दानवा दैवतैः सार्द्धं नानाप्रहरणोद्यमाः। समीयुर्युध्यमाना वै पर्वता इव पर्वतैः1.41.
दानव आणि देव, विविध शस्त्रांनी सज्ज होऊन, पर्वतासारखे एकमेकांवर आदळत युद्धासाठी एकत्र आले.
तत्सुरासुरसंयुक्तं युद्धमत्यद्भुतं बभौ। धर्माधर्मसमायुक्तं दर्पेण विनयेन च
देव आणि असुरांनी मिळून केलेले ते अद्भुत युद्ध, धर्म-अधर्म, गर्व आणि नम्रता यांनी भरलेले, तेजाने झळकत होते.
ततो हयैः प्रजवितैर्वारणैश्च प्रचोदितैः। उत्पतद्भिश्च गगने सासिहस्तैः समंततः
मग वेगवान घोडे आणि हाकलेल्या हत्ती यांच्या मदतीने, हातात तलवारी घेऊन, सर्व बाजूंनी आकाशात उड्या मारत होते.
क्षिप्यमाणैश्च मुसलैः संपतद्भिश्च सायकैः। चापैर्विस्फार्यमाणैश्च पात्यमानैः सुदारुणैः
मुसळे फेकली जात होती, बाण हवेत झेपावत होते, कमाने ताणल्या जात होत्या आणि भीषण अस्त्रे वरून पडत होती.
तद्युद्धमभवद्घोरं देवदानवसंकुलम्। जगतस्त्रासजननं युगसंवर्तकोपमम्
ते युद्ध फारच भयंकर झाले, देव आणि दैत्यांनी भरलेले, जगाला भीती वाटावी असे, जणू युगाच्या शेवटी होणाऱ्या संहारासारखे.
स्वहस्तमुक्तैः परिघैर्मुद्गरैश्चैव पर्वतैः। दानवास्समरे जघ्नुर्देवानिंद्रपुरोगमान्
दैत्यांनी आपल्या हातातून लोखंडी गज, मोठे सोटे आणि अगदी डोंगरही फेकून, इंद्रासह देवांवर युद्धात प्रहार केला.
ते वध्यमाना बलिभिर्दानवैर्जितकाशिभिः। विषण्णवदना देवा जग्मुरार्तिं परां मृधे
शक्तिशाली, सर्वांना जिंकणाऱ्या दैत्यांनी मारल्यामुळे, देवांचे चेहरे उतरले आणि ते युद्धात मोठ्या दुःखात पडले.
ते चास्त्रशूलमथिताः परिघैर्भिन्नमस्तकाः। भिन्नोरस्का दितिसुतैः स्रवद्रक्ता रणे बहु
शस्त्रांनी आणि भाल्यांनी चिरडले गेले, गजांनी डोकी फोडली गेली, दितीच्या मुलांनी छाती फोडली, आणि देव रणभूमीत खूप रक्तबंबाळ झाले.
सूदिताः शरजालैश्च निर्यत्नाश्च शरैः कृताः। प्रविष्टा दानवीं मायां न शेकुस्ते विचेष्टितम्
बाणांच्या पावसाने मारले गेले, अस्त्रांनी असहाय्य झाले, दैत्यांच्या मायेत अडकले, ते काहीच करू शकले नाहीत.
उत्तंभितमिवाभाति निष्प्राण सदृशाकृति। बलं सुराणामसुरैर्निष्प्रयत्नायुधं कृतम्
दैत्यांनी देवांची सेना जणू प्राणहीन आणि शस्त्रहीन केली होती, ती सेना फक्त उभी आहे असे वाटत होती, जणू जिवंतपणाचा केवळ आकार उरला होता.
दैत्यचापच्युतान्घोरांश्छित्वा वज्रेण तान्शरान्। शक्रो दैत्यबलं घोरं विवेश बहुलोचनः
दैत्यांच्या धनुष्यांतून सुटलेले भयंकर बाण वज्राने छाटून, अनेक डोळ्यांचा शक्र त्या भयंकर दैत्य सैन्यात शिरला.
स दैत्यप्रमुखान्सर्वान्हत्वा दैत्यबलं महत्। तामसेनास्त्रजालेन तमोभूतमथाकरोत्
दैत्यांच्या सर्व प्रमुखांना ठार मारून, त्याने त्या मोठ्या दैत्य सैन्याला तामस अस्त्रांच्या जाळ्याने काळोखात बुडवले.
तेऽन्योन्यं नान्वबुध्यंत दैत्यानां वाहनानि च। घोरेण तमसाविष्टाः पुरुहूतस्य तेजसा
पुरुहूताच्या तेजाने निर्माण झालेल्या त्या भीषण अंधारामुळे, ते एकमेकांना आणि दैत्यांची वाहने ओळखू शकले नाहीत.
मायापाशैर्विमुक्तास्तु यत्नवंतः सुरोत्तमाः। शिरांसि दैत्यसंघानां तमोभूतान्यपातयन्
मायेच्या जाळ्यातून मुक्त झाल्यावर, देवश्रेष्ठांनी प्रयत्नपूर्वक, अंधारात बुडालेल्या दैत्यांच्या टोळ्यांची डोकी उडवली.
अपध्वस्ता विसंज्ञाश्च तमसा नीलवर्चसा। पेतुस्ते दानवास्सद्यश्छिन्नपक्षा इवाद्रयः
निळसर तेजाच्या अंधाराने उद्ध्वस्त आणि शुद्धबुद्धी हरपलेले दैत्य, जणू पंख छाटलेले डोंगर, तसे ताबडतोब कोसळले.
तत्राभिभूतदैत्यैंद्रमंधकारमिवांतरं। दानवं देहसदनं तमोभूतमिवाभवत्
तेथे दैत्यांचा पराभव झाल्यावर, दैत्यांचे निवासस्थान जणू अंतःकरणातील अंधारासारखे झाले, जणू त्यांच्या देहातच काळोख भरला होता.
तथाऽसृजन्महामायां मयस्तां तामसीं दहन्। युगांतोद्योतजननीं सृष्टा मौर्वेण वह्निना
मग मयाने एक मोठी माया निर्माण केली, ती तामस आणि ज्वलंत होती, मौरवी अग्नीने उत्पन्न झालेली, युगाच्या शेवटच्या तेजासारखी.
स ददाह च तां शाक्रीं माया मयविकल्पिता। दैत्याश्चादित्यवपुषा सद्य उत्तस्थुराहवे
त्याने मयाने घडवलेली, शक्राने निर्माण केलेली ती माया जाळून टाकली, आणि दैत्य सूर्याच्या रूपात ताबडतोब युद्धात उभे राहिले.
मायां मौर्वीं समासाद्य दह्यमाना दिवौकसः। भेजिरे चंद्रविषयं शीतांशुसलिलह्रदम्
मौरवी मायेला स्पर्श होताच, जळू लागलेले देव, चंद्राच्या प्रदेशात, शीतांशूच्या पाण्याच्या थंड सरोवरात गेले.
ते दह्यमाना और्वेण वह्निना नष्टचेतसः। शशंसुर्वज्रिणं देवाः संतप्ताः शरणैषिणः
और्व अग्नीने जळून, शुद्धबुद्धी हरपलेले, तापलेल्या आणि आसरा शोधणारे देव, वज्रधारीकडे जाऊन आपली व्यथा सांगू लागले.
संतप्ते मायया सैन्ये हन्यमाने च दानवैः। चोदितो देवराजेन वरुणो वाक्यमब्रवीत्
माया आणि दैत्यांच्या आक्रमणामुळे सैन्य फारच त्रस्त झाले होते. तेव्हा देवांचा राजा इंद्र यांच्या सांगण्यावरून वरुणाने असे शब्द सांगितले.
पुरा ब्रह्मर्षिजः शक्र तपस्तेपे सुदारुणम्। उर्वः स पूर्वं तेजस्वी सदृशो ब्रह्मणो गुणैः
पूर्वी, हे इंद्रा, एका ब्रह्मर्षींच्या पुत्राने अत्यंत कठोर तपस्या केली होती. तो तेजस्वी होता आणि गुणांनी ब्रह्मदेवासारखा होता.
तं तपंतमिवादित्यं तपसा जगदव्ययं। उपतस्थुर्मुनिगणा देवा देवर्षिभिः सह
तो ऋषी सूर्याप्रमाणे तप करत होता, त्याच्या तपामुळे अखंड जग टिकून होते. त्यावेळी अनेक ऋषी, देव आणि देवर्षी त्याच्याकडे आले.
हिरण्यकशिपुश्चैव दानवो दानवेश्वरः। ॠषिं विज्ञापयामास पुरा परमतेजसम्
हिरण्यकशिपू हा दैत्यांचा राजा, त्या परम तेजस्वी ऋषीकडे गेला.
ऊचुर्ब्रह्मर्षयस्ते तु वचनं धर्मसंहितम्। ॠषिवंशेषु भगवंश्छिन्नमूलमिदं कुलं
तेव्हा त्या ब्रह्मर्षींनी धर्मयुक्त असे शब्द सांगितले, 'भगवंत, ऋषींच्या वंशात या कुलाची मुळेच तुटली आहेत.'
एकस्त्वमनपत्यश्च गोत्रा याऽन्यो न विद्यते। कौमारं व्रतमास्थाय क्लेशमेवानुवर्तसे
'तुम्ही एकटेच उरलात, तुमच्याकडे संतती नाही आणि तुमच्या वंशात दुसरा कोणीही नाही. बालपणापासून कुमारव्रत पाळून तुम्ही केवळ कष्टच भोगता आहात.'
बहूनि विप्रगोत्राणि मुनीनां भावितात्मनाम्। एकदेहानि तिष्ठंति विविक्तानि विना प्रजाः
'अनेक ब्राह्मण वंश असलेले, आत्मसंयमी ऋषी एकटेच राहतात, वेगळे आणि त्यांना संतती नाही.'
एवंभूतेषु सर्वेषु पुत्रैर्मे नास्ति कारणम्। भवांश्च तापसश्रेष्ठः प्रजापति समद्युतिः
'सर्वांची हीच स्थिती असताना, माझ्या मुलांसाठी काहीच कारण नाही. आणि तुम्ही, तपस्वी श्रेष्ठ, तेजाने प्रजापतीसारखे आहात.'
तत्प्रवर्तस्व वंशाय वर्धयात्मानमात्मना। समाधत्स्वोर्जितं तेजो द्वितीयां कुरु वै तनुं
'म्हणून, तुमच्या वंशासाठी पुढे या, स्वतःच्या बळावर स्वतःला वाढवा. मिळवलेले तेज स्थिर करा आणि दुसरे शरीर निर्माण करा.'
स एवमुक्तो मुनिभिर्मुनिर्मनसि ताडितः। जगर्ह तानृषिगणान्वचनं चेदमब्रवीत्
ऋषींनी असे सांगितल्यावर, त्या ऋषींच्या मनाला धक्का बसला. त्याने त्या ऋषीगणांना दोष दिला आणि असे शब्द सांगितले.