एतदाश्चर्यमभवत्संग्रामे तारकामये। दानवानां च विष्णोश्च यन्मां त्वं परिपृच्छसि
तारकामय युद्धात जे अद्भुत घडले — दानव आणि विष्णू यांच्याशी संबंधित — तेच तू विचारलेस.
भीष्म उवाच। श्रुतः पद्मोद्भवो ब्रह्मन्विस्तरेण त्वयेरितः। समासाद्भवमाहात्म्यमुत्पत्तिं च गुहस्य च
भीष्म म्हणाले — 'ब्रह्मन्, कमळातून जन्मलेल्या ब्रह्मदेवाची कथा तुझ्याकडून सविस्तर ऐकली; तसेच गुहाचा जन्म आणि त्याचे माहात्म्यही.'
श्रोतुमिच्छामि ते ब्रह्मन्यथाभूतः कृतं च यत्। तारकश्च कथं भूतो दानवो बलवत्तरः
हे ब्रह्मन्, मला तुझ्याकडून खरी गोष्ट ऐकायची आहे—नेमकं काय घडलं आणि तारक हा दानव इतका बलवान कसा झाला, हे सांग.
कार्त्तिकेयेन स ब्रह्मन्कथं ध्वस्तो महासुरः। कथं रुद्रेण मुनयः प्रेषिता मंदरं गिरिम्
तो महान असुर कार्तिकेयाने कसा पराभूत केला, हे सांग. आणि रुद्राने ऋषींना मंदार पर्वतावर कसे पाठवले, हेही मला सांग.
कथं लब्धा उमा तत्र रुद्रेण परमेष्ठिना। एतदाख्याहि मे सर्वं यथाभूतं महामुने
रुद्राने, जो सर्वश्रेष्ठ आहे, तिथे उमा कशी मिळवली, हेही मला सांग. हे महर्षे, हे सर्व घडले तसं तसं मला सांग.
पुलस्त्य उवाच। कश्यपेन पुरा प्रोक्ता दितिर्दैत्यारणिः शुभा। वज्रसारमयैश्चांगैः पुत्रो देवि भविष्यति
पुलस्त्य म्हणाले: पूर्वी कश्यपाने, दैत्यांची पवित्र माता दितीला सांगितले—'देवी, तुझा पुत्र वज्रासारख्या अंगाचा होईल.'
वज्रांगो नाम पुत्रस्तु भविता धर्मवत्सलः। सा च लब्धवरा देवी सुषुवे वज्रदुश्छिदम्
त्या पुत्राचे नाव वज्रांग असेल, तो धर्मावर प्रेम करणारा असेल. देवीने वर मिळवून, वज्रानेही न छेदता येईल असा वज्रांग जन्माला घातला.
स जातमात्र एवाभूत्सर्वशास्त्रार्थपारगः। उवाच मातरं भक्त्या मातः किं करवाण्यहम्
तो जन्मताच सर्व शास्त्रांचे अर्थ जाणणारा झाला. भक्तीने त्याने आईला विचारले—'आई, मी काय करू?'
तस्योवाच ततो हृष्टा दितिर्दैत्याधिपस्य तु। बहवो मे हताः पुत्राः सहस्राक्षेण पुत्रक
तेव्हा दिती आनंदाने आपल्या दैत्याधिपती पुत्राला म्हणाली—'बाळा, माझे बरेच पुत्र सहस्राक्षाने मारले आहेत.'
तेषामपचितिं कर्तुं गच्छ शक्रवधाय तु। बाढमित्येव तां चोक्त्वा जगाम त्रिदिवं बलात्
'त्यांच्या श्राद्धासाठी तू इंद्राचा वध कर.' असे सांगितल्यावर, 'ठीक आहे' असे म्हणून तो देवांच्या लोकात जबरदस्तीने गेला.
बध्वा ततः सहस्राक्षं पाशेनामोघवर्चसा। मातुरंतिकमागच्छद्व्याधः क्षुद्रमृगं यथा
मग त्याने सहस्राक्षाला अपराजेय तेजाचा दोर बांधून, तो जसा शिकारी लहान प्राण्याला पकडतो तसा, त्याला आईजवळ आणले.
एतस्मिन्नंतरे ब्रह्मा कश्यपश्च महातपाः। आगतौ तत्र यत्रास्तां मातापुत्रावभीतकौ
इतक्यात ब्रह्मा आणि महान तपस्वी कश्यप तिथे आले, जिथे आई आणि मुलगा निर्भय उभे होते.
दृष्ट्वा तु तावुवाचेदं ब्रह्मा कश्यप एव च। मुंचैनं पुत्र देवेंद्रं किमनेन प्रयोजनम्
त्यांना पाहून ब्रह्मा आणि कश्यप म्हणाले—'मुला, या देवेन्द्राला सोडून दे. त्याचा तुला काय उपयोग?'
अवमानो वधः प्रोक्तः पुत्र संभावितस्य तु। अस्मद्वाक्येन यो मुक्तस्त्वद्धस्तान्मृत एव सः
'मुला, प्रतिष्ठित व्यक्तीला अपमान म्हणजेच मृत्यू आहे. आमच्या सांगण्यावरून जो तुझ्या हातून सुटतो, तो जणू मेला असतो.'
परस्य गौरवान्मुक्तः शत्रूणां शत्रुराहवे। सजीवन्नेव हि मृतो दिवसे दिवसे पुनः
'दुसऱ्याच्या मानासाठी शत्रूला युद्धात सोडले, तर तो जिवंत असूनही रोज मरणाराच असतो.'
एतच्छ्रुत्वा तु वज्रांगः प्रणतो वाक्यमब्रवीत्। न मे कृत्यमनेनास्ति मातुराज्ञा कृता हि मे
हे ऐकून वज्रांग नम्रपणे म्हणाला—'माझे काम संपले. आईची आज्ञा मी पूर्ण केली.'
त्वं सुरासुरनाथो वै मान्यश्च प्रपितामहः। करिष्ये त्वद्वचो देव एष मुक्तः शतक्रतुः
'तुम्ही देव आणि असुरांचे स्वामी आहात, आणि आदरणीयही आहात, हे प्रपितामह. मी तुमचे म्हणणे पाळीन—हा शतक्रतु सोडला जाईल.'
तपसेमेरतिर्देवनिर्विघ्नंतच्चमेभवेत्। त्वत्प्रसादेन भगवन्नित्युक्त्वा विरराम ह
'माझे तप निर्विघ्न पार पडू दे, हे भगवन्. तुझ्या कृपेने तसेच होऊ दे.' असे म्हणून तो शांत झाला.
तस्मिंस्तूष्णीं स्थिते दैत्ये प्रोवाचेदं पितामहः। ब्रह्मोवाच। तपस्त्वं कुरु मापन्नः सोस्मच्छासनसंस्थितः
तो दैत्य गप्प उभा असताना प्रपितामह म्हणाले—'तू तप कर, निराश होऊ नकोस, माझ्या आज्ञेत स्थिर राहा.'
अनया चित्तशुद्ध्या हि पर्याप्तं जन्मनः फलम्। इत्युक्त्वा पद्मजः कन्यां ससर्जायतलोचनाम्
'अशी मनाची शुद्धता असेल, तर जन्माचे फळ पूर्ण मिळते.' असे सांगून कमळातून जन्मलेल्या ब्रह्म्याने मोठ्या डोळ्यांची एक कन्या निर्माण केली.
तामस्मै प्रददौ देवः पत्न्यर्थे पद्मसंभवः। वरांगीति च नामास्याः कृत्वा यातः पितापहः
पद्मातून जन्मलेला देव तिच्या विवाहासाठी तिला त्याला दिली आणि तिचं नाव 'वराङ्गी' ठेवलं. मग तिचे वडील तिथून निघून गेले.
वज्रांगोपि तया सार्द्धं जगाम तपसे वनम्। ऊर्द्ध्वबाहुस्स दैत्येंद्रो चरद्वर्षसहस्रकम्
वज्रांग आपल्या पत्नीसमवेत तप करण्यासाठी जंगलात गेला. तो दैत्यांचा राजा हजारो वर्षे हात वर करून कठोर तप करीत राहिला.
कालं कमलपत्राक्षः शुद्धबुद्धिर्महातपाः। तावच्चाधोमुखः कालं तावत्पंचाग्निमध्यगः
कमळासारख्या डोळ्यांचा, निर्मळ मनाचा आणि मोठ्या तपाचा काळ, त्या काळात खाली डोकं झुकवून बसला आणि पाच अग्नींमध्ये उभा राहिला.
निराहारो घोरतपास्तपोराशिरजायत। ततः सोंतर्जले चक्रे वासं वर्षसहस्रकम्
तो अन्न न घेता भयंकर तप करत राहिला आणि तपाच्या जोरावर एक तपाचा डोंगरच झाला. मग त्याने हजारो वर्षे पाण्यातच निवास केला.
जलांतरं प्रविष्टस्य तस्य पत्नी महाव्रता। तस्यैव तीरे सरसः स्थिताऽसौ मौनमाश्रिता
तो पाण्यात शिरला तेव्हा त्याची पत्नी, मोठ्या व्रताची, त्याच सरोवराच्या काठी उभी राहून मौन धारण करून होती.
निराहारं तपो घोरं प्रविवेश महाद्युतिः। तस्यां तपसि वर्तंत्यामिंद्रश्चक्रे विभीषिकाम्
ती तेजस्विनी अन्न न घेता कठोर तपात मग्न झाली. तिचं तप सुरू असताना इंद्राने तिला घाबरवण्यासाठी भीती निर्माण केली.
गत्वा तु मर्कटाकारस्तदाश्रमपदं महत्। ब्रसीं चकर्ष बलवान्गंधाद्यर्चाकरंडकम्
तेव्हा इंद्राने माकडाचा रूप घेतलं आणि त्या मोठ्या आश्रमात गेला. त्याने बळाने नैवेद्याचं भांडं आणि फुलांची टोपली ओढली.
ततस्तु सिंहरूपेण भीषयामास भामिनीम्। ततो भुजंगरूपेणाप्यदशच्चरणद्वयम्
मग सिंहाचं रूप घेऊन त्याने त्या सुंदर स्त्रीला घाबरवलं. त्यानंतर सापाचं रूप घेऊन तिच्या दोन्ही पायांना दंश केला.
तपोबलवशात्सा तु नवध्यत्वं जगाम ह। भीषिकाभिरनेकाभिः क्लेशयन्पाकशासनः
पण तिच्या तपाच्या जोरावर ती हलली नाही. पाकराजाने तिला अनेक प्रकारच्या भीती दाखवून त्रास दिला.
विरराम यदा नैव वज्रांगमहिषी तदा। शैलस्यदुष्टतां मत्वा शापं दातुं समुद्यता
वज्रांगाची पत्नी तप सोडत नव्हती, म्हणून पर्वत दोषी आहे असं समजून तिने शाप द्यायचं ठरवलं.