शरीरलक्षणाश्चान्ये पृथक्फलनिवेदिनः। इत्युक्त्वा विरते शैले महादुःखविचारिणि
शरीरावरची इतर चिन्हे वेगवेगळ्या फळांची माहिती देतात; असं सांगून, मोठ्या दुःखात असलेल्या त्या पर्वताने बोलणं थांबवलं.
स्मितपूर्वमुवाचेदं नारदो देवपूजितः। नारद उवाच-। हर्षस्थाने च महति त्वया दुःखं निरुच्यते
मग देवांनी पूजिलेल्या नारदांनी हसत उत्तर दिलं—'जिथे मोठा आनंद आहे, तिथेच तू दुःखाची गोष्ट करतोस.'
अपरिच्छिन्नवाक्यार्थो मोहं यासि महागिरे। इमां शृणु गिरं मत्तो रहस्यपरिनिष्ठिताम्
तू शब्दांचा अर्थ मर्यादित न समजून मोहात पडतोस, हे महापर्वता; माझ्याकडून ही गुप्त आणि ठाम शिकवण ऐक.
समाहितो महाशैल मयोक्तस्य विचारणाम्। न जातोस्याः पतिर्देव्या यन्मयोक्तं हिमाचल
हे महाशैल, मी जे सांगितलं त्याचा नीट विचार कर; ह्या देवीला अजून पती मिळालेला नाही, हे मी तुला हिमाचल सांगितलं.
स न जातो महादेवो भूतभव्यभवोद्भवः। शरण्यः शाश्वतः शास्ता शंकरः परमेश्वरः
तो अजून जन्मलेला नाही—तोच महादेव, जो भूत, भविष्य आणि वर्तमानाचा मूळ आहे; तोच शरण देणारा, शाश्वत, गुरु, शंकर आणि परब्रह्म आहे.
ब्रह्मरुद्रेन्द्रमुनयो गर्भजन्मजरार्दिताः। तस्य ते परमेशस्य सर्वे क्रीडनका गिरे
ब्रह्मा, रुद्र, इंद्र आणि ऋषी—ज्यांना जन्म, गर्भधारणा आणि वृद्धत्वाचा त्रास होतो—हे सर्व त्या परब्रह्माच्या खेळणीसारखे आहेत, हे पर्वता.
ब्रह्मांडतस्तदिच्छातः संभूतो भुवनप्रभुः। आत्मनो न विनाशोस्ति स्थावरांतेपि भूधर
ब्रह्मांडातून त्याच्या इच्छेनेच हा जगाचा स्वामी प्रकट होतो; हे पर्वता, स्थावरांचाही अंत आला तरी त्याचा कधीही नाश होत नाही.
संसारे जायमानस्य म्रियमाणस्य देहिनः। नश्यते देह एवात्र नात्मनो नाश उच्यते
संसारात जन्म घेणाऱ्या आणि मरणाऱ्या प्रत्येक देहधाऱ्याचा फक्त देह नष्ट होतो; आत्म्याचा कधीही नाश होत नाही.
ब्रह्मादिस्थावरांतोऽयं संसारो यः प्रकीर्तितः। स जन्ममृत्युदुःखार्तो ह्यनिशं परिवर्तते
ब्रह्मापासून स्थावरांपर्यंत हा सारा संसार जन्म-मरणाच्या दुःखाने ग्रासलेला आहे आणि तो सतत फिरत राहतो.
महादेवोऽचलःस्थाणुर्न जातो जनकोऽजरः। भविष्यति पतिः सोऽस्या जगन्नाथो निरामयः
महादेव हे स्थिर, अचल, अजन्मा, वडील आणि कधीही न वार्धक्याला येणारे; तोच जगाचा स्वामी, तिचा पती होईल, तो सर्व दुःखांपासून मुक्त आहे.
यदुक्तं च मया देवी लक्षणैर्वर्जिता तव। शृणु तस्यापि वाक्यस्य सम्यक्त्वेन विचारणम्
देवी, मी जे म्हटलं होतं की तिच्या अंगावर कुठलेही चिन्ह नाहीत—तर आता त्या वचनाचा खरा अर्थ मी तुला सांगतो, नीट ऐक.
लक्षणं दैविको ह्यंकः शरीरावयवाश्रयः। स चायुर्धनसौभाग्यपरिणामप्रकाशकः
लक्षण म्हणजे दैवी चिन्ह, जे शरीराच्या अवयवांवर असतं आणि ते आयुष्य, धन आणि भाग्याचा परिणाम दर्शवतं.
अनंतस्याप्रमेयस्य सौभाग्यस्य तु भूधर। नैवांको लक्षणाकारः शरीरे संविधीयते
पण, हे पर्वता, ज्या भाग्याला मोजता येत नाही, ज्याचा अंत नाही, अशा अनंत सौभाग्यासाठी शरीरावर असं कुठलंही चिन्ह नसतं.
अतोऽस्या लक्षणं गात्रे शैल नास्ति महामते। यच्चाहमुक्तवानस्या उत्तानकरता सदा
म्हणून, शहाण्या पर्वता, तिच्या अंगावर कुठलंच लक्षण नाही; आणि मी जे म्हटलं होतं की तिचा हात नेहमी वरच्या बाजूला उघडा असतो—
उत्तानो वरदः पाणिरेष देव्याः सदैव तु। सुरासुरमुनिव्रातवरदात्री भविष्यति
देवीचा हा वरद हस्त नेहमीच वर देणारा आहे; ती देव, असुर आणि ऋषी यांच्या मनोकामना पूर्ण करणारी होईल.
यच्च प्रोक्तं मया पादौ सुच्छायौ व्यभिचारिणौ। मत्तः शृणु त्वमस्यापि व्याख्योक्तिं शैलसत्तम
आणि मी जे सांगितलं की तिचे पाय तेजस्वी आणि बदलणारे आहेत—हे पर्वतश्रेष्ठ, त्याचंही स्पष्टीकरण मी तुला सांगतो, नीट ऐक.
चरणौ पद्मसंकाशौ स्वच्छावस्या नखोज्वलौ। सुरासुराणां नमतां किरीटमणिकांतिभिः
तिचे पाय कमळासारखे, स्वच्छ नखांनी चमकणारे आहेत; तिच्यासमोर वाकणाऱ्या देव आणि असुरांच्या मुकुटातील रत्नांच्या तेजामुळे ते झळाळतात.
विचित्रवर्णैः पश्यद्भिः सुच्छायौ प्रतिबिंबितौ। एषा भार्या जगद्भर्तुर्वृषांकस्य महीधर
अनेक रंगांच्या मुकुटांनी सजलेले जेव्हा तिच्याकडे पाहतात, तेव्हा त्यांच्या तेजाचा प्रतिबिंब तिच्या तेजस्वी पायांवर पडतो; ही जगाचा पालनकर्ता, वृषध्वजाची पत्नी आहे, हे पर्वता.
जननी सर्वलोकस्य संभूताभूतभाविनी। शिवेयं पावनायैव त्वत्क्षेत्रे पावनद्युतिः
ती सर्व लोकांची जननी आहे, भूत, भविष्य आणि वर्तमानाची मूळ आहे; ही शिवा तुझ्या भूमीत, हे पावन पर्वता, पावित्र्यासाठी प्रकट झाली आहे.
तद्यथाशीघ्रमेवैषा योगं यायात्पिनाकिनः। तथा विधेयं विधिवत्त्वया शैलेंद्रसत्तम
म्हणून, हे पर्वतश्रेष्ठ, तिने लवकरच पिनाकधारीशी योग्य रीतीने योग जुळवावा, असं करावं.
अस्त्यत्र हि महत्कार्यं देवानां हिमभूधर। एवं श्रुत्वा तु शैलेंद्रो नारदात्सर्वमेव हि
इथे देवांसाठी एक मोठं कार्य आहे, हे हिमभूधर; असं सर्व काही नारदाकडून ऐकून, पर्वतराज—
स्वमात्मानं पुनर्जातं मेने मेनापतिस्तदा। उवाच चापि संहृष्टो नारदं तु हिमाचलः
त्या वेळी मेनापतीने स्वतःला जणू नव्याने जन्माला आल्यासारखं मानलं; आणि आनंदाने हिमाचलाने नारदाला म्हटलं—
दुस्तरान्नरकाद्घोरादुद्धृतोस्मि त्वया विभो। पातालादहमुद्धृत्य सप्तलोकाधिपः कृतः
प्रभो, तू मला त्या भीषण, पार न करता येणाऱ्या नरकातून वाचवलंस; पाताळातून वर काढून मला सातही लोकांचा स्वामी केलंस.
हिमाचलोस्मि विख्यातस्त्वया मुनिवराधुना। हिमाचलाच्छतगुणां प्रापितोस्मि समुन्नतिं
आता, हे श्रेष्ठ मुनी, तुझ्यामुळे मी हिमाचल म्हणून प्रसिद्ध झालो आहे; तुझ्यामुळेच मी हिमाचलापेक्षा शंभरपट मोठी उन्नती मिळवली आहे.
आनंदादेव चाहारि हृदयं मे महामुने। नाध्यवस्यति कृत्यानां विभागप्रविचारणम्
आनंदामुळे, हे महर्षे, माझं हृदय पूर्णपणे भरून आलं आहे; त्यामुळे मला आता कोणते कर्तव्य कसं विभागायचं हे सुचत नाही.
भवद्विधानां नियतममोघं दर्शनं मुने। भवद्भिरेव हि प्रोक्तं निवासायात्मरूपिणाम्
तुझ्यासारख्या साधूंना भेटणं नेहमीच फलदायी असतं, हे मुनी; कारण आत्मरूप असलेले नेहमी तुझ्यासारख्या साधूंच्या सान्निध्यातच राहतात, असं सांगितलं आहे.
मुनीनां देवतानां च स्वयं कर्तास्मि कल्मषम्। तथापि वस्तुन्येकस्मिन्नाज्ञा मे संप्रदीयताम्
मी साधू आणि देव यांच्यात स्वतः पाप करणारा आहे; तरीही, या एका गोष्टीसाठी, तुझी आज्ञा मला मिळावी.
इत्युक्तवति शैलेंद्रे स तदा हर्षनिर्भरः। उवाच नारदो वाक्यं कृतं सर्वमिति प्रभो
पर्वतराजाने आनंदाने असं बोलल्यावर, नारद म्हणाला, 'प्रभो, सर्व काही पूर्ण झालं आहे.'
सुरकार्ये स एवार्थस्तवापि सुमहत्तरः। इत्युक्त्वा नारदः शीघ्रं जगाम त्रिदिवं ततः
देवतांच्या कामात तोच हेतू तुझ्यासाठीही फार मोठा आहे. असं सांगून नारद लगेच स्वर्गात निघून गेला.
स गत्वा देवभवनं महेंद्रं संददर्श ह। ततोनुरूपे स मुनिरुपविष्टो महासने
तो देवांच्या निवासस्थानी गेला आणि महेंद्राला भेटला. मग तो ऋषी आपल्या योग्य स्थानावर, मोठ्या आसनावर बसला.