यदुक्तं च मया देवी लक्षणैर्वर्जिता तव। शृणु तस्यापि वाक्यस्य सम्यक्त्वेन विचारणम्
देवी, मी जे म्हटलं होतं की तिच्या अंगावर कुठलेही चिन्ह नाहीत—तर आता त्या वचनाचा खरा अर्थ मी तुला सांगतो, नीट ऐक.
लक्षणं दैविको ह्यंकः शरीरावयवाश्रयः। स चायुर्धनसौभाग्यपरिणामप्रकाशकः
लक्षण म्हणजे दैवी चिन्ह, जे शरीराच्या अवयवांवर असतं आणि ते आयुष्य, धन आणि भाग्याचा परिणाम दर्शवतं.
अनंतस्याप्रमेयस्य सौभाग्यस्य तु भूधर। नैवांको लक्षणाकारः शरीरे संविधीयते
पण, हे पर्वता, ज्या भाग्याला मोजता येत नाही, ज्याचा अंत नाही, अशा अनंत सौभाग्यासाठी शरीरावर असं कुठलंही चिन्ह नसतं.
अतोऽस्या लक्षणं गात्रे शैल नास्ति महामते। यच्चाहमुक्तवानस्या उत्तानकरता सदा
म्हणून, शहाण्या पर्वता, तिच्या अंगावर कुठलंच लक्षण नाही; आणि मी जे म्हटलं होतं की तिचा हात नेहमी वरच्या बाजूला उघडा असतो—
उत्तानो वरदः पाणिरेष देव्याः सदैव तु। सुरासुरमुनिव्रातवरदात्री भविष्यति
देवीचा हा वरद हस्त नेहमीच वर देणारा आहे; ती देव, असुर आणि ऋषी यांच्या मनोकामना पूर्ण करणारी होईल.
यच्च प्रोक्तं मया पादौ सुच्छायौ व्यभिचारिणौ। मत्तः शृणु त्वमस्यापि व्याख्योक्तिं शैलसत्तम
आणि मी जे सांगितलं की तिचे पाय तेजस्वी आणि बदलणारे आहेत—हे पर्वतश्रेष्ठ, त्याचंही स्पष्टीकरण मी तुला सांगतो, नीट ऐक.
चरणौ पद्मसंकाशौ स्वच्छावस्या नखोज्वलौ। सुरासुराणां नमतां किरीटमणिकांतिभिः
तिचे पाय कमळासारखे, स्वच्छ नखांनी चमकणारे आहेत; तिच्यासमोर वाकणाऱ्या देव आणि असुरांच्या मुकुटातील रत्नांच्या तेजामुळे ते झळाळतात.
विचित्रवर्णैः पश्यद्भिः सुच्छायौ प्रतिबिंबितौ। एषा भार्या जगद्भर्तुर्वृषांकस्य महीधर
अनेक रंगांच्या मुकुटांनी सजलेले जेव्हा तिच्याकडे पाहतात, तेव्हा त्यांच्या तेजाचा प्रतिबिंब तिच्या तेजस्वी पायांवर पडतो; ही जगाचा पालनकर्ता, वृषध्वजाची पत्नी आहे, हे पर्वता.
जननी सर्वलोकस्य संभूताभूतभाविनी। शिवेयं पावनायैव त्वत्क्षेत्रे पावनद्युतिः
ती सर्व लोकांची जननी आहे, भूत, भविष्य आणि वर्तमानाची मूळ आहे; ही शिवा तुझ्या भूमीत, हे पावन पर्वता, पावित्र्यासाठी प्रकट झाली आहे.
तद्यथाशीघ्रमेवैषा योगं यायात्पिनाकिनः। तथा विधेयं विधिवत्त्वया शैलेंद्रसत्तम
म्हणून, हे पर्वतश्रेष्ठ, तिने लवकरच पिनाकधारीशी योग्य रीतीने योग जुळवावा, असं करावं.
अस्त्यत्र हि महत्कार्यं देवानां हिमभूधर। एवं श्रुत्वा तु शैलेंद्रो नारदात्सर्वमेव हि
इथे देवांसाठी एक मोठं कार्य आहे, हे हिमभूधर; असं सर्व काही नारदाकडून ऐकून, पर्वतराज—
स्वमात्मानं पुनर्जातं मेने मेनापतिस्तदा। उवाच चापि संहृष्टो नारदं तु हिमाचलः
त्या वेळी मेनापतीने स्वतःला जणू नव्याने जन्माला आल्यासारखं मानलं; आणि आनंदाने हिमाचलाने नारदाला म्हटलं—
दुस्तरान्नरकाद्घोरादुद्धृतोस्मि त्वया विभो। पातालादहमुद्धृत्य सप्तलोकाधिपः कृतः
प्रभो, तू मला त्या भीषण, पार न करता येणाऱ्या नरकातून वाचवलंस; पाताळातून वर काढून मला सातही लोकांचा स्वामी केलंस.
हिमाचलोस्मि विख्यातस्त्वया मुनिवराधुना। हिमाचलाच्छतगुणां प्रापितोस्मि समुन्नतिं
आता, हे श्रेष्ठ मुनी, तुझ्यामुळे मी हिमाचल म्हणून प्रसिद्ध झालो आहे; तुझ्यामुळेच मी हिमाचलापेक्षा शंभरपट मोठी उन्नती मिळवली आहे.
आनंदादेव चाहारि हृदयं मे महामुने। नाध्यवस्यति कृत्यानां विभागप्रविचारणम्
आनंदामुळे, हे महर्षे, माझं हृदय पूर्णपणे भरून आलं आहे; त्यामुळे मला आता कोणते कर्तव्य कसं विभागायचं हे सुचत नाही.
भवद्विधानां नियतममोघं दर्शनं मुने। भवद्भिरेव हि प्रोक्तं निवासायात्मरूपिणाम्
तुझ्यासारख्या साधूंना भेटणं नेहमीच फलदायी असतं, हे मुनी; कारण आत्मरूप असलेले नेहमी तुझ्यासारख्या साधूंच्या सान्निध्यातच राहतात, असं सांगितलं आहे.
मुनीनां देवतानां च स्वयं कर्तास्मि कल्मषम्। तथापि वस्तुन्येकस्मिन्नाज्ञा मे संप्रदीयताम्
मी साधू आणि देव यांच्यात स्वतः पाप करणारा आहे; तरीही, या एका गोष्टीसाठी, तुझी आज्ञा मला मिळावी.
इत्युक्तवति शैलेंद्रे स तदा हर्षनिर्भरः। उवाच नारदो वाक्यं कृतं सर्वमिति प्रभो
पर्वतराजाने आनंदाने असं बोलल्यावर, नारद म्हणाला, 'प्रभो, सर्व काही पूर्ण झालं आहे.'
सुरकार्ये स एवार्थस्तवापि सुमहत्तरः। इत्युक्त्वा नारदः शीघ्रं जगाम त्रिदिवं ततः
देवतांच्या कामात तोच हेतू तुझ्यासाठीही फार मोठा आहे. असं सांगून नारद लगेच स्वर्गात निघून गेला.
स गत्वा देवभवनं महेंद्रं संददर्श ह। ततोनुरूपे स मुनिरुपविष्टो महासने
तो देवांच्या निवासस्थानी गेला आणि महेंद्राला भेटला. मग तो ऋषी आपल्या योग्य स्थानावर, मोठ्या आसनावर बसला.
पृष्टः शक्रेण प्रोवाच गिरिजासंश्रयां कथाम्। नारद उवाच-। यन्मह्यमुक्तं कर्तव्यं तन्मया कृतमेव हि
शक्राने विचारल्यावर त्याने गिरिजेची गोष्ट सांगायला सुरुवात केली. नारद म्हणाला — मला जे करायला सांगितलं होतं, ते मी खरंच पूर्ण केलं आहे.
किंतु पंचशरस्येषु गोचरत्वमपेक्षितम्। इत्युक्तो देवराजस्तु मुनिना कार्यदर्शिना1.43.
पण पाच बाणधारीचं क्षेत्र आवश्यक आहे, असं कार्यदक्ष ऋषीने सांगितल्यावर देवांचा राजा उत्तर देऊ लागला.
चूतांकुरास्त्रं सस्मार भगवान्पाकशासनः। सस्मृतस्तु तदा क्षिप्रं सहस्राक्षेण धीमता
भगवान पाका-शासनाने चाफ्याच्या कळ्यांचं अस्त्र आठवलं. शहाजार डोळ्यांच्या त्या बुद्धिमानाने ते आठवताच ते लगेच प्रकट झालं.
उपतस्थे रतियुतः सविलासो झषध्वजः। प्रादुर्भूतं च तं दृष्ट्वा शक्रः प्रोवाच मन्मथम्
रतीसह, खेळकरपणाने मत्स्यध्वज तिथे आला. त्याला प्रकट झालेलं पाहून शक्राने मदनाला संबोधलं.
शक्र उवाच-। उपदेशेन बहुना किं त्वां प्रति रतिप्रिय। मनोभवोसि तेन त्वं वेत्सि भूतमनोगतम्
शक्र म्हणाला — रतीच्या प्रिय, तुला फार शिकवायची गरज नाही. तूच मनोभव आहेस, म्हणून तुला जे घडलं आणि जे घडणार आहे, ते सगळं माहीत आहे.
तद्यथानुक्रमं तु त्वं कुरु नाकसदां प्रियम्। शंकरं योजय क्षिप्रं गिरिपुत्र्या मनोभव
म्हणून, योग्य क्रमाने, स्वर्गवासीयांना जे आवडेल ते कर. मनोभवा, लवकरच शंकराला पर्वतपुत्रीशी एकत्र कर.
संयुक्तो मधुनानेन गच्छ रत्या सहायवान्। इत्युक्तो मदनस्तेन शक्रेण स्वार्थसिद्धये
मधुच्या सोबतीने, रतीला मदतीला घेऊन जा. अशा प्रकारे स्वतःच्या हेतूसाठी शक्राने मदनाला सांगितलं.
प्रोवाच पंचबाणोथ वाक्यं भीतः शतक्रतुम्। काम उवाच-। अनया देव सामग्र्या मुनिदानवभीमया
तेव्हा पाच बाणधारी, घाबरून, शतकृतूला म्हणाला — काम म्हणतो — हे देवा, या ऋषी आणि दानवांनी दिलेल्या साधनांनी—
दुःसाध्यश्शंकरो देवः किं न वेत्सि जगत्प्रभो। तस्य देवस्य वेत्थ त्वं कारणं पदमव्ययम्
शंकराला जिंकणं फार कठीण आहे, हे जगाच्या अधिपती, तुला माहीत नाही का? त्या देवाचं कारण आणि त्याचं अचल स्थान तुला माहीत आहे.
प्रायः प्रसादे कोपेपि सर्वं हि महतां महत्। सर्वोपभोगसारं हि सौदर्यं स्वर्गसंभवम्
साधारणपणे, कृपा असो वा राग, मोठ्या लोकांचं सगळंच मोठं असतं. सर्व सुख आणि सौंदर्य स्वर्गातूनच येतं.