यमस्तु दंडमुद्यम्य कालयुक्तं च मुद्गरं। तस्थौ सुरगणानीके दैत्यानां चैव दर्शयन्
यमाने आपला दंड आणि काळास शोभणारा गदा उंचावली आणि देवांच्या सैन्यात उभा राहून दैत्यांना ते दाखवले.
चतुर्भिः सागरैर्युक्तो लेलिहानैश्च पन्नगैः। शंखमुक्तांगदधरो बिभ्रत्तोयमयं वपुः
चार महासागरांनी वेढलेला, जीभ लावणाऱ्या नागांनी सजलेला, शंख आणि कंकण घातलेला, जलमय रूप धारण केलेला तो होता.
कालपाशान्समाविध्य हयैः शशिकरोपमैः। वाय्वीरितजलाकारैः कुर्वन्लीलाः सहस्रशः
काळाच्या फासांनी सज्ज, चंद्रकिरणासारख्या घोड्यांनी जोडलेला, वारा, अग्नी आणि जलाच्या रूपांनी हजारो लीलाचाळे करणारा तो होता.
पांडुरोद्धूतवसनः प्रवालरुचिरांगदः। मणिश्यामोत्तमवपुर्हारकेणार्चितोदरः
पांढऱ्या शुभ्र वस्त्रांनी परिधान केलेला, प्रवाळासारख्या तेजस्वी कंकणांनी सजलेला, निळसर तेजस्वी शरीर असलेला आणि रत्नांच्या कमरपट्ट्याने शोभलेला तो होता.
वरुणः पाशधृङ्मध्ये देवानीकस्य तस्थिवान्। युद्धवेलामभिलषन्भिन्नवेल इवार्णवः
वरुण, आपल्या पाशासह, देवांच्या सैन्याच्या मध्यभागी उभा राहिला. युद्धाची वेळ येण्याची उत्कंठा त्याला जणू समुद्राला किनारा फोडण्याची इच्छा लागावी तशी होती.
यक्षराक्षससैन्येन गुह्यकानां गणैरपि। युक्तश्च शंखपद्माभ्यां निधीनामधिपः प्रभुः
यक्ष, राक्षसांच्या सैन्याने, गुप्तगणांच्या समूहांनी वेढलेला, शंख आणि कमळ धारण केलेला, निधींचा अधिपती, बलशाली तेथे उपस्थित होता.
राजराजेश्वरःश्रीमान्गदापाणिरदृश्यत। विमानयोधी धनदो विमाने पुष्पके स्थितः
राजांचा राजा, श्रीमंत आणि गदाधारी, योद्ध्यांच्या मध्ये पुष्पक विमानात उभा असलेला धनाचा स्वामी प्रकट झाला.
स राजराजः शुशुभे यक्षेशो नरवाहनः। पूर्वपक्षे सहस्राक्षः पितृराजश्च दक्षिणे
तो राजांचा राजा, यक्षांचा स्वामी, माणसांच्या वाहनावर बसलेला तेजाने झळकत होता. पूर्वेला सहस्त्र डोळ्यांचा इंद्र आणि दक्षिणेला पितरांचा राजा होता.
वरुणः पश्चिमे पक्ष उत्तरे नरवाहनः। चतुःपक्षाश्च चत्त्वारो लोकपाला महाबलाः
पश्चिमेला वरुण आणि उत्तरेला माणसांच्या वाहनावर बसलेला देव होता. चारही दिशांना चार बलाढ्य लोकपाल उभे होते.
आत्मदिक्षुचरंतश्चतस्यदेवबलस्यते। सूर्यः सप्ताश्वयुक्तेन रथेनानिलगामिना
स्वतःच्या दिशांनी फिरणारा सूर्य आपल्या दैवी सैन्यासह, सात घोड्यांनी ओढल्या जाणाऱ्या आणि वाऱ्यासारखा धावणाऱ्या रथात बसून गेला.
श्रिया जाज्वल्यमानेन दीप्यमानैश्च रश्मिभिः। उदयास्तमयौ चक्रे मेरुपर्यन्तगामिना
तेजाने झगमगणारा आणि प्रकाशमान किरणांनी उजळलेला सूर्य, मेरू पर्वताच्या टोकापर्यंत, सूर्योदयापासून सूर्यास्तापर्यंत फिरत होता.
त्रिदिव द्वारचक्रेण तपसा लोकमव्ययम्। सहस्ररश्मियुक्तेन भ्राजमानेन तेजसा
तीन स्वर्गांच्या दरवाज्याचा चक्र घेऊन, आपल्या तपश्चर्येच्या सामर्थ्याने तो अविनाशी जग व्यापून राहिला, हजारो किरणांनी युक्त आणि तेजाने झळकत.
चचार मध्ये देवानां द्वादशात्मा दिवाकरः। सोमः श्वेतहयो भाति स्यंदने शीतरश्मिमान्
देवतांच्या मध्ये, बारा रूपांचा दिवाकर फिरत होता. शुभ्र घोड्यांनी ओढल्या जाणाऱ्या रथात, शीतल किरणांनी युक्त असलेला सोम तेजाने चमकत होता.
हिमतोयप्रपूर्णाभिर्भाभिराह्लादयञ्जगत्। तमृक्षयोगानुगतं शिशिरांशुं द्विजेश्वरम्
हिमयुक्त पाण्याने भरलेल्या किरणांनी तो जगाला आनंद देतो. तारकांच्या संयोगानुसार चालणारा, शीतल किरणांचा आणि द्विजांचा स्वामी तोच.
शशच्छायांकिततनुं नैशस्य तमसः क्षयम्। ज्योतिषामीश्वरं व्योम्नि रसदं प्रभुमव्ययम्
शशकाच्या छायांनी चिन्हांकित शरीर असलेला, तो रात्रिच्या अंधाराचा नाश करतो. आकाशातील प्रकाशांचा स्वामी, रस देणारा आणि अविनाशी प्रभू आहे.
ओषधीनां पवित्राणां निधानममृतस्य च। जगतः परमं भागं सौम्यं सर्वमयं रसम्
तो पवित्र औषधी आणि अमृताचा साठा आहे; जगाचा श्रेष्ठ भाग, सौम्य आणि सर्वत्र पसरलेला रस आहे.
ददृशुर्दानवाः सोमं हिमप्रहरणं स्थितम्। यः प्राणः सर्वभूतानां पंचधा भिद्यते नृषु
दानवांनी सोमाला पाहिले, जो हिमशस्त्र घेऊन उभा होता. तो सर्व प्राण्यांचा प्राण आहे आणि मनुष्यात पाच प्रकारे विभागला जातो.
सप्तस्कंधगतो लोकांस्त्रीन्दधार चकार च। यमाहुरग्निकर्त्तारं सर्वप्रभवमीश्वरम्
सात शाखांमध्ये असलेला तो, जगांना आधार देतो आणि निर्माण करतो. ज्याला अग्निकर्ता आणि सर्वांचा उद्गम असलेला स्वामी म्हणतात.
सप्तस्वरगता यस्य योनिर्गीर्भिरुदीर्यते। यं वदंति चलं भूतं यं वदंत्यशरीरिणम्
ज्याचा उगम सात स्वरांमध्ये आहे असे सांगितले जाते; ज्याला चल प्राणी आणि शरीररहित असेही म्हणतात.
यमाहुराकाशगमं शीघ्रगं शब्दयोनिजम्। स वायुः सर्वभूतायुरुद्धतः स्वेन तेजसा
ज्याला आकाशातून जाणारा, वेगवान आणि ध्वनीपासून जन्मलेला म्हणतात, तोच वायू आहे, सर्व प्राण्यांचा प्राण, स्वतःच्या तेजाने तेजस्वी.
ववौ प्रव्यथयन्दैत्यान्प्रतिलोमं सतोयदः। मारुतो देवगंधर्वैर्विद्याधरगणैः सह
तो वारा उलट दिशेने, जलधर मेघांसह, दैत्यांना हलवू लागला. मारुत देव, गंधर्व आणि विद्याधरांच्या समूहांसोबत खेळू लागला.
चिक्रीड रश्मिभिश्शुभ्रैर्निर्मुक्तैरिव पन्नगैः। सृजंतः सर्पपतयस्तीव्रं रोषमयं विषम्
तो तेजस्वी किरणांनी, जणू साप सुटले आहेत असे, खेळू लागला. सर्पांचे स्वामी तीव्र आणि रागाने भरलेले विष सोडू लागले.
शरभूता विलग्नाश्च चेरुर्व्यात्तानना दिवि। पर्वताश्च शिलाशृंगैः शतशाखैश्च पादपैः
बाणांच्या रूपातील जीव एकमेकांना चिकटून, मोठ्या तोंडांनी आकाशात फिरत होते. पर्वत आपल्या शिलाखडकांच्या शिखरांनी आणि झाडे शंभर शाखांनी उभी होती.
उपतस्थुः सुरगणान्प्रहर्तुं दानवं बलम्। यः स देवो हृषीकेशः पद्मनाभस्त्रिविक्रमः
ते सर्व देवांचे समूह दानवांच्या सैन्यावर आघात करण्यासाठी एकत्र आले. तोच देव हृषीकेश, पद्मनाभ आणि त्रिविक्रम आहे.
युगांते कृष्णवर्त्मा च विश्वस्य जगतः प्रभुः। सर्वयोनिः समधुहा हव्यभुक्क्रतुसंस्थितः
युगाच्या शेवटी, विश्वाचा स्वामी, कृष्णाचा मार्ग, सर्व जीवांचा उगम, जो यज्ञातील आहुती स्वीकारतो आणि यज्ञात वास करतो, तो प्रकट झाला.
भूम्यम्बुव्योमभूतात्मा श्यामः शांतिकरोरिहा। अविघ्नममरादीनां चक्रे चक्रगदाधरः
ज्याचा स्वरूप पृथ्वी, पाणी, आकाश आणि पंचमहाभूतांमध्ये आहे, काळ्या रंगाचा, येथे शांतता देणारा, चक्र आणि गदा धारण करणारा, त्याने देव आणि इतर सर्वांसाठी विघ्न दूर केली.
सव्येनालभ्य महतीं सर्वायुधविनाशिनीं। करेण कालीं वपुषा शत्रुकालप्रदां गदां
डाव्या हाताने त्याने मोठी, मिळवता न येणारी, सर्व शस्त्रांचा नाश करणारी, शत्रूंचा अंत करणारी काळी गदा धरली.
शेषैर्भुजैः प्रदीप्ताभैर्भुजगारिध्वजः प्रभुः। दधारायुधजालानि शार्ङ्गादीनि महाबलः
इतर तेजस्वी हातांनी, सर्पध्वज असलेल्या त्या पराक्रमी प्रभूने शार्ङ्गासारखी अनेक अस्त्रे धारण केली.
स कश्यपस्यात्मभवं द्विजं भुजगभोजनम्। भुजगेंद्रेण वदने निविष्टेन विराजितम्
त्याने कश्यपाचा द्विजपुत्र, जो सर्पांचा भक्ष्य होणार होता, सर्पराजाच्या तोंडात ठेवून तेजाने शोभून गेला.
अमृतारंभसंयुक्तं मंदराद्रिमिवोच्छितम्। देवासुरविमर्देषु बहुशो दृष्टविक्रमम्
अमृताच्या पाण्याने एकत्रित, मंदार पर्वतासारखा उंचावलेला, देवासुरांच्या युद्धात अनेकदा पराक्रम दाखवलेला.