त्वामिंदुमौलिशरणं प्रपन्ना प्रियाप्तयेहं सहसा महेशं। प्रयच्छ मे कामयशः समृद्धिं पतिं विना तं भगवन्न जीवे
हे चंद्रमौळी महेश, मी तुझ्या चरणी शरण आले आहे, माझ्या प्रियासाठी. मला माझी इच्छा आणि समृद्धी दे, कारण त्याच्याविना मी जगू शकत नाही.
प्रियः प्रियायाः पुरुषेश नित्यस्ततो परः को भुवनेष्विहास्ति। प्रभुः प्रभावी प्रभवः प्रियाणां प्रवीणपर्याय परापरं तपः
हे पुरुषश्रेष्ठ, आपल्या प्रियेपेक्षा प्रिय दुसरा कोण आहे या जगात? सर्वांचा स्वामी, सामर्थ्यवान, प्रियांचा मूळ, कुशल, श्रेष्ठ तपस्वी, सर्वश्रेष्ठ आणि सामान्य.
त्वमेव नाथो भुवनस्य गोप्तां दयालुरुन्मूलितभक्तभीतिः। इत्थं स्तुतः शंकरइंद्रमौलिर्वृषाकपिर्मन्मथकांतया तु
तूच या जगाचा रक्षक आणि पालनकर्ता आहेस, दयाळू, भक्तांची भीती दूर करणारा. अशा प्रकारे रतीने, चंद्रमौळी वृषध्वजाच्या पत्नीने तुझी स्तुती केली.
तुतोष दोषाकरखंडधारी उवाच चैनां मधुरं निरीक्ष्य। शंकर उवाच। भविष्यति च कामोयं काले कांते चिरादथ
दोषांचा नाश करणारा, परशु धारण करणारा शंकर तृप्त झाला आणि तिला गोड नजरेने पाहून म्हणाला—'सुंदरी, योग्य वेळी कामदेव पुन्हा येईल.'
अनंग इति लोकेषु स विख्यातिं गमिष्यति। इत्युक्ता शिरसा वंद्य गिरीशं कामवल्लभा
'तो लोकांत अनंग म्हणून प्रसिद्ध होईल.' असे सांगितल्यावर, कामदेवाची प्रिया गिरीशाला वाकून नमस्कार करते.
जगामोपवनं चान्यद्रतिस्तुहिन पर्वते। रुरोद चापि बहुशो दीना रम्ये स्थले स्थले
रती हिमालयावर दुसऱ्या एका उपवनात गेली आणि सुंदर ठिकाणी ठिकाणी ती खूप वेळा दुःखी होऊन रडली.
मरणव्यवसायापि निवृत्ता च शिवाज्ञया। अथ नारदवाक्येन चोदितो हिमभूधरः
मरण्याचा निर्धार तिने केला होता, पण शिवाच्या आज्ञेने ती थांबली. त्यानंतर नारदाच्या सांगण्यावरून हिमालयाने—
कृताभरणसंस्कारां कृतकौतुकमंगलां। स्वर्गपुष्पकृतापीडां शुभ्रचीनांशुकांबराम्
तिला दागिने घालून, मांगल्य विधी करून, स्वर्गीय फुलांचा मुकुट घालून, शुभ्र चिनी वस्त्र नेसवले.
सखीभ्यां संयुतां शैलो गृहीत्वा स्वसुतां ततः। जगाम सुभगे योगे तदा संपूर्णमानसः
दोन सखींसह पर्वताने आपल्या मुलीला घेतले आणि शुभ मुहूर्तावर पूर्ण समाधानाने निघाला.
सकाननान्युपाक्रम्य वनान्युपवनानि च। ददर्श रुदतीं नारीमप्रतर्क्यां महौजसम्
वन, उपवने आणि बागा पाहून, त्याने एक विलक्षण तेजस्वी, अश्रू ढाळणारी स्त्री पाहिली.
न रूपेणेदृशी लोके रम्येषु वनसानुषु। कौतुकेन परामृष्टस्तां दृष्ट्वा रुदतीं गिरिः
या सुंदर वनरांगांवर, अशा रूपामुळे किंवा सौंदर्यामुळे कधीच पर्वताला इतकं आश्चर्य वाटलं नव्हतं, जितकं तिला रडताना पाहून वाटलं.
उपसृप्य ततस्तस्या निकटं सोप्यपृच्छत। हिमवानुवाच-। कासि कस्यासि कल्याणि किमर्थं चापि रोदिषि
मग हिमवान तिच्या जवळ जाऊन विचारतो, "तू कोण आहेस, शुभे? कोणाची आहेस, आणि कशासाठी रडतेस?"
नैतदल्पमहं मन्ये कारणं लोकसुंदरि। सा तस्य वचनं श्रुत्वा उवाच मधुना सह
"हे लोकसुंदरी, मला वाटत नाही की हे कारण लहान आहे," असं त्याने म्हटलं. त्याचं बोलणं ऐकून, ती आपल्या दु:खासह उत्तर देऊ लागली.
रुदंती शोकवचनं श्वसंती दैन्यवर्धनं। रतिरुवाच-। कामस्य दयितां भार्यां रतिं मां विद्धि सुव्रत
रडत, दु:खाने बोलत, खोल श्वास घेत, रती म्हणाली, "हे सुशील, मी कामाची प्रिय पत्नी रती आहे, असं जाण."
गिरावस्मिंश्च भगवान्गिरिशस्तपसि स्थितः। तेन प्रत्यूहरुष्टेन क्रोधाद्विस्फार्य लोचनं
"या पर्वतावर भगवान शंकर तप करत होते. तेव्हा ते रागावले आणि त्यांच्या डोळ्यातून—"
विमुच्याग्निशिखाज्वालां कामो भस्मावशेषितः। अहं तु शरणं याता तं देवं भयविह्वला
"अग्नीची ज्वाळा सोडून, त्यांनी कामाला राखेत बदललं. मी घाबरून त्या देवाकडे धाव घेतली."
स्तुतवत्यथ संतुष्टस्ततो मां गिरिशोऽब्रवीत्। तुष्टोहं कामदयिते कामोत्पत्तिर्भविष्यति
"मी त्यांची स्तुती केली, तेव्हा गिरीश संतुष्ट झाले आणि म्हणाले, 'हे कामाच्या प्रिये, मी तृप्त आहे; कामाचा पुन्हा जन्म होईल.'"
त्वत्स्तुतिं चाप्यधीयानो नरो भक्त्या मदाश्रयः। लप्स्यते कांक्षितं कामं निवर्तमरणादपि
"जो कोणी भक्तीने तुझी स्तुती करील आणि माझ्या आश्रयाला येईल, त्याला हवी ती इच्छा मिळेल—even मृत्यूपासूनही सुटका."
प्रतीक्षमाणा तद्वाक्यमाशावेशवशादहं। शरीरं परिरक्षिष्ये किंचित्कालं महाद्युते
"त्या वचनाची पूर्तता होईल या आशेने, मी थोडा काळ माझं शरीर सांभाळीन, हे तेजस्वी."
इत्युक्तस्तु तया रत्या शैलः संभ्रमभीषणः। पाणावादाय तनयां गंतुमैच्छत्स्वकं पुरं
रतीने असं सांगितल्यावर, पर्वत घाबरून आणि गोंधळून, आपल्या मुलीचा हात धरून आपल्या नगरीकडे जायला निघाला.
भाविनोऽवश्यभावित्वाद्भवित्री भूतभाविनी। लज्जमाना सखिमुखैरुवाच पितरं गिरिं
भविष्यात जे घडायचं ते नक्कीच घडतं, म्हणून लाजलेल्या कन्येने सखींच्या आग्रहाने वडिलांशी बोलायला सुरुवात केली.
शैलपुत्र्युवाच-। दुर्भगेन शरीरेण किं ममानेन कारणं। कथं च तां दशां प्राप्तश्शङ्करो मे पतिर्भवेत्
शैलपुत्री म्हणाली, "माझ्या या दुर्दैवी शरीराचा काय उपयोग? अशा अवस्थेला पोहोचून शंकर माझा पती कसा होईल?"
तपोभिः प्राप्यतेभीष्टं नासाध्यं तु तपस्यतः। दुर्भगत्वं वृथा लोके विहिते सति साधने
"तपस्येमुळे हवी ती वस्तू मिळते; तप करणाऱ्याला काहीच अशक्य नाही. साधन असताना दुर्दैवाला काहीच अर्थ नाही."
तपसि भ्रष्टसंदेहा ततः स्वार्थजिगीषया। एवं तपः करिष्येहं यामीत्युक्तवतीं सुताम्
"तपस्येच्या शक्तीबद्दल शंका न ठेवता, आणि स्वतःच्या हेतूसाठी, मी इथेच तप करीन," असं तिने वडिलांना सांगितलं.
उवाच वाचा शैलेंद्रो गद्गदस्वरवर्णया। हिमवानुवाच-। उमेति चापलं पुत्रि न क्षमं तावकं वपुः
तेव्हा पर्वतराजाने, गदगदलेल्या स्वरात, "उमे, हे उतावळेपण तुझ्या कोमल देहाला शोभत नाही," असं सांगितलं.
सोढुं क्लेशानुरूपस्य तपसः सौम्यदर्शने। भावीन्यपि च कार्याणि पदार्थानि सदैव तु
"हे सौम्य रूप असणाऱ्या, कठोर तपस्येचे कष्ट सहन करण्यास तुझं शरीर समर्थ नाही. शिवाय, भविष्यातील गोष्टी नेहमीच घडतात."
भाविनोर्था भवंत्येव बहवोऽनिच्छतोपि हि। तस्मान्न तपसा तेस्ति बाले किंचित्प्रयोजनम्
"भविष्यात जे व्हायचं ते नक्कीच होतं, जरी कोणी ते नको असलं तरी. म्हणून, बाळ, तपस्येला काहीच अर्थ नाही."
भवनं चैव गच्छामि चिंतयिष्यामि तत्र वै। इत्युक्ता तु यदा नैव गृहमन्वेति शैलजा
"मी घरी जाऊन याचा विचार करतो," असं त्याने सांगितलं. पण असं म्हटल्यावरही, शैलजाने आपल्या वडिलांसोबत घरी जाणं मान्य केलं नाही.
ततोद्रिश्चिंतयाविष्टः स्वसुतां प्रशशंस च। ततोंतरिक्षे दिव्या च वागभूद्भुवनत्रये
तेव्हा आश्चर्याने भारावून, त्याने आपल्या मुलीचे कौतुक केले. त्याच वेळी, आकाशातून दिव्य वाणी उमटली, जी तिन्ही लोकांत ऐकू आली.
उमेति चापलं पुत्रि त्वयोक्ता तनया यतः। उमेति नाम तेनास्या भुवनेषु भविष्यति
मुली, तू काळजीपोटी तिला 'उमा' असे हाक मारलीस, म्हणून आता सर्व जगात तिचे नाव 'उमा' असेच राहील.