इंद्रियग्राममावृत्य रम्यसाधनसंविधिः। चिंतयित्वेति मदनो भूतभर्तुस्तदाश्रमम्
इंद्रियांचा समूह सुंदर साधनांनी वेढून, असे विचार करत मदनाने त्या भूतांचे स्वामी असलेल्या आश्रमाकडे वाटचाल केली.
जगाम जगतीसारं सरलद्रुम वेदिकम्। शांतसत्वसमाकीर्णमचलं प्राणिसंकुलम्
तो पृथ्वीच्या सारभागी, सरळ झाडांच्या वेदीवर गेला, जिथे शांत स्वभावाची अनेक जीवांची गर्दी होती आणि स्थिरता होती.
नानापुष्पलताजालं सानुसंस्थगणेश्वरम्। निर्व्यग्रवृषभोद्घुष्टं नीलशाद्वलसानुकम्
तिथे विविध फुलांच्या आणि वेलांच्या माळा होत्या, डोंगर उतारावर कळपाचा स्वामी होता, बैलांच्या गडगडाटाने न ढवळलेले, निळ्या गवताच्या उतारांनी सजलेले.
तत्रापश्यत्त्रिनेत्रस्य रम्यंकं चिद्द्वितीयकम्। वीरकं वीरलोकेशमीशानसदृशद्युतिम्
तिथे त्याने त्रिनेत्रधारीचे सुंदर आसन पाहिले, जणू दुसरेच चैतन्य, वीरांचा स्वामी, ईशानासारखा तेजस्वी.
पक्वं कुंकुमकिंजल्कपुंजपिंगजटासटम्। वेत्रपाणितमव्यग्रमुग्रं चाभद्रभूषणम्
पिकलेल्या कुंकवाच्या केसरासारख्या पिंगट जटांनी मस्तक मढवलेले, हातात काठी असलेले, शांत आणि भयंकर, अशुभ दागिन्यांनी सजलेले.
ततो निमीलितोन्निद्र पद्मपत्रांतलोचनम्। प्रेक्षमाणमृजुस्थानं नासावंशाग्रगोचरम्
मग, कमळाच्या पाकळ्यांखाली झोपेत डोळे मिटलेले, सरळ बसलेले, नाकाच्या टोकावर लक्ष केंद्रित केलेले.
अतीवरम्यसिंहेंद्र चर्मलंबोत्तरीयकम्। श्रवणाहिफणोन्मुक्त निश्वासानलपिंगलं
अत्यंत सुंदर सिंहाच्या कातडीचे वरचे वस्त्र अंगावर लोंबकळत होते, कानांवर सर्पफणी उंचावलेल्या, आणि श्वासातून सोन्यासारखा रंग दिसत होता.
प्रेंखत्कपोलपर्यंत चुंबिलंबिजटाचयम्। कृतवासुकिपर्यंत नाभिमूलनिवेशितम्
गालांपर्यंत लोंबणाऱ्या, चुंबन घेतलेल्या आणि हलणाऱ्या जटा, वासुकीने नाभीपर्यंत गुंफलेल्या.
ब्रह्मांजलिस्थनासाग्र निबद्धोरगभूषणम्। ददर्श शंकरं कामः क्रमप्राप्तांतिकः शनैः
हात जोडून नाकाच्या टोकापर्यंत ओढलेली सर्पमाळ घातलेला, मदनाने शंकराला हळूहळू जवळून पाहिले.
ततो भ्रमरझंकारमालंब्य द्रुमसानुगम्। प्रविष्टः कर्णरंध्रेण भवस्य मदनो मनः
मग, झाडांमध्ये गूंजणाऱ्या मधमाशांच्या गुंजारवाचा आधार घेत, मदनाने कानाच्या मार्गाने भवाच्या मनात प्रवेश केला.
शंकरस्तमथाकर्ण्य मधुरं मदनाश्रयम्। सस्मार दक्षतनयां दयितां रंतुमानसः
शंकराने तो मधुर, मदनाचा आवाज ऐकून, दक्षकन्येची, आपल्या प्रिय पत्नीची आठवण काढली आणि रमणाची इच्छा केली.
ततः शिवस्य शनकैस्तिरोधा याति निर्मला। समाधिभावना तस्थौ लक्ष्य प्रत्यक्षरूपिणी
मग शंकराच्या निर्मळ ध्यानाची छाया हळूहळू नाहीशी झाली, आणि ते लक्ष्य प्रत्यक्ष स्वरूपात उरले.
ततस्तन्मयतां यातः प्रत्यूह पिहिताशयः। विवेश विबुधाधीशो विकृतिं मदनात्मिकाम्
मग, त्या अवस्थेत पूर्णपणे रंगून, अडथळ्यांनी मन झाकले गेले, देवांचा स्वामी मदनाच्या विकृतीत प्रवेश केला.
ईषत्क्रोधसमाविष्टो धैर्यमालंब्य धूर्जटिः। निरस्यमदनंस्थित्वायोगमायासमावृतः
थोडा राग मनात येऊन, धैर्यावर आधार घेत धूर्जटीने मदनाला दूर केले आणि योगाच्या प्रयत्नात मग्न राहिला.
स तया माययाविष्टो जज्वाल मदनस्ततः। इच्छाशरीरो दुर्ज्ञेयो दोषावासो महाशयः
त्या मायेमुळे मदनाचा देह इच्छा आणि मोहांनी व्यापला गेला. तो समजायला कठीण, दोषांनी भरलेला आणि मोठ्या हेतूचा होता.
हृदयान्निर्गतः सोथ वासनाव्यसनात्मकः। बहिस्थलं समासाद्य उपतस्थे झषध्वजः
तो हृदयातून बाहेर पडला, वासनांच्या व्यसनाने भरलेला होता. मग बाहेरच्या जागी पोहोचून, मत्स्यध्वजाने आपली जागा घेतली.
अनुयातो हि साह्येन मित्रेण मधुना सह। सहकारतरोर्दृष्ट्वा मंदमारुतनिर्धुतं
त्याच्या मित्र साह्य आणि मधु यांच्यासोबत तो पुढे गेला. मंद वाऱ्याने डुलणारी आंब्याची फुले पाहून—
स्तबकं मदनो रम्यं हरवक्षसि सत्वरं। मुमोच मोहनं नाम मार्गणं मकरध्वजः
मकरध्वज मदनाने हऱ्याच्या छातीवर मोहक फुलांचा गुच्छ, मोह नावाचा गोंधळवणारा बाण झटकन सोडला.
स तस्य हृदये शुद्धे नामशाली महाशरः। पपात परुषः प्रांशुः पुष्पबाणो विमोहनः
तो प्रसिद्ध, कठोर आणि उंच फुलांचा बाण, विमोहन नावाचा, हऱ्याच्या शुद्ध हृदयात पडला.
ततः करणसंदोहे विद्धे तु हृदये भवः। बभूव भूतपो कंप्य धैर्योपि मदनोन्मुखः
इंद्रियांच्या संमेलनात, हृदय भेदले गेले तेव्हा, भूतांचा स्वामी भवा, आपले धैर्य असूनही, मदनाकडे वळला आणि हलला.
ततः प्रभुत्वाद्भावानामावेशं स्वमपश्यत। वाक्यं बहु बभाषेथ प्रत्यूहप्रसवात्मकं
मग, भावनांचा जोरदार प्रवाह अनुभवून, त्याने स्वतःवर आलेली ती अवस्था पाहिली आणि अनेक अडथळ्यांनी भरलेली वचने बोलू लागला.
ततः कोपानलोद्भूत घोर हुंकारभीषणे। बभूव वदने नेत्रं तृतीयमनलाकुलं
मग रागाच्या ज्वाळेतून, भयंकर आणि भीतीदायक हुंकार निघाला; त्याच्या चेहऱ्यावर तिसरे डोळे प्रकट झाले, ज्वाळांनी पेटलेले.
रुद्रस्य रौद्रवपुषो जगत्संहारभैरवम्। तदंतिकस्थे मदने व्यस्फारयत धूर्जटिः
रौद्र रूपातील रुद्र, जगाचा संहार करणारा, त्या मदनाजवळ तिसरे डोळे उघडले.
तन्नेत्रविस्फुलिंगेन क्रोशतां नाकवासिनाम्। गमितो भस्मतां तूर्णं कंदर्पः कामदर्पकः
त्या डोळ्यातून निघालेल्या ज्वाळेने, स्वर्गवासी ओरडत असताना, कामदेव, अभिमानाचा विजेता, क्षणात राख झाला.
स तु तं भस्मसात्कृत्वा हरनेत्रोद्भवोनलः। व्यजृंभत जगद्दग्धुं ज्ञात्वा हुंकारघस्मरं
त्याला राख करून, हराच्या डोळ्यातून निघालेली आग पसरू लागली, जग जाळण्यासाठी, त्या हुंकाराच्या भस्म करणाऱ्या शक्तीला जाणून.
ततो भवो जगद्धेतोर्व्यभजज्जातवेदसम्। सहकारे मधौ चन्द्रे सुमनः स्स्वपरेष्वपि
मग, जगाच्या भल्यासाठी, भवानं ती ज्वाळा विभागली: आंब्याच्या झाडात, वसंत ऋतूत, चंद्रात, फुलांमध्ये आणि इतर ठिकाणी.
भृंगेषु कोकिलास्ये च विभागेन स्मरानलं। स बाह्याभ्यंतरे विद्धो हरोथ स्मरमार्गणैः
त्याने स्मराची आग भुंगे, कोकिळेच्या तोंडात आणि वेगवेगळ्या रूपांत वाटली; त्यामुळे हरालाच बाहेरून आणि आतून प्रेमबाणांनी छेदले गेले.
भागेष्वेतेषु संविष्टं वीक्षती बहुनाशनं। विभक्तं लोकसंक्षोभकरं दुर्वारजृंभितं
ती ज्वाळा अशा रूपांत स्थिर झालेली, अनेकांना भस्म करणारी, विभागलेली, लोकांना अस्वस्थ करणारी आणि आवरता न येणारी दिसली—
तत्प्राप्तिस्नेहसंपूर्णकामेन हृदये किल। ज्वलन्नहर्निशं भीमो दुःखस्य वशगोऽभवत्
त्या मिलनाच्या इच्छेने आणि प्रेमाने हृदय भरलेले, तो दिवस-रात्र जळत राहिला, भयंकर आणि दुःखाच्या अधीन झाला.
विलोक्य हरहुंकार ज्वालाभस्मीकृतं स्मरं। विललाप रतिः क्रूरं बंधुना मधुना सह
हराच्या हुंकाराच्या ज्वाळेने स्मर राख झाल्याचे पाहून, रतीने आपल्या सखी मधुसह दु:खी आक्रोश केला.