दिनानि पंचोषित्वाऽत्र रामो गंतुं मनो दधे। शत्रुघ्नश्च ततो रामे वाजिनोथ गजांस्तथा
राम तिथे पाच दिवस राहिला आणि मग निघायचं ठरवलं. त्यानंतर शत्रुघ्नाने रामासाठी घोडे आणि हत्ती आणले.
कृताकृतं च कनकं तत्रोपायनमाहरत्। रामस्त्वाह ततः प्रीतः सर्वमेतन्मया तव
त्याने तयार आणि न तयार असं दोन्ही प्रकारचं सोनं भेट म्हणून आणलं. तेव्हा राम आनंदाने म्हणाला, 'हे सगळं मी तुला दिलं आहे.'
दत्तं पुत्रौ तेऽभिषिञ्च राजानौ माथुरे जने। एवमुक्त्वा ततो रामः प्राप्तो मध्यंदिने रवौ
‘तुझे दोन मुलगे मी मथुरेच्या लोकांवर राजा म्हणून अभिषिक्त केले आहेत.’ असं सांगून राम नंतर, सूर्य मध्यान्ही असताना, तिथून निघून गेला.
महोदयं समासाद्य गंगातीरे स वामनं। प्रतिष्ठाप्य द्विजानाह भाविनः पार्थिवांस्तथा
राम गंगेच्या काठी महोदय या ठिकाणी पोहोचला आणि तिथे वामनाची स्थापना केली. मग त्याने ब्राह्मणांना आणि भविष्यातील राजांना संबोधित केलं.
मया कृतोऽयं धर्मस्य सेतुर्भूतिविवर्धनः। प्राप्ते काले पालनीयो न च लोप्यः कथंचन
‘धर्माचा हा पूल, जो समृद्धी वाढवतो, मी बांधला आहे. योग्य वेळ आल्यावर तो जपावा आणि कधीही तोडू नये.’
प्रसारितकरेणैवं प्रार्थनैषा मया कृता। नृपाः कृते मयार्थित्वे यत्क्षेमं क्रियतामिह
‘मी हात पसरून ही विनंती केली आहे: राजांनो, मी तुमच्यासाठी कार्य केलं आहे, इथल्या लोकांच्या भल्यासाठी जे काही करावं लागेल ते करा.’
नित्यं दैनंदिनीपूजा कार्या सर्वैरतंद्रितैः। ग्रामान्दत्वा धनं तच्च लंकाया आहृतं च यत्
‘रोजची पूजा सर्वांनी नीटपणे, आळस न करता करावी. लंका येथून आणलेली गावे आणि धन द्यावं.’
प्रेषयित्वा च किष्किंधां सुग्रीवं वानरेश्वरं। अयोध्यामागतो रामः पुष्पकं तमथाब्रवीत्
रामाने वानरांचा राजा सुग्रीवाला किष्किंधेवर पाठवलं आणि मग स्वतः अयोध्येला गेला. तिथे त्याने पुष्पक विमानाला असं सांगितलं.
नागंतव्यं त्वया भूयस्तिष्ठ यत्र धनेश्वरः। कृतकृत्यस्ततो रामः कर्तव्यं नाप्यमन्यत
‘आता तुला पुढे जाऊ नये, जिथे धनाचा स्वामी कुबेर आहे तिथेच थांब.’ असं सांगून, रामाने आपलं काम पूर्ण झालं असं मानलं आणि दुसरं काही करायचं नाही असं ठरवलं.
पुलस्त्य उवाच। एवन्ते भीष्म रामस्य कथायोगेन पार्थिव। उत्पत्तिर्वामनस्योक्ता किं भूयः श्रोतुमिच्छसि
पुलस्त्य म्हणाले, 'भीष्मा, रामाच्या कथेमुळे वामनाची उत्पत्ती सांगितली गेली. तुला अजून काय ऐकायचं आहे?'
कथयामि तु तत्सर्वं यत्र कौतूहलं नृप। सर्वं ते कीर्त्तयिष्यामि येनार्थी नृपनंदन
'राजा, तुला ज्याची उत्सुकता आहे ते सगळं मी सांगतो. राजकुमार, तुझ्या इच्छेनुसार मी सर्व काही सांगीन.'
भीष्म उवाच। कथितं वामनस्यैव माहात्म्यं विस्तरेण वै। पुनस्तस्यैव माहात्म्यमन्यद्विष्णोरतो वद
भीष्म म्हणाले, 'वामनाचं माहात्म्य विस्ताराने सांगितलं गेलं. आता त्या विष्णूचं दुसरं एखादं माहात्म्य पुन्हा सांग.'
पद्मं कथमभूद्देव नाभौ येनाभवज्जगत्। कथं च वैष्णवी सृष्टिः पद्ममध्येऽभवत्पुरा
'देवाच्या नाभीत कमळ कसं उत्पन्न झालं, ज्यातून हे जग निर्माण झालं? आणि त्या कमळाच्या मध्ये वैष्णव सृष्टी कशी निर्माण झाली?'
कथं पाद्मे महाकल्पेऽभवत्पद्ममयं जगत्। जलार्णवगतस्येह नाभौ जातं जलानुगं
'महाकल्पाच्या काळात कमळातून हे कमळमय जग कसं निर्माण झालं? जलमय सागरात असलेल्या त्याच्या नाभीतून पाण्यातून उत्पन्न झालेलं कमळ कसं निर्माण झालं?'
प्रभावं पद्मनाभस्य स्वपतः सागरांभसि। पुष्करे तु कथं जाता देवा ॠषिगणाः पुरा
'सागरात झोपलेल्या पद्मनाभाचं सामर्थ्य काय आहे? आणि त्या कमळात पूर्वी देव आणि ऋषीगण कसे जन्मले?'
एतदाख्याहि निखिलं योगं योगविदां पते। कथं निर्मितवांस्तत्र चैतं लोकं सनातनम्
'योग जाणणाऱ्यांच्या स्वामी, हे सगळं मला पूर्णपणे सांग. त्याने तिथे हे सनातन जग कसं निर्माण केलं?'
कथमेकार्णवे शून्ये नष्टे स्थावरजंगमे। भूगोलके प्रदग्धे तु प्रणष्टोरगराक्षसे
एकमेव समुद्र ओस पडला, सगळी स्थावर आणि जंगम सृष्टी नाहीशी झाली, पृथ्वीचा गोळा जळून गेला आणि साप व राक्षस नष्ट झाले, अशा वेळी—
नष्टानलानिलाकाशे नष्टधर्मे महीतले। केवले गह्वरीभूते महाभूतविपर्यये
जेव्हा अग्नी, वारा आणि आकाश नाहीसे झाले, पृथ्वीवर धर्मच राहिला नाही, फक्त अंधार उरला आणि पंचमहाभूतांचा उलटापालट झाला—
किं नु विश्वपतिः साक्षान्महातेजा महाद्युतिः। आस्ते यथाध्याननिष्ठो विधिमास्थाय योगवित्
तेव्हा विश्वाचा स्वामी, तेजस्वी आणि तेजाने भरलेला, योग जाणणारा, ध्यानात मग्न राहतो का?
शृण्वतः परया भक्त्या ब्रह्मन्नेतदशेषतः। वक्तुमर्हसि धर्मज्ञ यशो नारायणात्मकम्
हे ब्रह्मन्, मी अत्यंत भक्तीने ऐकत आहे, म्हणून तू सर्व काही पूर्णपणे सांग. धर्म जाणणारा तू, नारायणाचे जे यश आहे ते मला सांग.
श्रद्धिनः सूपविष्टस्य भगवन्वक्तुमर्हसि। पुलस्त्य उवाच। नारायणस्य यशसः श्रवणे या तव स्पृहा
मी श्रद्धेने बसलो आहे, भगवन्, तू मला सांग. पुलस्त्य म्हणाले: नारायणाच्या यशाची ऐकण्याची तुझी इच्छा—
सद्वंशान्वयपूतस्य न्याय्यं कुरुकुलोद्वह। शृणुष्वादिपुराणेषु देवेभ्यश्च यथा श्रुति
हे कुरुकुळातील श्रेष्ठ, उत्तम वंशामुळे पावन झालेला, ही इच्छा तुझ्यासाठी योग्य आहे. आदिपुराणांत आणि देवांकडून जशी ऐकली, तशी ऐक.
ब्राह्मणानां च वदतां श्रुत्वा वै सुमहात्मनाम्। यथा च तपसा दृष्ट्वा बृहस्पति समद्युतिः
महात्मा ब्राह्मणांनी जशी सांगितली, आणि तपाने बृहस्पतीसारख्या तेजस्वी ऋषींनी जशी पाहिली, तशीही ऐक.
पराशरसुतः श्रीमान्गुरुर्द्वैपायनोऽब्रवीत्। तत्तेऽहं कथयिष्यामि यथाभक्ति यथाश्रुति
पराशरपुत्र, श्रीमंत द्वैपायन ऋषींनी जशी सांगितली, तशी मी तुला भक्तीने आणि जशी ऐकली तशी सांगतो.
यद्विज्ञातं मया सम्यगृषिमार्गेण सत्तम। कः समुत्सहते ज्ञातुं परं नारायणात्मकम्
ऋषिमार्गाने मी जे योग्य प्रकारे जाणले, हे श्रेष्ठा, ते मी तुला सांगतो. कारण नारायणाचे परम स्वरूप पूर्णपणे कोण जाणू शकतो?
विश्वावितारं ब्रह्मायं न वेदयति तत्वतः। तत्कर्मविश्वदेवा न तद्रहस्यं महर्षिषु
विश्वाचा सर्जनहार ब्रह्मादेखील ते खरे स्वरूप जाणत नाही, विश्वदेवही नाहीत, आणि ते रहस्य महर्षींनाही माहीत नाही.
स इज्यस्सर्वयज्ञानां स तत्त्वं तत्त्वदर्शिनाम्। अध्यात्ममध्यात्मविदां नरकं च विकर्मिणाम्
तोच सर्व यज्ञांचा देव, सत्यदर्शींचे सत्य, आत्मज्ञानींचा आत्मा आणि पापकर्म करणाऱ्यांसाठी नरक आहे.
अधिदैवं च तद्दैवमधिदैवतसंज्ञितम्। अधिभूतं च तद्भूतं परं च परमार्थिनाम्
तोच देवांमध्ये श्रेष्ठ, ज्याला परमदेव म्हणतात; तोच सर्व भूतांचा आधार, आणि जे परम सत्य शोधतात त्यांच्यासाठी तोच सर्वोच्च.
स यज्ञो वेदनिर्दिष्टस्तत्तपः कवयो विदुः। यः कर्त्ता कारको बुद्धिर्यतः क्षेत्रज्ञ एव च
वेदांनी सांगितलेला यज्ञ तोच आहे; ज्ञानी लोक त्याला तप मानतात. तोच कर्ता, कारण, बुद्धी आणि क्षेत्रज्ञ आहे.
प्रणवः पुरुषः शास्ता एकश्चेति विभाव्यते। प्राणः पंचविधश्चैव ध्रुवमक्षरमेव च
तोच प्रणव, पुरुष, शिक्षक, एकमेव; तोच पाच प्रकारचे प्राण, अचल आणि अक्षय आहे.