागभूद्भुवनत्रये
तेव्हा आश्चर्याने भारावून, त्याने आपल्या मुलीचे कौतुक केले. त्याच वेळी, आकाशातून दिव्य वाणी उमटली, जी तिन्ही लोकांत ऐकू आली.
उमेति चापलं पुत्रि त्वयोक्ता तनया यतः। उमेति नाम तेनास्या भुवनेषु भविष्यति
मुली, तू काळजीपोटी तिला 'उमा' असे हाक मारलीस, म्हणून आता सर्व जगात तिचे नाव 'उमा' असेच राहील.
सिद्धिर्मूर्तिमती त्वेषा साधयिष्यति चिंतितम्। इति श्रुत्वा तु वचनं स तदाकाशमंडले
ती सिद्धीची मूर्ती आहे आणि ती मनात धरलेली इच्छा पूर्ण करील. हे शब्द ऐकून, मग तो आकाशमंडलात—
अनुज्ञाय सुतां शैलो जगामाशु स्वमंदिरम्। पुलस्त्य उवाच-। शैलजापि ययौ शैलमगम्यमपि दैवतैः
मुलीला परवानगी देऊन, पर्वतराज पटकन आपल्या घरी परतला. पुलस्त्य म्हणाले— पर्वतराजाची कन्या देखील त्या शिखरावर गेली, जिथे दैवतांनाही जाता येत नव्हते.
सखीभ्यामनुयाता तु नियता नगराजजा। शृंगं हिमवतः पुण्यं नानाधातुविभूषितम्
मित्रिणींना सोबत घेऊन, संयमी पर्वतराजकन्या हिमालयाच्या त्या पवित्र शिखरावर गेली, जे विविध धातूंनी सजलेले होते.
दिव्यपुष्पलताकीर्णं भ्रमरोद्घुष्टपादपम्। दिव्यप्रस्रवणोपेतं मनोरथशतोज्ज्वलम्
तेथे दिव्य फुलांनी गुंफलेल्या वेलींनी आणि मधमाशांच्या गुंजारवाने भरलेल्या झाडांनी ते शिखर नटले होते. दिव्य झरे आणि शेकडो पूर्ण झालेल्या इच्छांनी ते उजळले होते.
नानापक्षिसमायुक्तं चक्रवाकोपशोभितम्। जलजस्थलजैः पुण्यैः प्रफुल्लैरुपशोभितम्
त्या ठिकाणी अनेक प्रकारच्या पक्ष्यांचा वावर होता, चक्रवाकांनी ते शोभून गेले होते, तसेच जल आणि स्थल या दोन्ही ठिकाणच्या शुभ्र फुलांनी ते सजले होते.
चित्रकंदरसंगुह्यं दिव्यगेहसमन्वितम्। विहंगसंघसंघुष्टं कल्पपादपसंकटम्
तेथे सुंदर गुहा, गुप्त जागा आणि दिव्य निवास होते. पक्ष्यांच्या थव्यांनी गजबजलेले आणि कल्पवृक्षांनी घनदाट झालेले ते ठिकाण होते.
तत्रापश्यन्महाशाखं शाखिनं हरितच्छदम्। सर्वर्तुकुसुमोपेतं चक्रवाकोपशोभितम्
तेथे तिने मोठ्या फांद्या आणि हिरवी पानांची एक भली मोठी झाड पाहिली, जी सर्व ऋतूंच्या फुलांनी आणि चक्रवाकांनी शोभून गेली होती.
नानापुष्पशताकीर्णं नानाविधफलान्वितम्। त्यक्तं सूर्यस्य रुचिभिर्भिन्नसंहतपल्लवम्
त्या झाडावर शेकडो रंगीबेरंगी फुले आणि अनेक प्रकारची फळे लागली होती. सूर्यकिरणांनी त्याच्या पानांवर सुंदर झळाळी निर्माण केली होती.
तत्रांबराणि संत्यज्य भूषणानि च शैलजा। संवीता वल्कलैर्दिव्यैर्दर्भनिर्मितमेखला
त्या ठिकाणी शैलजाने आपले वस्त्र आणि दागिने बाजूला ठेवले, आणि दिव्य वल्कल वस्त्र परिधान केले, तसेच ती कुशाच्या कमरपट्याने सजली.
त्रिःस्नाता पाटलाहारा बभूव शरदां शतम्। शतमेकेन जीर्णेन पर्णेनावर्त्तयत्तदा
ती दिवसातून तीनदा स्नान करून, फक्त फिकट पदार्थ खाऊन, शंभर वर्षे तेथे राहिली. एकच जुने पान अंगावर घेऊन तिने ती शंभर वर्षे पूर्ण केली.