श्रिया जाज्वल्यमानेन दीप्यमानैश्च रश्मिभिः। उदयास्तमयौ चक्रे मेरुपर्यन्तगामिना
तेजाने झगमगणारा आणि प्रकाशमान किरणांनी उजळलेला सूर्य, मेरू पर्वताच्या टोकापर्यंत, सूर्योदयापासून सूर्यास्तापर्यंत फिरत होता.
त्रिदिव द्वारचक्रेण तपसा लोकमव्ययम्। सहस्ररश्मियुक्तेन भ्राजमानेन तेजसा
तीन स्वर्गांच्या दरवाज्याचा चक्र घेऊन, आपल्या तपश्चर्येच्या सामर्थ्याने तो अविनाशी जग व्यापून राहिला, हजारो किरणांनी युक्त आणि तेजाने झळकत.
चचार मध्ये देवानां द्वादशात्मा दिवाकरः। सोमः श्वेतहयो भाति स्यंदने शीतरश्मिमान्
देवतांच्या मध्ये, बारा रूपांचा दिवाकर फिरत होता. शुभ्र घोड्यांनी ओढल्या जाणाऱ्या रथात, शीतल किरणांनी युक्त असलेला सोम तेजाने चमकत होता.
हिमतोयप्रपूर्णाभिर्भाभिराह्लादयञ्जगत्। तमृक्षयोगानुगतं शिशिरांशुं द्विजेश्वरम्
हिमयुक्त पाण्याने भरलेल्या किरणांनी तो जगाला आनंद देतो. तारकांच्या संयोगानुसार चालणारा, शीतल किरणांचा आणि द्विजांचा स्वामी तोच.
शशच्छायांकिततनुं नैशस्य तमसः क्षयम्। ज्योतिषामीश्वरं व्योम्नि रसदं प्रभुमव्ययम्
शशकाच्या छायांनी चिन्हांकित शरीर असलेला, तो रात्रिच्या अंधाराचा नाश करतो. आकाशातील प्रकाशांचा स्वामी, रस देणारा आणि अविनाशी प्रभू आहे.
ओषधीनां पवित्राणां निधानममृतस्य च। जगतः परमं भागं सौम्यं सर्वमयं रसम्
तो पवित्र औषधी आणि अमृताचा साठा आहे; जगाचा श्रेष्ठ भाग, सौम्य आणि सर्वत्र पसरलेला रस आहे.
ददृशुर्दानवाः सोमं हिमप्रहरणं स्थितम्। यः प्राणः सर्वभूतानां पंचधा भिद्यते नृषु
दानवांनी सोमाला पाहिले, जो हिमशस्त्र घेऊन उभा होता. तो सर्व प्राण्यांचा प्राण आहे आणि मनुष्यात पाच प्रकारे विभागला जातो.
सप्तस्कंधगतो लोकांस्त्रीन्दधार चकार च। यमाहुरग्निकर्त्तारं सर्वप्रभवमीश्वरम्
सात शाखांमध्ये असलेला तो, जगांना आधार देतो आणि निर्माण करतो. ज्याला अग्निकर्ता आणि सर्वांचा उद्गम असलेला स्वामी म्हणतात.
सप्तस्वरगता यस्य योनिर्गीर्भिरुदीर्यते। यं वदंति चलं भूतं यं वदंत्यशरीरिणम्
ज्याचा उगम सात स्वरांमध्ये आहे असे सांगितले जाते; ज्याला चल प्राणी आणि शरीररहित असेही म्हणतात.
यमाहुराकाशगमं शीघ्रगं शब्दयोनिजम्। स वायुः सर्वभूतायुरुद्धतः स्वेन तेजसा
ज्याला आकाशातून जाणारा, वेगवान आणि ध्वनीपासून जन्मलेला म्हणतात, तोच वायू आहे, सर्व प्राण्यांचा प्राण, स्वतःच्या तेजाने तेजस्वी.
ववौ प्रव्यथयन्दैत्यान्प्रतिलोमं सतोयदः। मारुतो देवगंधर्वैर्विद्याधरगणैः सह
तो वारा उलट दिशेने, जलधर मेघांसह, दैत्यांना हलवू लागला. मारुत देव, गंधर्व आणि विद्याधरांच्या समूहांसोबत खेळू लागला.
चिक्रीड रश्मिभिश्शुभ्रैर्निर्मुक्तैरिव पन्नगैः। सृजंतः सर्पपतयस्तीव्रं रोषमयं विषम्
तो तेजस्वी किरणांनी, जणू साप सुटले आहेत असे, खेळू लागला. सर्पांचे स्वामी तीव्र आणि रागाने भरलेले विष सोडू लागले.
शरभूता विलग्नाश्च चेरुर्व्यात्तानना दिवि। पर्वताश्च शिलाशृंगैः शतशाखैश्च पादपैः
बाणांच्या रूपातील जीव एकमेकांना चिकटून, मोठ्या तोंडांनी आकाशात फिरत होते. पर्वत आपल्या शिलाखडकांच्या शिखरांनी आणि झाडे शंभर शाखांनी उभी होती.
उपतस्थुः सुरगणान्प्रहर्तुं दानवं बलम्। यः स देवो हृषीकेशः पद्मनाभस्त्रिविक्रमः
ते सर्व देवांचे समूह दानवांच्या सैन्यावर आघात करण्यासाठी एकत्र आले. तोच देव हृषीकेश, पद्मनाभ आणि त्रिविक्रम आहे.
युगांते कृष्णवर्त्मा च विश्वस्य जगतः प्रभुः। सर्वयोनिः समधुहा हव्यभुक्क्रतुसंस्थितः
युगाच्या शेवटी, विश्वाचा स्वामी, कृष्णाचा मार्ग, सर्व जीवांचा उगम, जो यज्ञातील आहुती स्वीकारतो आणि यज्ञात वास करतो, तो प्रकट झाला.
भूम्यम्बुव्योमभूतात्मा श्यामः शांतिकरोरिहा। अविघ्नममरादीनां चक्रे चक्रगदाधरः
ज्याचा स्वरूप पृथ्वी, पाणी, आकाश आणि पंचमहाभूतांमध्ये आहे, काळ्या रंगाचा, येथे शांतता देणारा, चक्र आणि गदा धारण करणारा, त्याने देव आणि इतर सर्वांसाठी विघ्न दूर केली.
सव्येनालभ्य महतीं सर्वायुधविनाशिनीं। करेण कालीं वपुषा शत्रुकालप्रदां गदां
डाव्या हाताने त्याने मोठी, मिळवता न येणारी, सर्व शस्त्रांचा नाश करणारी, शत्रूंचा अंत करणारी काळी गदा धरली.
शेषैर्भुजैः प्रदीप्ताभैर्भुजगारिध्वजः प्रभुः। दधारायुधजालानि शार्ङ्गादीनि महाबलः
इतर तेजस्वी हातांनी, सर्पध्वज असलेल्या त्या पराक्रमी प्रभूने शार्ङ्गासारखी अनेक अस्त्रे धारण केली.
स कश्यपस्यात्मभवं द्विजं भुजगभोजनम्। भुजगेंद्रेण वदने निविष्टेन विराजितम्
त्याने कश्यपाचा द्विजपुत्र, जो सर्पांचा भक्ष्य होणार होता, सर्पराजाच्या तोंडात ठेवून तेजाने शोभून गेला.
अमृतारंभसंयुक्तं मंदराद्रिमिवोच्छितम्। देवासुरविमर्देषु बहुशो दृष्टविक्रमम्
अमृताच्या पाण्याने एकत्रित, मंदार पर्वतासारखा उंचावलेला, देवासुरांच्या युद्धात अनेकदा पराक्रम दाखवलेला.
महेंद्रेणामृतस्यार्थे वज्रेण कृतलक्षणम्। विचित्रपत्रवसनं धातुमंतमिवाचलम्
महेंद्राने अमृतासाठी वज्राने खूण केलेला, सुंदर पंखांच्या वस्त्रांनी सजलेला, धातूंनी समृद्ध अशा पर्वतासारखा.
स्फीतक्रोधावलंबेन शीतांशुसमतेजसा। भोगिभोगावसक्तेन मणिरत्नेन भास्वता
फुललेल्या रागाच्या आधाराने, चंद्रासारख्या तेजाने, सर्पाच्या फेऱ्यांमध्ये लावलेल्या तेजस्वी मणीने शोभलेला.
पक्षाभ्यां चारुपत्राभ्यामावृतं दिवि लीलया। युगांते सेंद्रचापाभ्यां तोयदाभ्यामिवांबरम्
त्याच्या दोन सुंदर पंखांनी आकाशात खेळत झाकलेला, युगाच्या शेवटी इंद्रधनुष्य आणि मेघांनी व्यापलेल्या आकाशासारखा.
नीललोहितपीताभिः पताकाभिरलंकृतम्। अरुणावरजं श्रीमानारुह्य समरे प्रभुः
निळ्या, लाल आणि पिवळ्या पताकांनी सजलेला, प्रभूने अरुणाचा धाकटा भाऊ असलेल्या वाहनावर युद्धात आरूढ झाला.
सुवर्णवर्णवपुषं सुपर्णं खेचरोत्तमम्। तमन्वयुः सुरगणा मुनयश्च समाहिताः
सुवर्णासारख्या देहाचा, आकाशात उडणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या सुपर्णाचा, त्या मागे देव आणि एकाग्र ऋषी गेले.
गीर्भिः परममंत्राभिस्तुष्टुवुश्च गदाधरम्। तद्वैश्रवणसंश्लिष्टं वैवस्वतपुरःसरम्
त्यांनी उत्तम मंत्रांनी गदाधराचे स्तवन केले, जो वैश्रवणासोबत आणि वैवस्वताच्या पुढे होता.
वारिराजपरिक्षिप्तं देवराजविराजितम्। पवनाबद्धनिर्घोषं संप्रदीप्त हुताशनम्
जलराजाने वेढलेला, देवराजाने शोभलेला, वाऱ्याच्या गजराने भरलेला, प्रज्वलित अग्नीसारखा दिसत होता.
विष्णोर्जिष्णोः सहिष्णोश्च भ्राजिष्णोस्तेजसावृतम्। बलं बलवदुद्रिक्ते युद्धाय समवर्तत
विष्णू, जिष्णु, सहिष्णु आणि भ्राजिष्णु यांच्या तेजाने भरलेली ती बलाढ्य सेना युद्धासाठी एकत्र झाली.
स्वस्त्यस्तु देवेभ्य इति बृहस्पतिरभाषत। स्वस्त्यस्तु दैत्येभ्य इति उशना वाक्यमाददे
बृहस्पती म्हणाला, 'देवतांना कल्याण लाभो,' आणि उशनाने उत्तर दिले, 'दैत्यांना कल्याण लाभो.'
ताभ्यां बलाभ्यां संजज्ञे तुमुलो विग्रहस्तथा। सुराणामसुराणां च परस्परजयैषिणाम्
त्या दोन सैन्यांमुळे मोठा गोंधळाचा संघर्ष झाला, जिथे देव आणि असुर एकमेकांवर विजय मिळवण्यासाठी झगडत होते.