पृष्टः शक्रेण प्रोवाच गिरिजासंश्रयां कथाम्। नारद उवाच-। यन्मह्यमुक्तं कर्तव्यं तन्मया कृतमेव हि
शक्राने विचारल्यावर त्याने गिरिजेची गोष्ट सांगायला सुरुवात केली. नारद म्हणाला — मला जे करायला सांगितलं होतं, ते मी खरंच पूर्ण केलं आहे.
किंतु पंचशरस्येषु गोचरत्वमपेक्षितम्। इत्युक्तो देवराजस्तु मुनिना कार्यदर्शिना1.43.
पण पाच बाणधारीचं क्षेत्र आवश्यक आहे, असं कार्यदक्ष ऋषीने सांगितल्यावर देवांचा राजा उत्तर देऊ लागला.
चूतांकुरास्त्रं सस्मार भगवान्पाकशासनः। सस्मृतस्तु तदा क्षिप्रं सहस्राक्षेण धीमता
भगवान पाका-शासनाने चाफ्याच्या कळ्यांचं अस्त्र आठवलं. शहाजार डोळ्यांच्या त्या बुद्धिमानाने ते आठवताच ते लगेच प्रकट झालं.
उपतस्थे रतियुतः सविलासो झषध्वजः। प्रादुर्भूतं च तं दृष्ट्वा शक्रः प्रोवाच मन्मथम्
रतीसह, खेळकरपणाने मत्स्यध्वज तिथे आला. त्याला प्रकट झालेलं पाहून शक्राने मदनाला संबोधलं.
शक्र उवाच-। उपदेशेन बहुना किं त्वां प्रति रतिप्रिय। मनोभवोसि तेन त्वं वेत्सि भूतमनोगतम्
शक्र म्हणाला — रतीच्या प्रिय, तुला फार शिकवायची गरज नाही. तूच मनोभव आहेस, म्हणून तुला जे घडलं आणि जे घडणार आहे, ते सगळं माहीत आहे.
तद्यथानुक्रमं तु त्वं कुरु नाकसदां प्रियम्। शंकरं योजय क्षिप्रं गिरिपुत्र्या मनोभव
म्हणून, योग्य क्रमाने, स्वर्गवासीयांना जे आवडेल ते कर. मनोभवा, लवकरच शंकराला पर्वतपुत्रीशी एकत्र कर.
संयुक्तो मधुनानेन गच्छ रत्या सहायवान्। इत्युक्तो मदनस्तेन शक्रेण स्वार्थसिद्धये
मधुच्या सोबतीने, रतीला मदतीला घेऊन जा. अशा प्रकारे स्वतःच्या हेतूसाठी शक्राने मदनाला सांगितलं.
प्रोवाच पंचबाणोथ वाक्यं भीतः शतक्रतुम्। काम उवाच-। अनया देव सामग्र्या मुनिदानवभीमया
तेव्हा पाच बाणधारी, घाबरून, शतकृतूला म्हणाला — काम म्हणतो — हे देवा, या ऋषी आणि दानवांनी दिलेल्या साधनांनी—
दुःसाध्यश्शंकरो देवः किं न वेत्सि जगत्प्रभो। तस्य देवस्य वेत्थ त्वं कारणं पदमव्ययम्
शंकराला जिंकणं फार कठीण आहे, हे जगाच्या अधिपती, तुला माहीत नाही का? त्या देवाचं कारण आणि त्याचं अचल स्थान तुला माहीत आहे.
प्रायः प्रसादे कोपेपि सर्वं हि महतां महत्। सर्वोपभोगसारं हि सौदर्यं स्वर्गसंभवम्
साधारणपणे, कृपा असो वा राग, मोठ्या लोकांचं सगळंच मोठं असतं. सर्व सुख आणि सौंदर्य स्वर्गातूनच येतं.
विशेषं कांक्षतां शक्र सामान्याद्भ्रंशनं फलात्। श्रुत्वैतद्वचनं शक्रस्तमुवाचामरैर्युतः
विशेष काही मिळवू इच्छिणाऱ्यांना, शक्रा, सामान्य फळ गमवावं लागतं. हे ऐकून, अमरांसह असलेल्या शक्राने त्याला उत्तर दिलं.
शक्र उवाच-। वयं प्रमाणं ते तत्र रतिकांत न संशयः। संदंशेन विना शक्तिरयस्कारस्य नेष्यते
शक्र म्हणाला — रतीच्या प्रिय, आम्हीच तुझं प्रमाण आहोत, यात शंका नाही. कापल्याशिवाय लोहाराची शक्ती दिसून येत नाही.
कस्यचिच्च क्वचिद्दृष्टं सामर्थ्यं न तु सर्वतः। इत्युक्तः प्रययौ कामः सखायं मधुमाश्रितः
काहींना, काही ठिकाणीच सामर्थ्य दिसतं, सर्वत्र नाही. असं सांगितल्यावर काम मधु या मित्रासह निघून गेला.
रतियुक्तो जगामाशु प्रस्थं तुहिनभूभृतः। स तु प्राप्याकरोच्चिंतां कार्यस्योपायपूर्विकाम्
रतीसोबत तो पटकन हिमालयाच्या प्रदेशात गेला. तेथे पोहोचल्यावर, त्याने कामासाठी योग्य उपाय शोधायला सुरुवात केली.
महात्मानो हि निष्कंपा मनस्तेषां सुदुर्जयम्। तदादावेव संक्षोभ्य नेत्थं तस्य जयो भवेत्
महात्मे लोक खंबीर असतात; त्यांचं मन जिंकणं फार कठीण असतं. म्हणून, आधी त्यांना हलवूनच विजय मिळवता येतो.
संसिद्धिः प्रायशश्चैव पूर्वं संशोध्य मानसम्। कथमेवंविधैर्भावैर्द्वेषानुगमनं विना
साधारणपणे, यश मिळवायचं असेल तर आधी मन शुद्ध करावं लागतं. अशा प्रकारे, द्वेष न करता पुढे कसं जाता येईल?
क्रोधः क्रूरतरात्संगाद्भीषणेर्ष्या महासखी। चापल्यान्मूर्ध्नि विध्वस्त धैर्याधारमहाबला
क्रोध हा अत्यंत भयंकर असून, तो क्रूर संगतीपेक्षा जास्त तीव्र आहे. हे भीषण मत्सर माझा मोठा सोबती आहे. उथळपणामुळे, धैर्याचा मजबूत पाया डगमगत जातो.
तामस्य विनियोक्ष्यामि मनसो विकृतिं पुरः। पिधाय धैर्यद्वाराणि संतोषमपकृष्य च
मी मनाची विकृती अंधाराकडे वळवीन, धैर्याचे दरवाजे बंद करीन आणि समाधान दूर करीन.
अवगंतुं हि मां तत्र न कश्चिदिह पंडितः। विकल्पमात्रसंस्थानं विरूपाक्षमनोभवम्
इथे कुठलाही ज्ञानी मला तिथे ओळखू शकत नाही, कारण मी केवळ कल्पनेतच असतो, विचित्र डोळ्यांनी जन्मलेला.
प्रविश्याथ क्रियारंभी गंभीरावर्तदुस्तरः। भविष्यामि हरस्याहं तपःस्थस्य स्थिरात्मनः
मग मी कृतीत प्रवेश करून खोल आणि कठीण होईन, आणि हरि या स्थिरचित्त तपस्व्यासाठी तसाच राहीन.
इंद्रियग्राममावृत्य रम्यसाधनसंविधिः। चिंतयित्वेति मदनो भूतभर्तुस्तदाश्रमम्
इंद्रियांचा समूह सुंदर साधनांनी वेढून, असे विचार करत मदनाने त्या भूतांचे स्वामी असलेल्या आश्रमाकडे वाटचाल केली.
जगाम जगतीसारं सरलद्रुम वेदिकम्। शांतसत्वसमाकीर्णमचलं प्राणिसंकुलम्
तो पृथ्वीच्या सारभागी, सरळ झाडांच्या वेदीवर गेला, जिथे शांत स्वभावाची अनेक जीवांची गर्दी होती आणि स्थिरता होती.
नानापुष्पलताजालं सानुसंस्थगणेश्वरम्। निर्व्यग्रवृषभोद्घुष्टं नीलशाद्वलसानुकम्
तिथे विविध फुलांच्या आणि वेलांच्या माळा होत्या, डोंगर उतारावर कळपाचा स्वामी होता, बैलांच्या गडगडाटाने न ढवळलेले, निळ्या गवताच्या उतारांनी सजलेले.
तत्रापश्यत्त्रिनेत्रस्य रम्यंकं चिद्द्वितीयकम्। वीरकं वीरलोकेशमीशानसदृशद्युतिम्
तिथे त्याने त्रिनेत्रधारीचे सुंदर आसन पाहिले, जणू दुसरेच चैतन्य, वीरांचा स्वामी, ईशानासारखा तेजस्वी.
पक्वं कुंकुमकिंजल्कपुंजपिंगजटासटम्। वेत्रपाणितमव्यग्रमुग्रं चाभद्रभूषणम्
पिकलेल्या कुंकवाच्या केसरासारख्या पिंगट जटांनी मस्तक मढवलेले, हातात काठी असलेले, शांत आणि भयंकर, अशुभ दागिन्यांनी सजलेले.
ततो निमीलितोन्निद्र पद्मपत्रांतलोचनम्। प्रेक्षमाणमृजुस्थानं नासावंशाग्रगोचरम्
मग, कमळाच्या पाकळ्यांखाली झोपेत डोळे मिटलेले, सरळ बसलेले, नाकाच्या टोकावर लक्ष केंद्रित केलेले.
अतीवरम्यसिंहेंद्र चर्मलंबोत्तरीयकम्। श्रवणाहिफणोन्मुक्त निश्वासानलपिंगलं
अत्यंत सुंदर सिंहाच्या कातडीचे वरचे वस्त्र अंगावर लोंबकळत होते, कानांवर सर्पफणी उंचावलेल्या, आणि श्वासातून सोन्यासारखा रंग दिसत होता.
प्रेंखत्कपोलपर्यंत चुंबिलंबिजटाचयम्। कृतवासुकिपर्यंत नाभिमूलनिवेशितम्
गालांपर्यंत लोंबणाऱ्या, चुंबन घेतलेल्या आणि हलणाऱ्या जटा, वासुकीने नाभीपर्यंत गुंफलेल्या.
ब्रह्मांजलिस्थनासाग्र निबद्धोरगभूषणम्। ददर्श शंकरं कामः क्रमप्राप्तांतिकः शनैः
हात जोडून नाकाच्या टोकापर्यंत ओढलेली सर्पमाळ घातलेला, मदनाने शंकराला हळूहळू जवळून पाहिले.
ततो भ्रमरझंकारमालंब्य द्रुमसानुगम्। प्रविष्टः कर्णरंध्रेण भवस्य मदनो मनः
मग, झाडांमध्ये गूंजणाऱ्या मधमाशांच्या गुंजारवाचा आधार घेत, मदनाने कानाच्या मार्गाने भवाच्या मनात प्रवेश केला.