तृष्णा मुष्णाति निष्णातं फललोभाश्रयात्पुनः। स्त्रीणां हि परमं जन्म कुलानामुभयात्मनाम्
फळाची आस धरल्यामुळे, तृष्णा सुज्ञालाही फसवते; स्त्रियांसाठी कुलीन घरात जन्म घेणं हे दोन्ही बाजूंनी श्रेष्ठ मानलं जातं.
इहामुत्र सुखायोक्तं सत्पतिप्राप्तिसंज्ञितम्। दुर्लभत्वात्सतः स्त्रीणां विगुणोपि पतिः किल
इथे आणि पुढच्या जन्मात सुख मिळावं म्हणून, चांगला पती मिळणं हे मोठं मानलं जातं; पण तो दुर्मिळ असल्यामुळे, स्त्रियांसाठी गुण नसलेला पतीही भाग्याचं मानला जातो.
न प्राप्यते विना पुण्यैः पतिर्नार्याः कदाचन। यतो निस्साधनो धर्मः परिणामोत्थिता रतिः
सत्कर्मांशिवाय कोणत्याही स्त्रीला पती मिळत नाही; कारण धर्माला कोणतीही बाह्य साधने लागत नाहीत, आणि खरी माया ही त्याच्याच फळातून निर्माण होते.
धनं जीवितपर्यंतं पत्यौ नार्याः प्रतिष्ठितम्। निर्द्धनो दुर्मुखो मूर्खः सर्वलक्षणवर्जितः
पती जिवंत असेपर्यंतच स्त्रीकडे धन टिकते; पण जो गरीब, कुरुप, मूर्ख आणि सर्व गुणांपासून वंचित असतो—
दैवतं परमं नार्याः पतिरुक्तः सदैव हि। त्वया देवर्षिणा प्रोक्तं न जातोऽस्याः पतिः किल
स्त्रीसाठी पती हाच नेहमी सर्वश्रेष्ठ देवता मानला जातो; पण देवर्षी, जसे तुम्ही सांगितले, तिला अजून पती मिळालेला नाही.
एतद्दौर्भाग्यमतुलमसंख्यं च दुरुद्वहम्। चराचरे भूतसर्गे चिंता सा व्यापिनी मुने
हे दुर्दैव इतकं मोठं, अनंत आणि सहन करायला कठीण आहे; चराचर सृष्टीमध्ये ही चिंता सर्वत्र पसरलेली आहे, हे मुनी.
स न जात इति श्रुत्वा ममेदं व्याकुलं मनः। मनुष्यदेवजातीनां शुभाशुभनिवेदकम्
तो अजून जन्मलेला नाही, हे ऐकून माझं मन फार अस्वस्थ झालं; कारण हेच मानव आणि देव यांच्या शुभ-अशुभाचे निदर्शक ठरतं.
लक्षणं हस्तपादाभ्यां लक्षणं विहितं किल। सेयमुत्तानहस्तेति त्वयोक्ता मुनिपुंगव
हात आणि पायांवर काही चिन्हे असतात, असं सांगितलं आहे; 'उत्तानहस्त' असं हे चिन्ह तुम्ही सांगितलं, हे श्रेष्ठ मुनी.
उत्तानहस्तता प्रोक्ता याचतामेव नित्यका। शुभोदयानां धन्यानां न कदाचित्प्रयच्छताम्
'उत्तानहस्त' हे चिन्ह नेहमी मागणाऱ्यांनाच असतं; जे भाग्यवान आणि शुभ फलप्राप्त असतात, जे देत नाहीत, त्यांना हे कधीच नसतं.
सुच्छाययास्याश्चरणौ त्वयोक्तौ व्यभिचारिणौ। तत्रापि श्रेयसी ह्याशा मुने न प्रतिभाति नः
तुम्ही सांगितलं की तिच्या पायांना छान सावली आहे, पण ते स्थिर नाहीत; त्यामुळे, हे मुनी, तिथेही काही चांगल्या आशा आम्हाला दिसत नाहीत.
शरीरलक्षणाश्चान्ये पृथक्फलनिवेदिनः। इत्युक्त्वा विरते शैले महादुःखविचारिणि
शरीरावरची इतर चिन्हे वेगवेगळ्या फळांची माहिती देतात; असं सांगून, मोठ्या दुःखात असलेल्या त्या पर्वताने बोलणं थांबवलं.
स्मितपूर्वमुवाचेदं नारदो देवपूजितः। नारद उवाच-। हर्षस्थाने च महति त्वया दुःखं निरुच्यते
मग देवांनी पूजिलेल्या नारदांनी हसत उत्तर दिलं—'जिथे मोठा आनंद आहे, तिथेच तू दुःखाची गोष्ट करतोस.'
अपरिच्छिन्नवाक्यार्थो मोहं यासि महागिरे। इमां शृणु गिरं मत्तो रहस्यपरिनिष्ठिताम्
तू शब्दांचा अर्थ मर्यादित न समजून मोहात पडतोस, हे महापर्वता; माझ्याकडून ही गुप्त आणि ठाम शिकवण ऐक.
समाहितो महाशैल मयोक्तस्य विचारणाम्। न जातोस्याः पतिर्देव्या यन्मयोक्तं हिमाचल
हे महाशैल, मी जे सांगितलं त्याचा नीट विचार कर; ह्या देवीला अजून पती मिळालेला नाही, हे मी तुला हिमाचल सांगितलं.
स न जातो महादेवो भूतभव्यभवोद्भवः। शरण्यः शाश्वतः शास्ता शंकरः परमेश्वरः
तो अजून जन्मलेला नाही—तोच महादेव, जो भूत, भविष्य आणि वर्तमानाचा मूळ आहे; तोच शरण देणारा, शाश्वत, गुरु, शंकर आणि परब्रह्म आहे.
ब्रह्मरुद्रेन्द्रमुनयो गर्भजन्मजरार्दिताः। तस्य ते परमेशस्य सर्वे क्रीडनका गिरे
ब्रह्मा, रुद्र, इंद्र आणि ऋषी—ज्यांना जन्म, गर्भधारणा आणि वृद्धत्वाचा त्रास होतो—हे सर्व त्या परब्रह्माच्या खेळणीसारखे आहेत, हे पर्वता.
ब्रह्मांडतस्तदिच्छातः संभूतो भुवनप्रभुः। आत्मनो न विनाशोस्ति स्थावरांतेपि भूधर
ब्रह्मांडातून त्याच्या इच्छेनेच हा जगाचा स्वामी प्रकट होतो; हे पर्वता, स्थावरांचाही अंत आला तरी त्याचा कधीही नाश होत नाही.
संसारे जायमानस्य म्रियमाणस्य देहिनः। नश्यते देह एवात्र नात्मनो नाश उच्यते
संसारात जन्म घेणाऱ्या आणि मरणाऱ्या प्रत्येक देहधाऱ्याचा फक्त देह नष्ट होतो; आत्म्याचा कधीही नाश होत नाही.
ब्रह्मादिस्थावरांतोऽयं संसारो यः प्रकीर्तितः। स जन्ममृत्युदुःखार्तो ह्यनिशं परिवर्तते
ब्रह्मापासून स्थावरांपर्यंत हा सारा संसार जन्म-मरणाच्या दुःखाने ग्रासलेला आहे आणि तो सतत फिरत राहतो.
महादेवोऽचलःस्थाणुर्न जातो जनकोऽजरः। भविष्यति पतिः सोऽस्या जगन्नाथो निरामयः
महादेव हे स्थिर, अचल, अजन्मा, वडील आणि कधीही न वार्धक्याला येणारे; तोच जगाचा स्वामी, तिचा पती होईल, तो सर्व दुःखांपासून मुक्त आहे.
यदुक्तं च मया देवी लक्षणैर्वर्जिता तव। शृणु तस्यापि वाक्यस्य सम्यक्त्वेन विचारणम्
देवी, मी जे म्हटलं होतं की तिच्या अंगावर कुठलेही चिन्ह नाहीत—तर आता त्या वचनाचा खरा अर्थ मी तुला सांगतो, नीट ऐक.
लक्षणं दैविको ह्यंकः शरीरावयवाश्रयः। स चायुर्धनसौभाग्यपरिणामप्रकाशकः
लक्षण म्हणजे दैवी चिन्ह, जे शरीराच्या अवयवांवर असतं आणि ते आयुष्य, धन आणि भाग्याचा परिणाम दर्शवतं.
अनंतस्याप्रमेयस्य सौभाग्यस्य तु भूधर। नैवांको लक्षणाकारः शरीरे संविधीयते
पण, हे पर्वता, ज्या भाग्याला मोजता येत नाही, ज्याचा अंत नाही, अशा अनंत सौभाग्यासाठी शरीरावर असं कुठलंही चिन्ह नसतं.
अतोऽस्या लक्षणं गात्रे शैल नास्ति महामते। यच्चाहमुक्तवानस्या उत्तानकरता सदा
म्हणून, शहाण्या पर्वता, तिच्या अंगावर कुठलंच लक्षण नाही; आणि मी जे म्हटलं होतं की तिचा हात नेहमी वरच्या बाजूला उघडा असतो—
उत्तानो वरदः पाणिरेष देव्याः सदैव तु। सुरासुरमुनिव्रातवरदात्री भविष्यति
देवीचा हा वरद हस्त नेहमीच वर देणारा आहे; ती देव, असुर आणि ऋषी यांच्या मनोकामना पूर्ण करणारी होईल.
यच्च प्रोक्तं मया पादौ सुच्छायौ व्यभिचारिणौ। मत्तः शृणु त्वमस्यापि व्याख्योक्तिं शैलसत्तम
आणि मी जे सांगितलं की तिचे पाय तेजस्वी आणि बदलणारे आहेत—हे पर्वतश्रेष्ठ, त्याचंही स्पष्टीकरण मी तुला सांगतो, नीट ऐक.
चरणौ पद्मसंकाशौ स्वच्छावस्या नखोज्वलौ। सुरासुराणां नमतां किरीटमणिकांतिभिः
तिचे पाय कमळासारखे, स्वच्छ नखांनी चमकणारे आहेत; तिच्यासमोर वाकणाऱ्या देव आणि असुरांच्या मुकुटातील रत्नांच्या तेजामुळे ते झळाळतात.
विचित्रवर्णैः पश्यद्भिः सुच्छायौ प्रतिबिंबितौ। एषा भार्या जगद्भर्तुर्वृषांकस्य महीधर
अनेक रंगांच्या मुकुटांनी सजलेले जेव्हा तिच्याकडे पाहतात, तेव्हा त्यांच्या तेजाचा प्रतिबिंब तिच्या तेजस्वी पायांवर पडतो; ही जगाचा पालनकर्ता, वृषध्वजाची पत्नी आहे, हे पर्वता.
जननी सर्वलोकस्य संभूताभूतभाविनी। शिवेयं पावनायैव त्वत्क्षेत्रे पावनद्युतिः
ती सर्व लोकांची जननी आहे, भूत, भविष्य आणि वर्तमानाची मूळ आहे; ही शिवा तुझ्या भूमीत, हे पावन पर्वता, पावित्र्यासाठी प्रकट झाली आहे.
तद्यथाशीघ्रमेवैषा योगं यायात्पिनाकिनः। तथा विधेयं विधिवत्त्वया शैलेंद्रसत्तम
म्हणून, हे पर्वतश्रेष्ठ, तिने लवकरच पिनाकधारीशी योग्य रीतीने योग जुळवावा, असं करावं.