शोभितं त्रासनीयैश्च तोमरैः सपरश्वधैः। उद्यतं द्विषतां हेतोर्द्वितीयमिव मंदरम्॥१.४०.
भीतीदायक भाले आणि कुऱ्हाडी यांनी सजलेले, ते शत्रूंच्या नाशासाठी उभे राहिले होते, जणू दुसरेच मंदार पर्वत उभे आहे असे वाटत होते.
युक्तं खरसहस्रेण सोऽध्यारोहद्रथोत्तमम्। विरोचनस्तु संक्रुद्धो गदापाणिरवस्थितः॥१.४०.
तो उत्तम रथ, ज्याला हजार गाढवं जुंपले होते, त्यावर बसला; विरोचन संतापाने गदाधारी होऊन तिथे उभा राहिला.
प्रमुखे तस्य सैन्यस्य दीप्तशृंग इवाचलः। युक्तं हयसहस्रेण हयग्रीवस्तु दानवः॥१.४०.
त्याच्या सैन्याच्या पुढे, जणू तेजस्वी शिखर असलेला पर्वतच, असा दानव हयग्रीव, हजार घोड्यांनी जुंपलेल्या रथावर सज्ज उभा होता.
व्यूहितं दानवव्यूहं परिचक्राम वीर्यवान्। विप्रचित्तिसुतः श्वेतः श्वेतकुंडलभूषणः॥१.४०.
श्वेत, विप्रचित्तीचा पुत्र, कानात पांढरी कुंडलं घालून, दानवांच्या व्यूहाभोवती फिरत त्यांची मांडणी करत होता.
स्यंदनं वाहयामास परानीकस्य मर्दनः। व्यायतं किष्कुसाहस्रं धनुर्विस्फारयन्महत्॥१.४०.
तो शत्रूंच्या फळींना चिरडत आपला रथ हाकू लागला, आणि हजार धनुष्यांच्या प्रत्यंचा असलेले मोठे धनुष्य ताणू लागला.
स चाहवमुखे तस्थौ सप्ररोह इवाचलः। खरस्तु विष्किरिन्क्रोधान्नेत्राभ्यां रोपजं जलम्॥१.४०.
तो रणभूमीवर, जणू शिखरांनी सजलेला पर्वतच, असा उभा राहिला; खर, संतापाने डोळ्यातून पाणी येत, सज्ज उभा होता.
स्फुरद्दंतौष्ठनयनः संग्रामं सोभ्यकांक्षत। त्वष्टा त्वष्टादशहयं यानमास्थाय दानवः॥१.४०.
त्याचे दात, ओठ आणि डोळे थरथरत होते, तो युद्धाची आस धरून होता; त्वष्टा नावाचा दानव अठरा घोड्यांच्या रथावर बसला.
दिव्यव्यूहप्रतीकाशा युद्धायाभिमुखः स्थितः। अरिष्टो बलिपुत्रश्च वरिष्ठो दुर्धरायुधः॥१.४०.
तो दिव्य व्यूहासारखा दिसत, युद्धाकडे तोंड करून उभा राहिला; बळीचा पुत्र अरिष्ट, श्रेष्ठ आणि बलाढ्य शस्त्रांनी सुसज्ज होता.
युद्धायाभिमुखस्तस्थौ धराधरविकंपनः। किशोरस्त्वतिसंहर्षात्किशोर इव चोदितः॥१.४०.
तो युद्धाकडे तोंड करून उभा राहिला, पर्वत हलवणारा होता; किशोर, अतिशय आनंदाने, जणू तरुण वळूला उभा केले तसे, पुढे सरसावला.
अभवद्दैत्यमध्ये स ग्रहमध्ये यथा रविः। लंबस्तु नवमेघाभः प्रलंबांबरभूषणः॥१.४०.
दानवांच्या मध्ये तो जसा ग्रहांच्या मध्ये सूर्य तसा चमकत होता; लंब नावाचा, नव्या मेघासारखा दिसणारा, प्रलंबाच्या वस्त्रांनी सजला होता.
दैत्यव्यूहगतो भाति सनीहार इवांशुमान्। वसुंधराभस्तदनु दशनौष्ठेक्षणायुधः॥१.४०.
तो दानवांच्या व्यूहात शिरला आणि धुक्यातील सूर्यासारखा चमकत होता; त्यानंतर वसुंधरा, दहा दात, ओठ, डोळे आणि शस्त्रांनी युक्त, प्रकट झाला.
हसंस्तिष्ठति दैत्यानाम्मध्ये क्रूर महाग्रहः। अन्ये हयगतास्तत्र मत्तेभेंद्रगताः परे॥१.४०.
तो दानवांच्या मध्ये उभा राहून हसत होता, भयंकर आणि मोठ्या ग्रहासारखा; काही घोड्यांवर, तर काही मदमस्त हत्तीवर बसले होते.
सिंहव्याघ्रगताश्चान्ये वराहर्क्षेषु चापरे। केचित्खरोष्ट्रयातारः केचित्तोयदवाहनाः॥१.४०.
इतर काही सिंह आणि वाघांवर, काही वराह आणि अस्वलांवर बसले होते; काही गाढव आणि उंटांवर, तर काही जलचर प्राण्यांवर बसले होते.
पत्तयश्चापरे दैत्या भीषणा विकृताननाः। एकपादास्त्वपादाश्च ननृतुर्युद्धकांक्षिणः॥१.४०.
इतर दानव, भयंकर आणि विद्रूप चेहऱ्यांचे, पायदळ होते; काही एक पायाचे, काही पाय नसलेले, सर्वजण युद्धाची इच्छा धरून नाचत होते.
आस्फोटयंतो बहवः स्वनंतश्च तथापरे। दृप्तशार्दूलनिर्घोषा नेदुर्दानवपुङ्गवाः॥१.४०.
अनेक जण आपले हात आपटत होते, तर काही मोठ्याने गर्जना करत होते; दानवांचे पुढारी, गर्विष्ठ वाघांच्या आवाजासारखे, मोठ्याने डरावत होते.
ते गदापरिघैर्घोरैः शिलामुद्गरपाणयः। बाहुभिः परिघाकारैस्तर्जयंति स्म देवताः॥१.४०.
भयंकर गदा आणि परिघ, तसेच दगड आणि मोठे सोट हातात घेऊन, ते लोखंडी सोटासारख्या हातांनी देवतांना धमकावत होते.
प्रासैः खड्गैश्च पाशैश्च तोमरांकुशपट्टिशैः। चिक्रीडुस्ते शतघ्नीभिः शतधारैश्च मुद्गरैः॥१.४०.
भाले, तलवारी, दोर, टोमर, अंकुश आणि पट्टिश यांनी, ते शतघ्नी आणि शंभर पात्यांचे मोठे सोट घेऊन खेळत होते.
खड्गशैलैश्च शैलैश्च परिघैश्चोद्यतायुधैः। युक्तं बलाहकगणैः सर्वतः संवृतं नभः॥१.४०.
तलवारी, दगड आणि लोखंडी सोट, शस्त्र उंचावून, आकाश सर्व बाजूंनी मेघांच्या झुंडीने व्यापले गेले होते.
एवं तद्दानवं सैन्यं सर्वसत्वमदोत्कटम्। देवताभिमुखं तस्थौ मेघानीकमिवोदितम्॥१.४०.
त्या दानवांच्या सैन्याने, सर्व प्राण्यांच्या गर्वाने फुगून, देवतांसमोर जणू काही दाट काळे ढग उभे राहावेत तसे उभे राहिले.
रेजे च तद्दैत्यसहस्रगाढं वाय्वग्निशैलांबुदतोयकल्पम्। बलं बलौघाकुलमभ्युदीर्णं युयुत्सयोन्मत्तमिवा बभासे॥१.४०.
ते दैत्यांचे सैन्य, हजारो योद्ध्यांनी गच्च भरलेले, वारा, अग्नी, पर्वत, मेघ आणि पाण्याप्रमाणे भासत होते. ते सैन्य शक्तीने उसळून, अनेक दलांनी गजबजलेले, जणू काही युद्धासाठी वेड्यासारखे झाले होते.
श्रुतस्ते दैत्यसैन्यस्य विस्तारः कुरुनंदन। सुराणामपि सैन्यस्य विस्तरं वैष्णवं शृणु॥१.४०.
हे कुरुवंशज, दैत्यांच्या सैन्याचा विस्तार तू ऐकला आहेस; आता देवतांच्या, विष्णूभक्त सैन्याचा विस्तार ऐक.
पुलस्त्य उवाच। आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ च महाबलौ। सबलाः सानुगाश्चैव संनह्यन्त यथाक्रमम्
पुलस्त्य म्हणाले: आदित्य, वसु, रुद्र आणि बलाढ्य अश्विनी कुमार, आपापल्या सैन्यासह आणि अनुयायांसह योग्य त्या क्रमाने सज्ज झाले.
पुरुहूतश्च पुरतो लोकपालः सहस्रदृक्। ग्रामणीः सर्वदेवानामारुरोह वरद्विपम्
सर्व देवतांचा सेनापती, हजार डोळ्यांचा पुरुहूत, लोकपाल, सैन्याच्या पुढे आला आणि आपल्या उत्तम हत्तीवर आरूढ झाला.
सव्ये चास्य रथः पार्श्वे पक्षिप्रवरकेतनः। सुरारुचक्रचरणो हैमच्छत्रपरिष्कृतः
त्याच्या डाव्या बाजूला, पक्षीराजाच्या ध्वजाने शोभणारा, सूर्यप्रमाणे तेजस्वी चाक असलेला, सोन्याच्या छत्रांनी सजलेला सुंदर रथ होता.
देवगंधर्वयक्षौघैरनुयातः सहस्रशः। दीप्तिमद्भिश्च स्वर्गस्थैर्ब्रह्मर्षिभिरभिष्टुतः
त्याच्या मागे हजारो देव, गंधर्व, यक्ष यांच्या समूहांनी गर्दी केली होती. स्वर्गातील तेजस्वी लोक आणि ब्रह्मर्षी त्याचे स्तवन करत होते.
वज्रविस्फारितोद्भूतैर्विद्युदिंद्रायुधप्रभैः। युक्तं बलाहकगणैः पर्वतैरिव कामगैः
वज्राच्या प्रचंड आवाजाने निर्माण झालेले मेघ, विजेच्या आणि इंद्राच्या अस्त्रांच्या प्रकाशाने उजळलेले, इच्छेप्रमाणे येणाऱ्या पर्वतांसारख्या मेघांच्या झुंडी त्या रथाला जोडलेल्या होत्या.
यमारूढः स भगवान्पर्येति सकलं जगत्। हविर्दानेषु गायंति विप्रा मखमुखेस्थिताः
तो भगवंत त्या रथावर आरूढ होऊन संपूर्ण जगात प्रदक्षिणा करतो; यज्ञाच्या वेळी, ब्राह्मण यज्ञमंडपात उभे राहून त्याची स्तुती करतात.
स्वर्गसंग्रामयातेषु देवतूर्यनिनादिषु। सेंद्रं तमुपनृत्यंति शतशो ह्यप्सरोगणाः
स्वर्गातील युद्धात देवांची तुतारी वाजू लागली, तेव्हा शेकडो अप्सरा इंद्रासमोर आणि त्याच्या पुढे नृत्य करू लागल्या.
केतुना नागराजेन राजमानो यथा रविः। युक्तो हयसहस्रेण मनोमारुतरंहसा
नागराजाच्या ध्वजाने शोभणारा, सूर्याप्रमाणे तेजस्वी, मन आणि वाऱ्यासारख्या वेगवान हजार घोड्यांनी जोडलेला तो रथ होता.
सम्यग्रथवरो भाति युक्तो मातलिना तदा। कृत्स्नः परिवृतो मेरुर्भास्करस्येव तेजसा
मातलीने योग्य प्रकारे जोडलेला तो उत्तम रथ सूर्याच्या तेजाने वेढलेल्या मेरू पर्वतासारखा सर्व बाजूंनी उजळून निघाला.