प्रतस्थेऽमरयुद्धाय बहुपत्तिपताकिकम्। एतस्मिन्नंतरे वायुर्देवदूतोऽसुरालये
ते सैन्य अमरांशी युद्धासाठी निघाले, त्यात अनेक पायदळ सैनिक आणि पताका होत्या. त्याच वेळी वायू, देवदूत, असुरांच्या घरात गेला.
दृष्ट्वा तद्दानवबलं जगामेंद्रस्य शंसितुं। स गत्वा तु सभां दिव्यां महेंद्रस्य महात्मनः
त्या दानवांच्या सैन्याला पाहून तो इंद्राला सांगण्यासाठी निघाला. तो थेट महेंद्राच्या दिव्य सभेत पोहोचला.
शशंस मध्ये देवानां तत्कार्यं समुपस्थितम्। तच्छ्रुत्वा देवराजस्तु निमीलितविलोचनः
त्याने देवांच्या मध्ये घडलेली गोष्ट सांगितली. हे ऐकून देवराज इंद्र डोळे मिटून बसला.
बृहस्पतिमुवाचेदं वाक्यं काले महाभुजः। इंद्र उवाच। संप्राप्नोति विमर्दोयं देवानां दानवैः सह
मग बलाढ्य इंद्राने योग्य वेळी बृहस्पतीला विचारले, 'आता देव आणि दानवांमध्ये मोठा संघर्ष होणार आहे.'
कार्यं किमत्र तद्ब्रूहि नीत्युपायोपबृंहितम्। एतच्छ्रुत्वा तु वचनं महेंद्रस्य गिरां पतिः
'या प्रसंगी काय करावं, ते नीतीने आणि उपायाने सांग.' महेंद्राचे हे शब्द ऐकून,
इत्युवाच महाभागो बृहस्पतिरुदारधीः। बृहस्पतिरुवाच। सामपूर्वा श्रुता नीतिश्चतुरंगा पताकिनी
महामती बृहस्पती म्हणाला, 'नीती नेहमी सुसंवादाने सुरू होते. चार अंगांचं सैन्य आणि पताका असाव्यात.'
जिगीषतां सुरश्रेष्ठ स्थितिरेषा सनातनी। सामभेदस्तथा दानं दंडश्चांगचतुष्टयम्
'हे देवश्रेष्ठा, विजय मिळवू इच्छिणाऱ्यांसाठी हीच सनातन नीती आहे—सुसंवाद, फूट, दान आणि दंड हे चार उपाय.'
न सांत्वगोचरे लुब्धानभेद्यास्त्वेकधर्मिणः। न दानमत्त्र संसिद्ध्यै प्रसह्यैवापहारिणाम्
'पण जे लोभी आणि एकविचाराने एकत्र आहेत, त्यांच्यावर सुसंवाद किंवा फूट चालत नाही; आणि जे जबरदस्तीने घेतात, त्यांना दानही उपयोगाचं नाही.'
एकोभ्युपायो दंडोऽत्र भवतां यदि रोचते। एवमुक्तः सहस्राक्ष एवमेतदुवाच ह
'अशा वेळी एकच उपाय उरतो—दंड, म्हणजेच बळाचा वापर. तुम्हाला ते योग्य वाटत असेल तर.' असं म्हणून बृहस्पतीने सांगितलं. तेव्हा सहस्त्राक्ष इंद्र म्हणाला—
कर्त्तव्यतां च संचिंत्य प्रोवाचामरसंसदि। इंद्र उवाच। अवधानेन मे वाचं शृणुध्वं नाकवासिनः
काय करावं हे ठरवून, त्याने अमरांच्या सभेत सांगितलं—'हे स्वर्गवासी, माझ्या शब्दांकडे लक्ष देऊन ऐका.'
भवंतो यज्ञभोक्तारो दिव्यात्मानो हि सान्वयाः। स्वे महिम्नि स्थिता नित्यं जगतः पालने रताः
'तुम्ही सर्व यज्ञाचे भोक्ते, दिव्य आत्मा आणि तुमच्या वंशासह आहात. तुम्ही नेहमीच आपल्या महिमेत स्थिर राहता आणि जगाच्या रक्षणात रममाण असता.'
क्रियतां समरोद्योगः सैन्यं संयोज्यतां मम। आह्रियंतां च शस्त्राणि पूज्यंतां शस्त्रदेवताः
'लढाईची तयारी करा, माझं सैन्य एकत्र करा. शस्त्र आणा आणि शस्त्रांच्या देवतांची पूजा करा.'
वाहनानि विमानानि योजयद्ध्वं ममेश्वराः। यमं सेनापतिं कृत्वा शीघ्रमेव दिवौकसः
हे माझ्या सर्व प्रभूंनो, माझ्यासाठी वाहनं आणि विमानं तयार करा. यमाला सेनापती करा आणि सर्व देवांची सेना लवकर गोळा करा.
इत्युक्तास्समनह्यंत देवानां ये प्रधानतः। वाजिनामयुतेनाजौ हेमघंटा परिष्कृतम्
असं सांगितल्यावर, देवांच्या मुख्यांनी दहा हजार घोड्यांनी ओढलेली, सोन्याच्या घंटांनी सजवलेली रथ युद्धासाठी तयार केली.
नानाश्चर्यगुणोपेतं संप्राप्तं देवदानवैः। रथं मातलिना युक्तं देवराजस्य दुर्जयम्
मातलीने देवेंद्रासाठी तयार केलेला तो रथ, देव आणि दैत्य दोघांनाही जिंकता येणार नाही असा, अनेक अद्भुत गुणांनी युक्त होता.
यमो महिषमास्थाय सेनाग्रे समवर्त्तत। चंडकिंकरवृंदेन सर्वतः परिवारितः
यम आपल्या महिषावर बसून, सेनापती म्हणून पुढे गेला. त्याच्या आजूबाजूला भयंकर किंकरांनी वेढा घातला होता.
कल्पकालोद्गतज्वाला पूरितोम्बरगोचरः। हुताशनस्त्वजारूढः शक्तिहस्तो व्यवस्थितः
कल्पाच्या शेवटी निर्माण झालेल्या ज्वाळांनी तेजस्वी झालेला अग्नी, आकाश भरून गेला होता. तो मेंढ्यावर बसून, हातात शूल घेऊन तयार उभा होता.
पवनोऽङकुशहस्तश्च विस्तारित महाजवः। भुजगेंद्रसमारूढो जलेशो भगवान्स्वयम्
वाऱ्याचा देव, हातात अंकुश घेऊन आणि मोठ्या वेगाने, नागराजावर बसला होता. जलाचा स्वामी स्वतः तिथे उपस्थित होता.
नरयुक्ते रथे देवो राक्षसेशो वियच्चरः। तीक्ष्णखड्गयुतो भीमः समरे समवस्थितः
राक्षसांचा स्वामी, आकाशात संचार करणारा, माणसांनी ओढलेल्या रथावर बसून, धारदार तलवार घेऊन, भीषण रूपात युद्धासाठी सज्ज झाला.
महासिंहरथे देवो धनाध्यक्षो गदायुधः। चंद्रादित्यावश्विनौ च चतुरंगबलान्विताः
धनाचा देव, गदाधारी, सिंहाच्या रथावर बसला होता. चंद्र, सूर्य आणि अश्विनी कुमार हे चौफेर सैन्य घेऊन आले होते.
सेनान्यो देवराजस्य दुर्जया भुवनत्रये। कोटयस्तास्त्रयस्त्रिंशद्देवदेवनिकायिनाम्1.42.
देवेंद्राची सेना, तीनही लोकांत जिंकता येणार नाही अशी, त्र्याहत्तीस कोटी देवांच्या सैन्याने भरलेली होती.
हिमाचलाभे सितचारुचामरे सुवर्णपद्मामलसुंदरस्रजि। कृताभिरामो ज्वलकुंकुमांकुरे कपोललीलालिकदंबसंकुले
हिमाचलासारख्या शुभ्र, सुंदर चामरांनी, सोन्याच्या कमळांच्या माळांनी, तेजस्वी कुंकवाच्या टिळ्यांनी आणि गालांवर मोत्यांच्या लड्यांनी सजलेला तो अत्यंत आकर्षक दिसत होता.
स्थितस्तदैरावणनाम कुंजरे महामनाश्चित्रविभूषणांबरः। विशालवज्रः सुवितानभूषितः प्रकीर्णकेयूरभुजंगमंडलः
तो महात्मा, ऐरावत नावाच्या महान हत्तीवर उभा होता. त्याने विविध अलंकार आणि वस्त्र घातली होती. त्याचे शरीर वज्रासारखे रुंद, सुंदर सजलेले, हातात कडे आणि नागांची माळ घातलेली होती.
सहस्रदृग्वंदितपादपल्लवस्त्रिविष्टपे शोभत पाकशासनः। तुरंग मातंग कुलौघसंकुला सितातपत्त्रद्ध्वजशालिनी च
इंद्र, ज्याचे पाय हजारो डोळ्यांनी वंदिले जातात, स्वर्गात घोडे आणि हत्ती यांच्या गर्दीत, शुभ्र छत्र आणि ध्वजांनी शोभून दिसत होता.
बभूव सा दुर्जयपत्तिसंतता विभाति नानायुधयोधदुस्तरा। ततोश्विनौ च मरुतः ससाध्याः सपुरंदराः
ती सेना, जिंकता न येणाऱ्या भाल्यांनी सजलेली, विविध शस्त्रास्त्रांनी आणि वीरांनी परिपूर्ण, अत्यंत कठीण होती. त्यानंतर अश्विनी कुमार, मरुत, साध्य आणि पुरंदरही सामील झाले.
यक्षराक्षसगंधर्वा दिव्य नानास्त्रपाणयः। जघ्नुर्दैत्येश्वरं सर्वे संभूय तु महाबलाः
यक्ष, राक्षस आणि गंधर्व, विविध दिव्य शस्त्र घेऊन, सर्वजण एकत्र येऊन मोठ्या सामर्थ्याने दैत्यराजावर तुटून पडले.
न चैवास्त्राण्यसज्जंत गात्रे वज्राचलोपमे। अथो रथादवप्लुत्य तारको दानवाधिपः
पण त्यांच्या शस्त्रांनी त्याच्या वज्रासारख्या पर्वतासारख्या शरीराला काहीच इजा झाली नाही. मग दानवांचा राजा तारक रथातून खाली उडी मारली.
जघान कोटिशो देवान्करपार्ष्णिभिरेव च। हतशेषाणि सैन्यानि देवानां विप्र दुद्रुवुः
त्याने आपल्या हातांनी आणि पायांनी कोट्यवधी देवांना ठार मारले. उरलेली देवांची सैन्ये, हे मुनी, पळून गेली.
दिशो भीतानि संत्यज्य रणोपकरणानि च। दृष्ट्वा तान्विद्रुतान्देवांस्तारको वाक्यमब्रवीत्
भीतीने देवांनी आपली शस्त्रे आणि दिशा सोडून दिल्या आणि पळून गेले. ते सर्व पळताना पाहून तारकाने असे सांगितले.
मा वधिष्ठ सुरान्दैत्या वज्रांगाय च मंदिरे। शीघ्रमानीय दर्श्यंतां बद्धान्पश्यत्वयं सुरान्
दैत्यांनो, देवांना मारू नका. वज्रांगाला लवकर माझ्या राजवाड्यात आणा, जेणेकरून तो बांधलेल्या देवांना स्वतः पाहू शकेल.