तारकस्य वचः श्रुत्वा ग्रसनो नाम दानवः। सेनानीर्दैत्यराजस्य सज्जं चक्रे बलं च तत्
ताऱकाची वचने ऐकून, ग्रसन नावाचा दैत्य, जो दैत्यराजाचा सेनापती होता, त्याने सर्व सैन्य तयार केले.
आहत्य भेरीं गंभीरां दैत्यानाहूय सत्वरः। दशकोटीश्वरा दैत्या दैत्यानां चंडविक्रमाः
गंभीर भेरी वाजवून, त्याने सर्व दैत्यांना पटकन बोलावले; दहा कोटी दैत्यांचे स्वामी, पराक्रमी आणि भयंकर, एकत्र आले.
तेषामग्रेसरो जंभः कुजंभोनंतरोऽसुरः। महिषः कुंजरो मेघः कालनेमिर्निमिस्तथा
त्यांच्यात जांभ हा प्रमुख होता; त्यानंतर कुजंब, मग महिष, कुंजर, मेघ, कालनेमि आणि निमि हेही होते.
मंथनो जंभकः शुम्भो दैत्येंद्रा दशनायकाः। अन्ये च शतशस्तत्र पृथिवीतुलनक्षमाः
मंथन, जांभक, शुंभ आणि दहा दैत्यराज हे सेनापती, तसेच शेकडो इतर, पृथ्वीइतके विशाल, तिथे एकत्र झाले.
गरुडानां सहस्रेण चक्राष्टकविभूषितः। सकूबरपरीवारश्चतुर्योजनविस्तृतः
त्याच्या रथाला आठ चाकं होती, तो हजार गरुडांनी ओढला जात होता आणि त्याच्या सोबत गदाधारी साथीदार होते. तो रथ चार योजन रुंद होता.
स्यंदनस्तारकस्यासीत्व्याघ्रसिंहखरार्वभिः। युक्ता रथास्तु ग्रसन जंभकौ जंभकुंभिनां
ताराचा रथ वाघ, सिंह, गाढवं आणि उंटांनी जोडलेला होता. ग्रसन आणि जम्भक यांच्या रथांना जम्भकुंभ नावाच्या हत्तींची जोडी होती.
मेघस्य द्वीपिभिर्युक्तः कूष्मांडैः कालनेमिनः। पर्वताभश्चतुर्दंष्ट्रो निमेश्चैव महागजः
मेघाचा रथ बेटांवर राहणाऱ्या जनावरांनी आणि कूष्मांड राक्षसांनी जोडलेला होता. कालनेमिच्या रथाला चार दात असलेले, डोंगरासारखे हत्ती होते, आणि निमेषच्या रथाला एक मोठा हत्ती जोडला होता.
शतहस्ततुरंगस्थो मंथनो नाम दैत्यराट्। जंभकस्तूष्ट्रमारूढो गिरींद्राभं महाबलः
मंथन नावाचा बलाढ्य दैत्यराज शंभर हात असलेल्या घोड्यावर बसला होता. पर्वतासारखा आणि बलवान जम्भक उंटावर आरूढ झाला होता.
शुंभो मेषं समारूढोऽन्येप्येवं चित्रवाहनाः। प्रचंडाश्चित्रवर्माणः कुंडलोष्णीषभूषिताः
शुंभ मेंढ्यावर बसला होता, आणि इतरही असेच विविध रंगीबेरंगी वाहनांवर होते. ते सगळे भयंकर, सुंदर कवच घातलेले, कुंडलं आणि पागोटं घालून सजलेले होते.
तद्बलं दैत्यसिंहस्य भीमरूपं व्यजायत। प्रमत्तमत्तमातंगतुरंगरथसंकुलम्
त्या दैत्यसिंहाच्या सैन्याचा अवतार फार भयंकर दिसत होता, कारण ते मदमस्त हत्ती, घोडे आणि रथांनी भरलेले होते.
प्रतस्थेऽमरयुद्धाय बहुपत्तिपताकिकम्। एतस्मिन्नंतरे वायुर्देवदूतोऽसुरालये
ते सैन्य अमरांशी युद्धासाठी निघाले, त्यात अनेक पायदळ सैनिक आणि पताका होत्या. त्याच वेळी वायू, देवदूत, असुरांच्या घरात गेला.
दृष्ट्वा तद्दानवबलं जगामेंद्रस्य शंसितुं। स गत्वा तु सभां दिव्यां महेंद्रस्य महात्मनः
त्या दानवांच्या सैन्याला पाहून तो इंद्राला सांगण्यासाठी निघाला. तो थेट महेंद्राच्या दिव्य सभेत पोहोचला.
शशंस मध्ये देवानां तत्कार्यं समुपस्थितम्। तच्छ्रुत्वा देवराजस्तु निमीलितविलोचनः
त्याने देवांच्या मध्ये घडलेली गोष्ट सांगितली. हे ऐकून देवराज इंद्र डोळे मिटून बसला.
बृहस्पतिमुवाचेदं वाक्यं काले महाभुजः। इंद्र उवाच। संप्राप्नोति विमर्दोयं देवानां दानवैः सह
मग बलाढ्य इंद्राने योग्य वेळी बृहस्पतीला विचारले, 'आता देव आणि दानवांमध्ये मोठा संघर्ष होणार आहे.'
कार्यं किमत्र तद्ब्रूहि नीत्युपायोपबृंहितम्। एतच्छ्रुत्वा तु वचनं महेंद्रस्य गिरां पतिः
'या प्रसंगी काय करावं, ते नीतीने आणि उपायाने सांग.' महेंद्राचे हे शब्द ऐकून,
इत्युवाच महाभागो बृहस्पतिरुदारधीः। बृहस्पतिरुवाच। सामपूर्वा श्रुता नीतिश्चतुरंगा पताकिनी
महामती बृहस्पती म्हणाला, 'नीती नेहमी सुसंवादाने सुरू होते. चार अंगांचं सैन्य आणि पताका असाव्यात.'
जिगीषतां सुरश्रेष्ठ स्थितिरेषा सनातनी। सामभेदस्तथा दानं दंडश्चांगचतुष्टयम्
'हे देवश्रेष्ठा, विजय मिळवू इच्छिणाऱ्यांसाठी हीच सनातन नीती आहे—सुसंवाद, फूट, दान आणि दंड हे चार उपाय.'
न सांत्वगोचरे लुब्धानभेद्यास्त्वेकधर्मिणः। न दानमत्त्र संसिद्ध्यै प्रसह्यैवापहारिणाम्
'पण जे लोभी आणि एकविचाराने एकत्र आहेत, त्यांच्यावर सुसंवाद किंवा फूट चालत नाही; आणि जे जबरदस्तीने घेतात, त्यांना दानही उपयोगाचं नाही.'
एकोभ्युपायो दंडोऽत्र भवतां यदि रोचते। एवमुक्तः सहस्राक्ष एवमेतदुवाच ह
'अशा वेळी एकच उपाय उरतो—दंड, म्हणजेच बळाचा वापर. तुम्हाला ते योग्य वाटत असेल तर.' असं म्हणून बृहस्पतीने सांगितलं. तेव्हा सहस्त्राक्ष इंद्र म्हणाला—
कर्त्तव्यतां च संचिंत्य प्रोवाचामरसंसदि। इंद्र उवाच। अवधानेन मे वाचं शृणुध्वं नाकवासिनः
काय करावं हे ठरवून, त्याने अमरांच्या सभेत सांगितलं—'हे स्वर्गवासी, माझ्या शब्दांकडे लक्ष देऊन ऐका.'
भवंतो यज्ञभोक्तारो दिव्यात्मानो हि सान्वयाः। स्वे महिम्नि स्थिता नित्यं जगतः पालने रताः
'तुम्ही सर्व यज्ञाचे भोक्ते, दिव्य आत्मा आणि तुमच्या वंशासह आहात. तुम्ही नेहमीच आपल्या महिमेत स्थिर राहता आणि जगाच्या रक्षणात रममाण असता.'
क्रियतां समरोद्योगः सैन्यं संयोज्यतां मम। आह्रियंतां च शस्त्राणि पूज्यंतां शस्त्रदेवताः
'लढाईची तयारी करा, माझं सैन्य एकत्र करा. शस्त्र आणा आणि शस्त्रांच्या देवतांची पूजा करा.'
वाहनानि विमानानि योजयद्ध्वं ममेश्वराः। यमं सेनापतिं कृत्वा शीघ्रमेव दिवौकसः
हे माझ्या सर्व प्रभूंनो, माझ्यासाठी वाहनं आणि विमानं तयार करा. यमाला सेनापती करा आणि सर्व देवांची सेना लवकर गोळा करा.
इत्युक्तास्समनह्यंत देवानां ये प्रधानतः। वाजिनामयुतेनाजौ हेमघंटा परिष्कृतम्
असं सांगितल्यावर, देवांच्या मुख्यांनी दहा हजार घोड्यांनी ओढलेली, सोन्याच्या घंटांनी सजवलेली रथ युद्धासाठी तयार केली.
नानाश्चर्यगुणोपेतं संप्राप्तं देवदानवैः। रथं मातलिना युक्तं देवराजस्य दुर्जयम्
मातलीने देवेंद्रासाठी तयार केलेला तो रथ, देव आणि दैत्य दोघांनाही जिंकता येणार नाही असा, अनेक अद्भुत गुणांनी युक्त होता.
यमो महिषमास्थाय सेनाग्रे समवर्त्तत। चंडकिंकरवृंदेन सर्वतः परिवारितः
यम आपल्या महिषावर बसून, सेनापती म्हणून पुढे गेला. त्याच्या आजूबाजूला भयंकर किंकरांनी वेढा घातला होता.
कल्पकालोद्गतज्वाला पूरितोम्बरगोचरः। हुताशनस्त्वजारूढः शक्तिहस्तो व्यवस्थितः
कल्पाच्या शेवटी निर्माण झालेल्या ज्वाळांनी तेजस्वी झालेला अग्नी, आकाश भरून गेला होता. तो मेंढ्यावर बसून, हातात शूल घेऊन तयार उभा होता.
पवनोऽङकुशहस्तश्च विस्तारित महाजवः। भुजगेंद्रसमारूढो जलेशो भगवान्स्वयम्
वाऱ्याचा देव, हातात अंकुश घेऊन आणि मोठ्या वेगाने, नागराजावर बसला होता. जलाचा स्वामी स्वतः तिथे उपस्थित होता.
नरयुक्ते रथे देवो राक्षसेशो वियच्चरः। तीक्ष्णखड्गयुतो भीमः समरे समवस्थितः
राक्षसांचा स्वामी, आकाशात संचार करणारा, माणसांनी ओढलेल्या रथावर बसून, धारदार तलवार घेऊन, भीषण रूपात युद्धासाठी सज्ज झाला.
महासिंहरथे देवो धनाध्यक्षो गदायुधः। चंद्रादित्यावश्विनौ च चतुरंगबलान्विताः
धनाचा देव, गदाधारी, सिंहाच्या रथावर बसला होता. चंद्र, सूर्य आणि अश्विनी कुमार हे चौफेर सैन्य घेऊन आले होते.