निष्प्रयत्नं सुरानीकं वर्जयित्वा गदाधरं। स हि युद्धगतः श्रीमानीशो न स्म व्यकंपत1.41.
फक्त गदा धारण करणारा सोडून, देवांची सेना युद्धात निष्प्रभ झाली होती; कारण तो तेजस्वी आणि प्रभू, युद्धात डगमगला नाही.
सहिष्णुत्वाज्जगत्स्वामी न चुक्रोध गदाधरः। कालज्ञः कालमेघाभः समीक्षन्कालमाहवे
सहनशीलतेमुळे जगाचा स्वामी, गदा धारण करणारा, रागावला नाही; योग्य वेळ जाणणारा, काळ्या मेघासारखा, तो युद्धात वेळ पाहत होता.
देवासुरविमर्दं च द्रष्टुकामस्तदा हरिः। ततो भगवतादिष्टौ रणे पावकमारुतौ
देव आणि दानवांचा संग्राम पाहण्याची इच्छा असलेल्या हरिने, भगवंताच्या आज्ञेने, युद्धात अग्नी आणि वायूला पाठवलं.
चोदितौ विष्णुवाक्येन ततो मायां व्यकर्षतां। ताभ्यामुद्भ्रांतवेगाभ्यां प्रबुद्धाभ्यां महाहवे
विष्णूच्या शब्दाने प्रेरित होऊन, अग्नी आणि वायू दोघांनी प्रचंड वेगाने, त्या महान युद्धात माया दूर केली.
दग्धा सा पार्वती माया भस्मीभूता ननाश ह। सोनिलोनलसंयुक्तस्सोनलश्चानिलाकुलः
ती पार्वती माया जळून राख झाली आणि नाहीशी झाली; अग्नी वाऱ्यासोबत मिसळला आणि वारा अग्नीने व्यापला गेला.
दैत्यसेनां ददहतुर्युगांतेष्विव मूर्च्छितौ। वायुः प्रजवितस्तत्र पश्चादग्निश्च मारुतात्
युगाच्या शेवटी जणू बेशुद्ध झाल्यासारखे, त्यांनी दैत्यांची सेना जाळली; तिथे प्रथम वारा, मग वाऱ्यानंतर अग्नी पुढे गेला.
चेरतुर्दानवानीके क्रीडंतावनलानिलौ। भस्मीभूतेषु भूतेषु प्रपतत्सूत्पतत्सु च
अग्नी आणि वारा दैत्यांच्या सैन्यात खेळत फिरले, पडणाऱ्या आणि उडणाऱ्या सर्वांना राख करून टाकलं.
दानवानां विमानेषु निपतत्सु समंततः। वातस्कंधापविद्धेषु कृतकर्मणि पावके
दैत्यांची विमाने सर्वत्र पडत होती, वाऱ्याच्या झटक्याने उडवली गेली, आणि अग्नीने आपलं काम पूर्ण केलं.
मायावधे प्रवृत्ते तु स्तूयमाने गदाधरे। निष्प्रयत्नेषु दैत्येषु त्रैलोक्ये मुक्तबंधने
माया नष्ट होत असताना, गदा धारण करणाऱ्याचं कौतुक केलं जात होतं, दैत्य निष्प्रभ झाले आणि तिन्ही लोक बंधनमुक्त झाले.
प्रहृष्टेषु च देवेषु साधुसाध्विति जल्पिषु। जये दशशताक्षस्य दैत्यानां च पराजये
देव आनंदात होते, 'शाबास, शाबास!' असं म्हणत होते, हजार डोळ्याच्या विजयावर आणि दैत्यांच्या पराभवावर.
दिक्षु सर्वासु शुद्धासु प्रवृत्ते धर्मविस्तरे। अपावृते चंद्रपथे स्वस्थानस्थे दिवाकरे
सर्व दिशांनी निर्मळ झाल्यावर, धर्माचा विस्तार होत असताना, चंद्राचा मार्ग खुला असताना आणि सूर्य आपल्या जागी स्थिर असताना,
प्रवृत्तिस्थेषु भूतेषु नृषु चारित्रवत्सु च। अभिन्नबंधने मृत्यौ हूयमाने हुताशने
सर्व जीव आपापल्या कर्तव्यात मग्न असताना, माणसं चांगल्या वर्तनाची असताना, मृत्यूने नाती तोडली नाहीत आणि अग्नीमध्ये होम होत असताना,
यज्ञशोभिषु देवेषु स्वर्गमार्गं दिशत्सु च। लोकपालेषु सर्वेषु दिक्षु संधानवर्तिषु
यज्ञात देव तेजस्वी दिसत असताना, स्वर्गाचा मार्ग स्पष्ट होत असताना, सर्व लोकपाल आपापल्या जागी असताना आणि दिशा योग्य स्थितीत असताना,
भावे तपसि सिद्धानामभावे पापकर्मणाम्। देवपक्षे प्रमुदिते दैत्यपक्षे विषीदति
सिद्ध लोकांमध्ये तप वाढलेलं असताना, पापी कृत्ये नसताना, देवांची बाजू आनंदी आणि दैत्यांची बाजू दुःखी असताना,
त्रिपादविग्रहे धर्मेऽधर्मे पादपरिग्रहे। अपावृत्ते महाद्वारे वर्तमाने च सत्पथे
धर्म तीन पायांवर उभा असताना आणि अधर्माला एकच आधार मिळाला असताना, मोठं दार उघडं असताना आणि सन्मार्ग चालू असताना,
लोकेषु धर्मवृत्तेषु प्रवृत्तेष्वाश्रमेषु च। प्रजारक्षणयुक्तेषु राजमानेषु राजसु
लोकांमध्ये धर्माचं पालन होत असताना आणि आश्रमधर्म चालू असताना, राजे प्रजेला रक्षण करण्यासाठी राज्य करत असताना,
प्रशांतेषु च लोकेषु शांते तमसि दानवे। अग्निमारुतयोस्तस्मिन्वृत्ते संग्रामकर्मणि
सर्व लोक शांत असताना, दानवांमध्ये अंधार शांत झालेला असताना, आणि अग्नी व वायू युद्धकर्म करत असताना,
तन्मया विमला लोकास्ताभ्यां जयकृतक्रियाः। तीव्रं दैत्यभयं श्रुत्वा मारुताग्निकृतं महत्
त्यांच्या प्रभावामुळे लोक निर्मळ झाले आणि त्यांच्या कृतींनी विजय मिळाला; वायू व अग्नीने निर्माण केलेल्या मोठ्या भीतीचं ऐकून दैत्यांना तीव्र भय वाटू लागलं.
कालनेमीति विख्यातो दानवः प्रत्यदृश्यत। भास्कराकारमुकुटः शिंजिताभरणांगदः
तेव्हा कालनेमि नावाचा प्रसिद्ध दैत्य प्रकट झाला, सूर्याप्रमाणे तेजस्वी मुकुट घातलेला, आणि त्याचे दागिने व कडे घणघणत होते.
मंदराद्रिप्रतीकाशो महारजतसंवृतः। शतप्रहरणोदग्रः शतबाहुः शताननः
तो मंदार पर्वतासारखा दिसत होता, मोठ्या चांदीने मढलेला, शंभर शस्त्रांनी सज्ज, शंभर हात आणि शंभर तोंड असलेला.
शतशीर्षः स्थितः श्रीमान्शतशृंग इवाचलः। कक्षे महति संवृद्धो निदाघ इव पावकः
तो शंभर डोक्यांनी उभा होता, तेजस्वी, जणू शंभर शिखरांचा डोंगर, आपल्या प्रदेशात मोठा झालेला, उन्हाळ्यातील ज्वाळेसारखा प्रखर.
धूम्रकेशो हरिश्मश्रुर्दंतुरो विकटाननः। त्रैलोक्यांतरविस्तारं धारयन्विपुलं वपुः
त्याचे केस धुरकट, दाढी पिवळी, दात बाहेर आलेले, चेहरा भयंकर; त्याचे विशाल शरीर तीनही लोक व्यापून होते.
बाहुभिस्तुलयन्व्योम क्षिपन्पद्भ्यां महीधरान्। ईरयन्मुखनिःश्वासैर्वृष्टिकारान्बलाहकान्
तो आपल्या हातांनी आकाश मोजत होता, पायांनी पर्वत फेकत होता, आणि तोंडातून निघणाऱ्या श्वासांनी ढग हलवून पाऊस पाडत होता.
तिर्यगायतरक्ताक्षं मंदरोदग्रवर्चसाम्। दिधक्षंतमिवायांतं सर्वान्देवगणान्मृधे
त्याच्या तिरक्या, रक्तासारख्या डोळ्यांनी, मंदार पर्वतासारख्या तेजाने, तो जणू सर्व देवांना युद्धात जाळायला निघाला होता.
तर्जयंतं सुरगणांश्छादयंतं दिशो दश। संवर्तकाले हृषितं दृष्टं मृत्युमिवोत्थितम्
तो देवांच्या सैन्याला धमकावत होता, दहा दिशा झाकत होता, आणि प्रलयकाळात आनंदी झालेल्या मृत्यूसारखा दिसत होता.
सुतलेनोच्छ्रयवता विपुलांगुलिपर्वणा। लंबाभरणपूर्णेन किंचिच्चलितकर्मणा
सुतलाच्या उंचीप्रमाणे शरीर असलेला, मोठ्या जाड बोटांनी, लांब लटकणाऱ्या दागिन्यांनी सजलेला, आणि हलक्या हालचाली करणारा,
उच्छ्रितेनाग्रहस्तेन दक्षिणेन वपुष्मता। दानवान्देवनिहतान्ब्रुवन्तं तिष्ठतेति च
त्याने उजवा तेजस्वी हात वर उचलून, दैत्यांना सांगितलं, 'देव मारले गेले; ठाम उभे राहा!'
तं कालनेमिं समरे द्विषतां कालनेमिनम्। वीक्षंते स्म सुराः सर्वे भयविह्वललोचनाः
समरभूमीत सर्व देवांनी त्या कालनेमिला, शत्रूंचा मृत्यू म्हणून, भीतीने भरलेल्या डोळ्यांनी पाहिलं.
तं वीक्षंते स्म भूतानि ग्रसंतं कालनेमिनम्। त्रिविक्रमं विक्रमं तं नारायणमिवापरम्
सर्व जीवांनी कालनेमिला पाहिलं, तो सर्व काही गिळत चालला होता, आणि त्याचा तो प्रचंड डौल असा वाटत होता जणू त्रिविक्रम रूपातील दुसरा नारायणच पुढे चालला आहे.
सोभ्युच्छ्रयं पुनः प्राप्तो मारुताघूर्णितांबरः। प्रक्रामदसुरो योद्धुं त्रासयन्सर्वदेवताः
तो असुर पुन्हा एकदा मोठ्या थाटात पुढे आला, वाऱ्यात त्याचे वस्त्र फडफडत होते, आणि तो देवांना घाबरवत युद्धासाठी निघाला.