यमः सर्वहरस्तेन मृत्युप्रहरणो रणे। याम्यामवस्थां संत्यज्य भीतः स्वां दिशमाविशत्
सर्वांचा प्राण घेणारा यम, मृत्यूच्या शस्त्रांनी सज्ज असला तरी, भीतीने स्वतःची दिशा सोडून पळून गेला.
सलोकपालानुत्सार्य हृत्वा तेषां च कर्म तत्। दिक्षु सर्वासु देहं स्वं चतुर्धा विदधे तदा
त्याने सर्व लोकपालांना हाकलून दिले आणि त्यांची कामे स्वतःकडे घेतली; मग त्याने आपले शरीर सर्व दिशांना चार भागांत विभागले.
स नक्षत्रपथं गत्वा दिव्यं स्वर्भानुदर्शितं। जहार लक्ष्मीं सोमस्य यच्चास्य विषयं महत्
तो त्या ताऱ्यांच्या मार्गावर गेला, जो दिव्य आणि स्वरभानूने दाखवलेला आहे, आणि सोमाची लक्ष्मी व त्याचे मोठे राज्य दोन्हीही त्याने जिंकून घेतले.
चालयामास दीप्तांशुं धर्मद्वारा सभास्करं। शासनं चास्य विषयं जहार दिनकर्म च
त्याने तेजस्वी सूर्याला, धर्माचा दरवाजा आणि त्याच्यासह त्याचे राज्य हादरवले, आणि त्याचे अधिकार, त्याचे राज्य व दिवसाचे कार्य सर्व काही काढून घेतले.
सोग्निं देवमुखं जित्वा चकारात्ममुखाश्रयं। वायुं च तरसा जित्वा चकारात्मवशानुगं
त्याने अग्नी, जो देवांचा तोंड आहे, त्याला जिंकून स्वतःच्या इच्छेप्रमाणे वश केले; आणि वायुलाही जोराने जिंकून त्याला स्वतःच्या अधीन केले.
स समुद्रात्समानीय समस्ताः सरितो बलात्। चकाराभिसुखावीर्या देहभूताश्च सिंधवः
त्याने समुद्रातून सर्व नद्या जबरदस्तीने बाहेर आणल्या आणि समुद्र, जे शरीरांचे मूळ आहेत, त्यांना स्वतःच्या सुखासाठी व सामर्थ्यासाठी वश केले.
अपः स्ववशगाः कृत्वा दिविजायाश्च भूमिजाः। छादयामास जगतीं सुगुप्तां धरणीधरैः
त्याने आकाशातील आणि पृथ्वीवरील पाणी स्वतःच्या अधीन करून घेतले आणि पर्वतांनी चांगली रक्षण केलेली पृथ्वी झाकून टाकली.
स स्वयंभूरिवाभाति महाभूतपतिर्महान्। सर्वलोकमयो दैत्यः सर्वलोकभयावहः
तो स्वयंभू, महाभूतांचा स्वामी, सर्व लोकांत व्यापलेला आणि सर्व लोकांना भय आणणारा मोठा दैत्य तेजाने चमकू लागला.
स लोकपालैकवपुश्चंद्रसूर्यग्रहात्मवान्। पावकानिलसंभूतो रराज युधि दानवः
तो दैत्य, लोकपाल, चंद्र, सूर्य आणि ग्रह यांच्या रूपात, अग्नी व वायूपासून जन्मलेला, युद्धात तेजाने उजळून निघाला.
पारमेष्ठ्ये स्थितः स्थाने लोकानां प्रभवोपमे। तं तुष्टुवुर्दैत्यगणा देवा इव पितामहं
तो ब्रह्माच्या सर्वोच्च आसनावर बसला, जगाच्या उत्पत्तीच्या बरोबरीचा झाला; आणि दैत्यांच्या समूहांनी त्याचे स्तुती केली, जसे देव पितामहाची करतात.
पंच तं नाभ्यवर्तंत विपरीतेन कर्मणा। वेदो धर्मः क्षमा सत्यं श्रीश्च नारायणाश्रया
पण पाच — वेद, धर्म, क्षमा, सत्य आणि लक्ष्मी, जे सर्व नारायणावर अवलंबून आहेत — त्याच्याजवळ आले नाहीत, कारण त्याची कृत्ये उलटी होती.
स तेषामनुपस्थानात्सक्रोधो दानवेश्वरः। वैष्णवं पदमन्विच्छन्स गतो देवतायतः
ते त्याच्याजवळ न आल्यामुळे, दैत्यांचा स्वामी रागाने भरून, विष्णूचे स्थान शोधत देवांच्या निवासस्थानी गेला.
स ददर्श सुपर्णस्थं शंखचक्रगदाधरं। दानवानां विनाशाय भ्रामयंतं गदां शुभां
तेथे त्याने गरुडावर बसलेला, शंख, चक्र आणि गदा धारण केलेला, दैत्यांच्या विनाशासाठी शुभ गदा फिरवणारा विष्णू पाहिला.
सजलांभोदसदृशं विद्युत्सदृशवाससं। आरूढं स्वर्णपत्राढ्यं खेचरं काश्यपं खगं
तो मेघासारखा काळा, वीजेसारखे वस्त्र घातलेला, कश्यप कुळातील सोन्याच्या पिसांचा पक्षी, आकाशात उडणारा, त्याच्यावर आरूढ होता.
दुष्टदैत्यविनाशाय दृष्ट्वा खस्थमिवस्थितं। दानवो विष्णुमक्षोभ्यं बभाषे क्षुब्धमानसः
दुष्ट दैत्यांच्या विनाशासाठी आकाशात उभा असलेला विष्णू पाहून, त्या दैत्याने अस्वस्थ मनाने, अचल विष्णूला बोलले.
अयं स रिपुरस्माकं पूर्वेषां प्राणनाशनः। अर्णवावासिनश्चैव मधोश्च कैटभस्य च
हा तोच आमचा शत्रू आहे, ज्याने आमच्या पूर्वजांचे प्राण घेतले, समुद्रात राहणाऱ्यांचा आणि मधु व कैटभाचाही नाश केला.
अयं स रिपुरस्माकमसमः किल कथ्यते। अनेकसंयुगेनेन दानवा बहवो हताः
हा तोच आमचा शत्रू आहे, जो अतुलनीय म्हणून ओळखला जातो; अनेक युद्धांत त्याने असंख्य दैत्यांचा वध केला आहे.
अयं स निर्घृणो लोके स्त्रीबालनिरपत्त्रपः। येन दानवनारीणां सीमंतोद्वरणं कृतम्
हा तोच निर्दय आहे, जो स्त्रिया आणि मुलांसमोरही लाजत नाही; ज्याने दैत्य स्त्रियांची सीमा व निवड ठरवली.
अयं स विष्णुर्देवानां वैकुंठश्च दिवौकसाम्। अनंतो भोगिनां मध्ये स्वयंभूश्च स्वयंभुवः
हा तोच विष्णू आहे, देवांचा, स्वर्गवासींचा वैकुंठ, सर्पांमध्ये अनंत आणि स्वयंभूंत स्वयंभू.
अयं स नाथो देवानामस्माभिर्विप्रकृष्यते। अस्य क्रोधं समासाद्य हिरण्यकशिपुर्हतः
हा तोच देवांचा स्वामी आहे, ज्याचा आपण अपमान केला; त्याच्या कोपाला सामोरे जाऊन हिरण्यकशिपूही मारला गेला.
अस्यच्छायामुपाश्रित्य देवा मखमुखे स्थिताः। आज्यं महर्षिभिर्दत्तमश्नुवंति त्रिधा हुतम्1.41.
या छायेत आश्रय घेतलेले देव, यज्ञाच्या अग्रभागी उभे राहून, महर्षींनी तीनदा समर्पित केलेले तूप ग्रहण करतात.
अयं स निधने हेतुः सर्वेषाममरद्विषाम्। अस्य चक्रप्रविष्टानि कुलान्यस्माकमाहवे
हेच अमरांच्या शत्रूंच्या विनाशाचे कारण आहे; आमच्या शत्रूंची वंशं या चक्रात विलीन झाली आहेत.
अयं स किल युद्धेषु सुरार्थे त्यक्तजीवितः। स विभुस्तेजसा युक्तं चक्रं क्षिपति शत्रुषु
हा तोच आहे, जो देवांच्या हितासाठी युद्धात प्राण सोडतो; तो तेजस्वी महाशक्तिमान शत्रूंवर चक्र फेकतो.
अयं स कालो दैत्यानां कालभूते मयि स्थिते। अतिक्रांतस्य कालस्य फलं प्राप्स्यति केशवः
हा दैत्यांचा काळच मी आहे, कारण मीच काळरूपाने येथे उभा आहे; योग्य वेळ गेल्यावर केशवाला त्याचे फळ मिळेल.
दिष्ट्येदानीं समक्षं मे विष्णुरेष समागतः। निष्पिष्टो बहुना संख्ये मय्येव प्रणशिष्यति
नियतीने आज माझ्या समोर हा विष्णू आला आहे; युद्धात मी त्याला चिरडून इथेच नष्ट करीन.
यास्याम्यपचितिं दिष्ट्या पूर्वेषामद्य संयुगे। इमन्नारायणं हत्वा दानवानां भयावहम्
भाग्याने, आजच्या या संग्रामात मी माझ्या पूर्वजांचे ऋण फेडीन, या दानवांचा भयावह नारायणाचा वध करून.
क्षिप्रमेव हनिष्यामि रणेऽमरगणानहम्। जात्यंतरगतोप्येष बाधते दानवान्मृधे
मी लवकरच युद्धात देवांच्या सैन्याचा संहार करीन; हा जरी वेगवेगळ्या जन्मांत गेला, तरीही युद्धात दानवांना त्रास देतोच.
एषोऽनंतः पुरा भूत्वा पद्मनाभ इति श्रुतः। जघानैकार्णवे घोरे तावुभौ मधुकैटभौ
हा तोच अनंत आहे, पूर्वी पद्मनाभ म्हणून प्रसिद्ध, ज्याने त्या भयानक आद्य समुद्रात मधु आणि कैटभ या दोघांचा वध केला.
द्विधाभूतं वपुः कृत्वा सिंहस्यार्द्धं नरस्य च। पितरं मे जघानैको हिरण्यकशिपुं पुरा
सिंह आणि मानव अशा दोन रूपांत विभक्त होऊन, त्याने एकट्यानेच पूर्वी माझ्या वडिलांचा, म्हणजे हिरण्यकशिपूचा वध केला.
शुभं गर्भमधत्तैनमदितिर्देवतारणिः। त्रीन्लोकानाजहारैकः क्रममाणस्त्रिभिः क्रमैः
देवतांची माता अदितीने त्याला शुभ गर्भात धारण केले; त्यानेच तीन पावलांनी तीनही लोक मिळवले.