ब्रह्माणं ब्राह्माणाच्छंसि स्तोतारौ चैव सर्वशः। मेढ्राच्च मैत्रावरुणं प्रतिष्ठातारमेव च
ब्राह्मण, ब्राह्मणाचा छांसी, सर्व स्तोत्र करणारे आणि मेढ्रातून मैत्रावरुण व प्रतिष्ठाता हेही निर्माण झाले.
उदरात्प्रतिहर्तारं पोतारं चैव पार्थिव। पाणिभ्यामथ चाग्नीध्रमुन्नेतारं च याजुषम्
उदरातून प्रतिहार आणि पोतर हे, राजन, आणि मग हातांमधून अग्नीध्र व याज्ञिक उन्नेता निर्माण झाले.
अच्छावाकमथोरुभ्यां सुब्रह्मण्यं च सामगम्। एवमेवं स भगवान्षोडशैतान्जगत्पतिः
उरूपासून अच्चावाक आणि सामग उपब्राह्मण्य निर्माण झाले; अशा प्रकारे जगाचा स्वामी भगवंताने हे सोळा जण निर्माण केले.
स्वयंभूः सर्वयज्ञानामृत्विजोऽसृजदुत्तमान्। तदा चैष महायोगी पुरुषो यज्ञसंज्ञितः
स्वयंभूने सर्व यज्ञांसाठी श्रेष्ठ ऋत्विज निर्माण केले; त्यावेळी तो महायोगी, यज्ञ नावाचा पुरुष, तेथे उपस्थित होता.
वेदाश्चैव तथा सर्वे सहांगोपनिषत्क्रियाः। स्वपित्येकार्णवे चैव यदाश्चर्यमभूत्पुरा
सर्व वेद, त्यांचे अंग, उपनिषद आणि विधीही, एकाच महासागरात भगवंत झोपले असताना, तेव्हा अस्तित्वात होते, हे पूर्वीचे अद्भुत दृश्य होते.
श्रूयतां तु तदा विप्रो मार्कंडेयः कुतूहलात्। गीर्णो भगवता तेन कुक्षावासीन्महामुनिः
आता ऐका, त्या वेळी माकंडेय ऋषी जिज्ञासेने भगवंताने गिळले गेले आणि ते महर्षी त्याच्या पोटात वास करू लागले.
बहुवर्षसहस्रायुस्तस्यैव वरतेजसः। अटंस्तीर्थप्रसंगेन पृथिवीतीर्थगोचरः
अत्यंत तेजस्वी आणि हजारो वर्षांचे आयुष्य लाभलेले, ते पृथ्वीवरील विविध तीर्थांमध्ये भ्रमण करीत होते.
आश्रमाणि च पुण्यानि देवतायतनानि च। देशाद्राष्ट्राणि चित्राणि पुराणि विविधानि च
त्यांनी पवित्र आश्रम, देवतांची स्थाने, आणि विविध सुंदर देश, राज्ये आणि प्राचीन स्थळे पाहिली.
जपहोमपराः शांतास्तपोभिरमलाः स्मृताः। मार्कंडेयस्ततस्तस्य शनैर्वक्त्राद्विनिर्गतः
जप, होम यांना समर्पित, शांत आणि तपाने शुद्ध झालेले लोक तेथे होते; मग माकंडेय हळूहळू त्याच्या मुखातून बाहेर आला.
निष्क्रामन्तं न चात्मानं जानीते देवमायया। निष्क्रम्य तस्य उदरादेकार्णवमथो जगत्
बाहेर पडताना, भगवंताच्या मायेमुळे त्याला स्वतःचीच ओळख पटली नाही; पोटातून बाहेर पडल्यावर त्याने एक महासागर आणि जग पाहिले.
सर्वतस्तमसाछन्नं मार्कंडेयोन्ववैक्षत। तस्योत्पन्नं भयं तीव्रं व्यत्ययं चात्मजीवितम्
माकंडेयने सर्वत्र अंधार पसरलेला पाहिला; त्याच्या मनात तीव्र भीती आणि जीवाची चिंता निर्माण झाली.
देवदर्शनसंहृष्टो विस्मयं परमं गतः। सोऽचिंतयदमोघात्मा मार्कंडेयोथ शंकितः
देवतांचे दर्शन घडल्याने तो अत्यंत आनंदित आणि आश्चर्यचकित झाला; पण तो माकंडेय मग साशंक झाला.
किं नु स्याच्चित्तसंमोहः किं नु स्वप्नोनुभूयते। व्यक्तमन्यतरो भाव एतयोर्भविता मम
हे मनाचे गोंधळ आहे का? की मी स्वप्न पाहतोय? या दोन्हींपैकी एक अवस्था माझ्यावर आली असावी.
न हि स्वप्नो ह्ययं सत्ययुक्तं यत्सत्यमर्हति। नष्टचंद्रार्कपवनो नष्टपर्वतभूतलः
पण हे स्वप्न नाही, कारण हे सत्याशी जोडलेले आहे, आणि जे सत्य आहे ते योग्यच आहे; चंद्र, सूर्य, वारा, पर्वत आणि पृथ्वी सर्व गायब झाले आहेत.
कतमः स्यादयं लोक इति शोकमुपागतः। ददर्श चापि पुरुषं स्वपंतं पर्वतोपमम्
हा कोणता लोक असावा? असे विचार करत तो दुःखी झाला; आणि त्याने पर्वतासारखा मोठा, झोपलेला पुरुष पाहिला.
सलिलेऽधमथो मग्नं जीमूतमिव सागरे। तपंतमिव तेजोभिरामुक्तशशिभास्करम्
पाण्यात पूर्णपणे बुडालेला, जणू समुद्रातील मेघासारखा, तेजाने उजळणारा, जणू चंद्रसूर्यालाही प्रकाश देणारा तो दिसला.
गांभीर्यात्सागरमिव भासमानम्मवौजसा। देवं द्रष्टुमिहायातः को भवानिति विस्मयात्
समुद्रासारखी खोल आणि तेजाने झळाळणारी अशी त्याची मूर्ती पाहून, 'हा कोण आहे जो देवाचे दर्शन घ्यायला आला आहे?' असा आश्चर्याने तो मनात विचार करू लागला.
तथैव च मुनिः कुक्षिं पुनरेव प्रवेशितः। संप्रविष्टः पुनः कुक्षिं मार्कंडेयः सविस्मयम्
मग पुन्हा एकदा, जसा आधी झाला तसाच, तो ऋषी त्या उदरात ओढला गेला; मार्कंडेय आश्चर्यचकित होऊन पुन्हा त्या उदरात गेला.
तथैव च पुनर्भूयो विजानन्स्वप्नदर्शनम्। स तथैव यथापूर्वं पृथिवीमटते वनम्
आणि पुन्हा, हे सर्व स्वप्नासारखे आहे हे जाणून, तो पूर्वीप्रमाणेच पृथ्वीवर आणि वनात भटकू लागला.
पुण्यतीर्थजलोपेतं विविधान्याश्रमाणि च। क्रतुभिर्यजमानांश्च समाप्तगुरुदक्षिणैः
त्याने पवित्र तीर्थांनी आणि विविध आश्रमांनी भरलेली जागा पाहिली, तसेच यज्ञ पूर्ण करून गुरुदक्षिणा दिलेले यजमानही पाहिले.
अपश्यद्देवकुक्षिस्थान्यज्ञस्थान्शतशो द्विजान्। सद्वृत्तमाश्रिताः सर्वे वर्णा ब्राह्मणपूर्वकाः1.39.
त्याने देवाच्या उदरात असलेले शेकडो यज्ञ आणि द्विज लोक पाहिले; सर्व वर्ण, ब्राह्मणांच्या पुढाकाराने, चांगल्या आचारधर्मात स्थिर होते.
चत्वार आश्रमाः सम्यग्यथापूर्वं विलोकिता। एवं वर्षशतं साग्रं मार्कंडेयेन धीमता
त्याने चारही आश्रम पूर्वीप्रमाणेच व्यवस्थित पाहिले; अशा प्रकारे, बुद्धिमान मार्कंडेयाने शंभर वर्षांपेक्षा जास्त काळ घालवला.
चरता पृथिवी सर्वा तत्कुक्षौ हि समीक्ष्यते। ततः कदाचिदथ वै पुनः कुक्षेर्विनिर्गतः
तो पृथ्वीवर सर्वत्र भटकताना, ती सर्व भूमी त्या उदरातच दिसत होती; मग एकदा, तो पुन्हा त्या उदरातून बाहेर आला.
सुप्तं न्यग्रोधशाखाय ांबालमेकं निरीक्ष्य च। तथैवैकार्णवजले नीहारेणावृतांतरे
त्याने वडाच्या फांदीवर झोपलेले एक बाळ पाहिले आणि आजूबाजूला धुक्याने वेढलेले तेच एकमेव समुद्र पाहिला.
अव्यक्तक्रीडिते लोके सर्वभूतविवर्जिते। स मुनिर्विस्मयाविष्टः कौतूहलसमन्वितः
जिथे खेळाचा कुठलाही मागमूस नव्हता आणि सगळी जीवसृष्टी नव्हती, अशा जगात तो ऋषी आश्चर्य आणि कुतूहलाने पाहू लागला.
बालमादित्यसंकाशं न शक्नोत्यभिवीक्षितुम्। सोप्यचिंतयदेकांते स्थित्वा सलिलसन्निधौ
सूर्यासारखा तेजस्वी असलेले ते बाळ त्याला पाहवत नव्हते; तो एकटा पाण्याजवळ उभा राहून विचार करू लागला.
पूर्वदृष्टमिदं मेने शंकितो देवमायया। अगाधे सलिले शेते मार्कंडेयः सविस्मयः
‘हे मी आधी पाहिलं होतं,’ असं त्याला वाटलं आणि हे देवाची माया असावी अशी शंका आली; मार्कंडेय आश्चर्याने खोल पाण्यात पडून राहिला.
पूर्ववत्तमथो द्रष्टुमव्रजत्त्रस्तलोचनः। स तस्मै भगवानाह स्वागतो बाल भो इति
मग पुन्हा, जसं आधी केलं तसं, तो घाबरलेल्या डोळ्यांनी पाहायला गेला; तेव्हा भगवंत म्हणाले, 'बाळा, स्वागत आहे.'
बभाषे मेघतुल्येन स्वरेण पुरुषोत्तमः। मार्कंडेय न भेतव्यमागच्छस्व ममांतिकम्
मेघासारख्या गंभीर आवाजात परमेश्वर म्हणाले, 'मार्कंडेय, घाबरू नकोस. माझ्याजवळ ये.'
मार्कंडेय उवाच। को नाम्ना कीर्तयति मां कुर्वन्परिभवं मम। दिव्यवर्षसहस्राख्यं धर्षयंश्चैव मे वयः
मार्कंडेय म्हणाला: 'माझं नाव घेऊन, माझा अपमान करणारा आणि माझ्या हजारो वर्षांच्या आयुष्याला आव्हान देणारा हा कोण आहे?'