विशेषं कांक्षतां शक्र सामान्याद्भ्रंशनं फलात्। श्रुत्वैतद्वचनं शक्रस्तमुवाचामरैर्युतः
विशेष काही मिळवू इच्छिणाऱ्यांना, शक्रा, सामान्य फळ गमवावं लागतं. हे ऐकून, अमरांसह असलेल्या शक्राने त्याला उत्तर दिलं.
शक्र उवाच-। वयं प्रमाणं ते तत्र रतिकांत न संशयः। संदंशेन विना शक्तिरयस्कारस्य नेष्यते
शक्र म्हणाला — रतीच्या प्रिय, आम्हीच तुझं प्रमाण आहोत, यात शंका नाही. कापल्याशिवाय लोहाराची शक्ती दिसून येत नाही.
कस्यचिच्च क्वचिद्दृष्टं सामर्थ्यं न तु सर्वतः। इत्युक्तः प्रययौ कामः सखायं मधुमाश्रितः
काहींना, काही ठिकाणीच सामर्थ्य दिसतं, सर्वत्र नाही. असं सांगितल्यावर काम मधु या मित्रासह निघून गेला.
रतियुक्तो जगामाशु प्रस्थं तुहिनभूभृतः। स तु प्राप्याकरोच्चिंतां कार्यस्योपायपूर्विकाम्
रतीसोबत तो पटकन हिमालयाच्या प्रदेशात गेला. तेथे पोहोचल्यावर, त्याने कामासाठी योग्य उपाय शोधायला सुरुवात केली.
महात्मानो हि निष्कंपा मनस्तेषां सुदुर्जयम्। तदादावेव संक्षोभ्य नेत्थं तस्य जयो भवेत्
महात्मे लोक खंबीर असतात; त्यांचं मन जिंकणं फार कठीण असतं. म्हणून, आधी त्यांना हलवूनच विजय मिळवता येतो.
संसिद्धिः प्रायशश्चैव पूर्वं संशोध्य मानसम्। कथमेवंविधैर्भावैर्द्वेषानुगमनं विना
साधारणपणे, यश मिळवायचं असेल तर आधी मन शुद्ध करावं लागतं. अशा प्रकारे, द्वेष न करता पुढे कसं जाता येईल?
क्रोधः क्रूरतरात्संगाद्भीषणेर्ष्या महासखी। चापल्यान्मूर्ध्नि विध्वस्त धैर्याधारमहाबला
क्रोध हा अत्यंत भयंकर असून, तो क्रूर संगतीपेक्षा जास्त तीव्र आहे. हे भीषण मत्सर माझा मोठा सोबती आहे. उथळपणामुळे, धैर्याचा मजबूत पाया डगमगत जातो.
तामस्य विनियोक्ष्यामि मनसो विकृतिं पुरः। पिधाय धैर्यद्वाराणि संतोषमपकृष्य च
मी मनाची विकृती अंधाराकडे वळवीन, धैर्याचे दरवाजे बंद करीन आणि समाधान दूर करीन.
अवगंतुं हि मां तत्र न कश्चिदिह पंडितः। विकल्पमात्रसंस्थानं विरूपाक्षमनोभवम्
इथे कुठलाही ज्ञानी मला तिथे ओळखू शकत नाही, कारण मी केवळ कल्पनेतच असतो, विचित्र डोळ्यांनी जन्मलेला.
प्रविश्याथ क्रियारंभी गंभीरावर्तदुस्तरः। भविष्यामि हरस्याहं तपःस्थस्य स्थिरात्मनः
मग मी कृतीत प्रवेश करून खोल आणि कठीण होईन, आणि हरि या स्थिरचित्त तपस्व्यासाठी तसाच राहीन.
इंद्रियग्राममावृत्य रम्यसाधनसंविधिः। चिंतयित्वेति मदनो भूतभर्तुस्तदाश्रमम्
इंद्रियांचा समूह सुंदर साधनांनी वेढून, असे विचार करत मदनाने त्या भूतांचे स्वामी असलेल्या आश्रमाकडे वाटचाल केली.
जगाम जगतीसारं सरलद्रुम वेदिकम्। शांतसत्वसमाकीर्णमचलं प्राणिसंकुलम्
तो पृथ्वीच्या सारभागी, सरळ झाडांच्या वेदीवर गेला, जिथे शांत स्वभावाची अनेक जीवांची गर्दी होती आणि स्थिरता होती.
नानापुष्पलताजालं सानुसंस्थगणेश्वरम्। निर्व्यग्रवृषभोद्घुष्टं नीलशाद्वलसानुकम्
तिथे विविध फुलांच्या आणि वेलांच्या माळा होत्या, डोंगर उतारावर कळपाचा स्वामी होता, बैलांच्या गडगडाटाने न ढवळलेले, निळ्या गवताच्या उतारांनी सजलेले.
तत्रापश्यत्त्रिनेत्रस्य रम्यंकं चिद्द्वितीयकम्। वीरकं वीरलोकेशमीशानसदृशद्युतिम्
तिथे त्याने त्रिनेत्रधारीचे सुंदर आसन पाहिले, जणू दुसरेच चैतन्य, वीरांचा स्वामी, ईशानासारखा तेजस्वी.
पक्वं कुंकुमकिंजल्कपुंजपिंगजटासटम्। वेत्रपाणितमव्यग्रमुग्रं चाभद्रभूषणम्
पिकलेल्या कुंकवाच्या केसरासारख्या पिंगट जटांनी मस्तक मढवलेले, हातात काठी असलेले, शांत आणि भयंकर, अशुभ दागिन्यांनी सजलेले.
ततो निमीलितोन्निद्र पद्मपत्रांतलोचनम्। प्रेक्षमाणमृजुस्थानं नासावंशाग्रगोचरम्
मग, कमळाच्या पाकळ्यांखाली झोपेत डोळे मिटलेले, सरळ बसलेले, नाकाच्या टोकावर लक्ष केंद्रित केलेले.
अतीवरम्यसिंहेंद्र चर्मलंबोत्तरीयकम्। श्रवणाहिफणोन्मुक्त निश्वासानलपिंगलं
अत्यंत सुंदर सिंहाच्या कातडीचे वरचे वस्त्र अंगावर लोंबकळत होते, कानांवर सर्पफणी उंचावलेल्या, आणि श्वासातून सोन्यासारखा रंग दिसत होता.
प्रेंखत्कपोलपर्यंत चुंबिलंबिजटाचयम्। कृतवासुकिपर्यंत नाभिमूलनिवेशितम्
गालांपर्यंत लोंबणाऱ्या, चुंबन घेतलेल्या आणि हलणाऱ्या जटा, वासुकीने नाभीपर्यंत गुंफलेल्या.
ब्रह्मांजलिस्थनासाग्र निबद्धोरगभूषणम्। ददर्श शंकरं कामः क्रमप्राप्तांतिकः शनैः
हात जोडून नाकाच्या टोकापर्यंत ओढलेली सर्पमाळ घातलेला, मदनाने शंकराला हळूहळू जवळून पाहिले.
ततो भ्रमरझंकारमालंब्य द्रुमसानुगम्। प्रविष्टः कर्णरंध्रेण भवस्य मदनो मनः
मग, झाडांमध्ये गूंजणाऱ्या मधमाशांच्या गुंजारवाचा आधार घेत, मदनाने कानाच्या मार्गाने भवाच्या मनात प्रवेश केला.
शंकरस्तमथाकर्ण्य मधुरं मदनाश्रयम्। सस्मार दक्षतनयां दयितां रंतुमानसः
शंकराने तो मधुर, मदनाचा आवाज ऐकून, दक्षकन्येची, आपल्या प्रिय पत्नीची आठवण काढली आणि रमणाची इच्छा केली.
ततः शिवस्य शनकैस्तिरोधा याति निर्मला। समाधिभावना तस्थौ लक्ष्य प्रत्यक्षरूपिणी
मग शंकराच्या निर्मळ ध्यानाची छाया हळूहळू नाहीशी झाली, आणि ते लक्ष्य प्रत्यक्ष स्वरूपात उरले.
ततस्तन्मयतां यातः प्रत्यूह पिहिताशयः। विवेश विबुधाधीशो विकृतिं मदनात्मिकाम्
मग, त्या अवस्थेत पूर्णपणे रंगून, अडथळ्यांनी मन झाकले गेले, देवांचा स्वामी मदनाच्या विकृतीत प्रवेश केला.
ईषत्क्रोधसमाविष्टो धैर्यमालंब्य धूर्जटिः। निरस्यमदनंस्थित्वायोगमायासमावृतः
थोडा राग मनात येऊन, धैर्यावर आधार घेत धूर्जटीने मदनाला दूर केले आणि योगाच्या प्रयत्नात मग्न राहिला.
स तया माययाविष्टो जज्वाल मदनस्ततः। इच्छाशरीरो दुर्ज्ञेयो दोषावासो महाशयः
त्या मायेमुळे मदनाचा देह इच्छा आणि मोहांनी व्यापला गेला. तो समजायला कठीण, दोषांनी भरलेला आणि मोठ्या हेतूचा होता.
हृदयान्निर्गतः सोथ वासनाव्यसनात्मकः। बहिस्थलं समासाद्य उपतस्थे झषध्वजः
तो हृदयातून बाहेर पडला, वासनांच्या व्यसनाने भरलेला होता. मग बाहेरच्या जागी पोहोचून, मत्स्यध्वजाने आपली जागा घेतली.
अनुयातो हि साह्येन मित्रेण मधुना सह। सहकारतरोर्दृष्ट्वा मंदमारुतनिर्धुतं
त्याच्या मित्र साह्य आणि मधु यांच्यासोबत तो पुढे गेला. मंद वाऱ्याने डुलणारी आंब्याची फुले पाहून—
स्तबकं मदनो रम्यं हरवक्षसि सत्वरं। मुमोच मोहनं नाम मार्गणं मकरध्वजः
मकरध्वज मदनाने हऱ्याच्या छातीवर मोहक फुलांचा गुच्छ, मोह नावाचा गोंधळवणारा बाण झटकन सोडला.
स तस्य हृदये शुद्धे नामशाली महाशरः। पपात परुषः प्रांशुः पुष्पबाणो विमोहनः
तो प्रसिद्ध, कठोर आणि उंच फुलांचा बाण, विमोहन नावाचा, हऱ्याच्या शुद्ध हृदयात पडला.
ततः करणसंदोहे विद्धे तु हृदये भवः। बभूव भूतपो कंप्य धैर्योपि मदनोन्मुखः
इंद्रियांच्या संमेलनात, हृदय भेदले गेले तेव्हा, भूतांचा स्वामी भवा, आपले धैर्य असूनही, मदनाकडे वळला आणि हलला.