तस्थुर्मनोभिरिष्टार्थसंप्राप्ति प्रार्थनास्ततः। एवं स्तुतो विरिंचिस्तु प्रसादं परमं गतः
आपली इच्छित फळे मिळावीत म्हणून देवांनी मन लावून प्रार्थना केली; अशा प्रकारे स्तुती केल्यावर ब्रह्मदेव अत्यंत प्रसन्न झाला.
अमरान्वरदोप्याह वामहस्तेन निर्दिशन्। ब्रह्मोवाच-। नारी वा भर्तृका कस्माद्धस्तसंत्यक्तभूषणा
वर देणारा ब्रह्मदेव डाव्या हाताने इशारा करत अमरांशी म्हणाला: 'स्त्रीने आपली दागिने सोडून पतीपासून का वेगळी राहावी?'
न राजसे कुतश्शक्रा म्लानवक्त्रसरोरुहः। हुताशनवियुक्तोपि धूमेन न विराजसे
हे इंद्रा, तुझे कमळासारखे तोंड कोमेजले आहे म्हणून तू तेजस्वी दिसत नाहीस; अग्नीही इंधनापासून वेगळा झाला की धुरामुळे त्याचे तेज दिसत नाही.
तृणौघेन प्रतिच्छन्नो दग्धदावश्चिरोषितः। यमामयशरीरेण क्लिष्टो नाद्य विराजसे
गवताच्या राशीने झाकलेला, दीर्घकाळ जळणाऱ्या दावानळीने भाजलेला, मृत्यू व आजाराने त्रस्त शरीर असलेला तू आज तेजस्वी दिसत नाहीस.
दंडेनालंबनेनेव कृष्टो येन पदेपदे। रजनीचरनाथ त्वं किं भीत इव भाषसे
जणू काही काठीच्या आधाराने ओढला जातो आहेस, पाऊलोपाऊल—हे रजनीचरांच्या अधिपती, तू भीतीने बोलतोस असे का वाटते?
राक्षसेंन्द्रकृतादाने त्वमरातिक्षतो यथा। तनुस्ते वरुणोच्छुष्कापरीतस्येव वह्निना
राक्षसाधिपतीने घडवलेल्या युद्धात शत्रूने जखमी केल्यावर, तुझे शरीर अग्नीने वाळविल्यासारखे कोरडे झाले आहे, जणू वरुणाचे शरीर वाळल्यासारखे.
विमुक्तरुधिरं चाथ पदं त्वं प्रविलोकय। वायो भवान्विचेतस्कः खड्गाग्रैरिव निष्कृतः
आता, तुझे रक्तहीन आणि पडलेले शरीर पाहा; हे वायो, तू जणू तलवारीच्या टोकांनी जखमी झाल्यासारखा गोंधळलेला आहेस.
किं त्वं नतोसि धनद संत्यज्येव कुबेरतां। रुद्रास्त्रिशूलिनः संतोऽविदध्वं बहुशूरतां
हे धनदायका, तू कुबेरपद सोडल्यासारखा का वाकतोस? त्रिशूळधारी रुद्रांचीदेखील शौर्याची छटा कमी झाली आहे.
भवतां केन चाक्षिप्ता तीव्रता नस्तदुच्यतां। एवमुक्ताः सुरास्तेन ब्रह्मणा ब्रह्मवर्तिना
तुमच्यातील कोणामुळे आमची ताकद कमी झाली, ते सांगा. ब्रह्मदेवाने असे विचारल्यावर ब्रह्मपंथी देवांनी उत्तर दिले.
वाचां प्रधानभूतत्वात्ते मारुतमचोदयन्। अथ शक्रमुखैर्देवैः पवनः प्रतिचोदितः
वाणी सर्व इंद्रियांमध्ये प्रमुख असल्याने त्याने वायूला पुढे केले; मग इंद्र आणि इतर देवांनी वायूला विचारले.
प्राह देवं चतुर्वक्त्रं भवान्वेत्ति चराचरं। पुरहूतमुखाः सबला निमिषा विजिताः प्रसभं किल दैत्यशतैः
त्याने चतुर्मुख ब्रह्मदेवाला सांगितले: 'तुम्हाला सगळे चराचर माहीत आहे. इंद्र आणि त्यांची सेना, क्षणातच, असंख्य दैत्यांनी जबरदस्तीने पराभूत केली.'
क्रतवो विहिता भवता स्थितये जगतां च महाद्भुतचित्रगुणाः। अपि यज्ञकृतः श्रुतकामफला विहिता ॠषयस्तत एव पुरः
तुम्ही स्थैर्यासाठी आणि अद्भुत गुणांनी युक्त असे यज्ञ घडवले; वेदांमध्ये ऐकलेल्या फळांची इच्छा असलेल्या ऋषींनीही तुमच्या आज्ञेने यज्ञ केले.
अपि नाकमभूत्किल यज्ञभुजां भवतो विनियोगवशात्सततम्। अपहृत्यविमानगणं सकृतो दनुजेन महाकरभूमिसमः
यज्ञाचा भोग घेणाऱ्यांचे स्वर्ग कायमच तुमच्या अधीन होते; तरीसुद्धा, एकदा, पृथ्वीएवढ्या प्रचंड असुराने, एका क्षणातच विमानांच्या समूहावर ताबा मिळवला.
कृतवानसि सर्वगुणातिशयं यमशेषमहीधरराजतया। मखभूषितमंशुमतामवधिं सुरधामगिरिं गगनेपि सदा
तुम्ही सर्व गुणांत श्रेष्ठता साधली आहे; यज्ञांनी सुशोभित आणि तेजस्वी असलेल्या पर्वतराजाला देवांचे निवासस्थान केले, तो आकाशात सदैव उजळतो.
अधिवासविहारविधानुचितो दनुजेन परिष्कृतशृंगतटः। प्रविलम्बितरत्नगुहानिवहो बहुदैत्यसमाश्रयतां गमितः
देवतांच्या विहारासाठी योग्य आणि सुंदर शिखरांनी सजलेला तो पर्वत, असुराने व्यापला; त्याच्या रत्नांनी भरलेल्या गुहा खाली लोंबकळत होत्या आणि तो अनेक दैत्यांचा आश्रयस्थान झाला.
असुरस्य च तस्य भयेन गतं सविषाद शरीरनिमित्ततया। उपभोग्यतयाधिकृतं सुचिरं विमलद्युतिपूरितदिग्वदनं
त्या असुराच्या भीतीने, शरीराने उदास झालेले देव निघून गेले; आणि त्या पर्वतावर, शुद्ध तेजाने भरलेल्या दिशांसह, तो असुर फार काळपर्यंत आनंदाने राहिला.
भवतैव विनिर्मितमादियुगे सुरहेतिसमूहवरं कुलिशं। दितिजस्य शरीरमवाप्यगतं शतधा मतिभेदमिवाल्पविदः
तुम्हीच आदिकाळी सर्व देवांच्या अस्त्रांमध्ये श्रेष्ठ असं वज्र तयार केलं होतं. ते वज्र दैत्याच्या अंगावर आदळलं आणि त्याचं शरीर जणू अडाणी माणसाच्या बुद्धीप्रमाणे तुकडे तुकडे झालं.
बाणैश्च युधि विद्धांगा द्वारि द्वास्थैर्निदर्शिताः। लब्धप्रवेशाः कृच्छ्रेण वयं तस्यामरद्विषः
युद्धात आम्हाला बाणांनी जखमी केलं गेलं, आणि दाराशी द्वारपालांनी आम्हाला दाखवलं. मोठ्या कष्टानं आम्ही त्या अमरद्वेष्ट्याच्या आत प्रवेश मिळवला.
सभायाममरादेव प्रकृष्योपनिवेशिताः। वेत्रहस्तैरजल्पंतस्तथोपहसिताः परैः
आम्हाला दैत्याच्या सभेत ओढून नेऊन बसवलं. हातात काठी असणाऱ्यांनी न बोलता आमची थट्टा केली आणि इतरांनी आमच्यावर हसणं केलं.
महार्थाः सिद्धसर्वार्था भवंतः स्वल्पभाषिणः। शास्त्रयुक्तमथ ब्रूत मामरा बहुभाषिणः
तुम्ही सर्व कामांत पारंगत आणि मोठे असता, पण कमी बोलता. आता शास्त्रानुसार बोला, अमरांनो, कारण दैत्य फार बोलतात.
सभेयं दैत्यसिंहस्य न शक्रस्य विशृंखला। वदद्भिरिति दैत्यस्य प्रेष्यैर्विहसिता बहु
ही सभा दैत्यांचा सिंह असलेल्या याची आहे, इंद्राची नाही, आणि इथे कोणतीही मर्यादा नाही. दैत्याच्या आज्ञेवर त्याचे सेवक पुन्हा पुन्हा आमच्यावर हसू लागले.
ॠतवो मूर्तिमंतश्चाप्यहर्निशमुपासते। कृतापराधं सत्रासं न त्यजंति कथंचन
ऋतू साकार होऊन रात्रंदिवस त्याची पूजा करतात. अपराधी आणि घाबरलेले असूनही, ते त्याला कधीच सोडत नाहीत.
तंत्रीलयनयोपेतं सिद्धगंधर्वकिन्नरैः। सरागमुपधाविष्टं गीयते तस्य वेश्मसु
तानपूरा आणि ताल-लय जाणणारे सिद्ध, गंधर्व, किन्नर यांच्या संगतीत त्याच्या राजवाड्यांत रागांनी भरलेली गाणी गायली जातात.
कृताकृतोपकरणैर्मित्रादि गुरुलाघवः। शरणागतसंत्यागी त्यक्तसत्यप्रतिश्रयः
योग्य-अयोग्य मार्गांनी, तो मित्रांना आणि इतरांना मोठेपणा किंवा कमीपणा दाखवतो; शरण आलेल्यांना तो टाकतो आणि सत्य वचनही पाळत नाही.
इति निश्शेषमथवा निश्शेषं केन शक्यते। तस्याविनयमाख्यातुं स्रष्टा तत्र परायणम्
असं किंवा अजूनही, त्याचा उद्धटपणा पूर्णपणे कोण सांगू शकतो? तिथे केवळ सृष्टीकर्ता अंतिम authority आहे.
इत्युक्त्वा व्यरमद्वायुः शनैर्देवविचेष्टितं। सुरानुवाच भगवांस्ततः स्मितमुखांबुजः
असं म्हणून वायू शांत झाला आणि देवांची कृत्ये हळूवारपणे सांगितली. मग भगवंत, हसतमुखाने, देवांना बोलू लागले.
ब्रह्मोवाच। अवध्यस्तारको दैत्यः सर्वैरपि सुरासुरैः। यस्य वध्यस्स नाद्यापि जातस्त्रिभुवने पुमान्
ब्रह्मा म्हणाले: तारक हा दैत्य सर्व देव आणि दैत्य यांच्या हातून मारता येणार नाही. अजून त्रैलोक्यात असा पुरुष जन्मलेला नाही जो त्याला मारू शकेल.
मया स वरदानेन छंदयित्वा निवारितः। तपसः सांप्रतं राजा त्रैलोक्यदहनात्मकः
मी त्याला वर देऊन, समजावून, त्याला थांबवलं. आता त्याच्या तपामुळे तो त्रैलोक्य जाळणारा राजा झाला आहे.
स तु वव्रे वधं दैत्यश्शिशुतः सप्तवासरात्। स तु सप्तदिनो बालः शंकराद्यो भविष्यति
त्या दैत्याने असा वर मागितला की, त्याचा वध सात दिवसांनी जन्मलेल्या बालकाच्या हातूनच व्हावा. म्हणून सात दिवसांनी शंकराचा एक मुलगा जन्माला येईल.
तारकस्य निहंता स भास्कराभो भविष्यति। सांप्रतं चाप्यपत्नीकः शंकरो भगवान्प्रभुः
तोच तारकाचा वध करील आणि सूर्याप्रमाणे तेजस्वी असेल. सध्या शंकर भगवंत पत्नीविना आहेत.