कालश्च कालरूपी च नीलग्रीवो विदांवरः। वेदकर्तार्भको नित्यः पशूनां पतिरव्ययः
तो काळ आहे, काळाचा मूर्तरूप आहे, निळ्या गळ्याचा आहे, विद्वानांत श्रेष्ठ आहे; वेदांचा कर्ता, नित्य बालक, अविनाशी प्राण्यांचा स्वामी आहे.
दर्भपाणिर्हंसकेतुः कर्ता हर्ता हरो हरिः। जटी मुंडी शिखी दंडी लगुडी च महायशाः
त्याच्या हातात कुश आहे, त्याचा ध्वज हंसाचा आहे, तो सृष्टीचा कर्ता, संहार करणारा, हर आणि हरि आहे; त्याचे केस जटांमध्ये गुंडाळलेले, कधी मुंडन केलेले, कधी शिखा असलेले, काठी आणि गदा घेणारा, आणि मोठ्या कीर्तीचा आहे.
भूतेश्वरः सुराध्यक्षः सर्वात्मा सर्वभावनः। सर्वगः सर्वहारी च स्रष्टा च गुरुरव्ययः
तो भूतांचा स्वामी, देवांचा निरीक्षक, सर्वांचा आत्मा, सर्वांचा पालनकर्ता आहे; सर्वत्र व्यापलेला, सर्व काही घेणारा, सृष्टीचा कर्ता आणि अविनाशी गुरु आहे.
कमंडलुधरो देवः स्रुक्स्रुवादिधरस्तथा। हवनीयोऽर्चनीयश्च ॐकारो ज्येष्ठसामगः
तो देव कमंडलू घेणारा, यज्ञातील चमचा आणि इतर साधने धारण करणारा आहे; यज्ञात आह्वान करण्याजोगा, पूजनीय, ओंकारस्वरूप आणि श्रेष्ठ सामगायक आहे.
मृत्युश्चैवामृतश्चैव पारियात्रश्च सुव्रतः। ब्रह्मचारी व्रतधरो गुहावासी सुपङ्कजः
तो मृत्यू आणि अमृत दोन्ही आहे, पारियात्र पर्वतावर राहणारा, उत्तम व्रत पाळणारा, ब्रह्मचर्याचे पालन करणारा, व्रती, गुहेत राहणारा आणि सुंदर कमळासारख्या डोळ्यांचा आहे.
अमरो दर्शनीयश्च बालसूर्यनिभस्तथा। दक्षिणे वामतश्चापि पत्नीभ्यामुपसेवितः
तो अमर आहे, देखण्या रूपाचा आहे, बालसूर्यासारखा तेजस्वी आहे; उजवीकडे आणि डावीकडे आपल्या पत्नींच्या सेवेत आहे.
भिक्षुश्च भिक्षुरूपश्च त्रिजटी लब्धनिश्चयः। चित्तवृत्तिकरः कामो मधुर्मधुकरस्तथा
तो भिक्षुक आहे, भिक्षेचे रूप धारण करणारा, तीन जटा असलेला, ठाम निश्चयाचा, मनाच्या वृत्तीवर नियंत्रण ठेवणारा, कामस्वरूप, मधुर आणि मधमाशेसारखा आहे.
वानप्रस्थो वनगत आश्रमी पूजितस्तथा। जगद्धाता च कर्त्ता च पुरुषः शाश्वतो ध्रुवः
तो वानप्रस्थ, जंगलात गेलेला, आश्रमी, पूजला जाणारा आहे; जगाचा आधार, कर्ता, सनातन आणि अचल पुरुष आहे.
धर्माध्यक्षो विरूपाक्षस्त्रिधर्मो भूतभावनः। त्रिवेदो बहुरूपश्च सूर्यायुतसमप्रभः
तो धर्माचा निरीक्षक, वेगळ्या डोळ्याचा, त्रिविध धर्म पाळणारा, भूतांचा पालनकर्ता, तीन वेद जाणणारा, अनेक रूपांचा आणि दहा हजार सूर्यांसारखा तेजस्वी आहे.
मोहकोवंधकश्चैवदानवानांविशेषतः। देवदेवश्च पद्माङ्कस्त्रिनेत्रोऽब्जजटस्तथा
तो मोह करणारा आणि बांधून ठेवणारा, विशेषतः दानवांचा; देवांचा देव, कमळचिन्ह असलेला, तीन डोळ्यांचा आणि कमळासारख्या जटांचा आहे.
हरिश्मश्रुर्धनुर्धारी भीमो धर्मपराक्रमः। एवं स्तुतस्तु रामेण ब्रह्मा ब्रह्मविदांवरः
त्याची दाढी पिंगट आहे, तो धनुष्यधारी, भयंकर आणि धर्मात पराक्रमी आहे; अशा प्रकारे रामाने स्तुती केल्यावर ब्रह्मा, ब्रह्मविद्येत श्रेष्ठ—
उवाच प्रणतं रामं करे गृह्य पितामहः। विष्णुस्त्वं मानुषे देहेऽवतीर्णो वसुधातले
पितामह ब्रह्मा, रामाने वंदन केल्यावर त्याचा हात धरून म्हणाला: 'तूच विष्णू आहेस, मानव रूपात पृथ्वीवर अवतरला आहेस.'
कृतं तद्भवता सर्वं देवकार्यं महाविभो। संस्थाप्य वामनं देवं जाह्नव्या दक्षिणे तटे
'हे महाबली, सर्व देवकार्य तू पूर्ण केलेस. आता वामन देवाला जाह्नवीच्या दक्षिण तीरावर स्थापून—'
अयोध्यां स्वपुरीं गत्वा सुरलोकं व्रजस्व च। विसृष्टो ब्रह्मणा रामः प्रणिपत्य पितामहं
'आपल्या अयोध्या नगरीत जा आणि त्यानंतर देवांच्या लोकात प्रस्थान कर.' ब्रह्माने मुक्त केल्यावर रामाने पितामहाला वंदन केले.
आरूढः पुष्पकं यानं संप्राप्तो मधुरां पुरीम्। समीक्ष्य पुत्रसहितं शत्रुघ्नं शत्रुघातिनं
राम पुष्पक विमानावर बसून मधुरा नगरीत पोहोचला आणि शत्रूंचा नाश करणारा शत्रुघ्न आपल्या मुलासह त्याला भेटला.
तुतोष राघवः श्रीमान्भरतः स हरीश्वरः। शत्रुघ्नो भ्रातरौ प्राप्तौ शक्रोपेन्द्राविवागतौ
श्रीराम आनंदित झाला, भरत आणि वानरांचा स्वामीही प्रसन्न झाला; शत्रुघ्न आणि त्याचा भाऊ इंद्र आणि उपेंद्रासारखे आले.
प्रणिपत्य ततो मूर्ध्ना पंचांगालिंगितावनिः। उत्थाप्य चांकमारोप्य रामो भ्रातरमंजसा
मग, पाचही अंगांनी वाकून वंदन केल्यावर, पृथ्वीला आलिंगन देणारा तो रामाने पटकन उचलून आपल्या मांडीवर बसवला.
भरतश्च ततः पश्चात्सुग्रीवस्तदनंतरं। उपविष्टोऽथ रामाय सोऽर्घमादाय सत्वरं
त्याच्या नंतर भरत आणि मग सुग्रीव बसले; त्यांनी बसल्यावर लगेच रामासाठी अर्घ्य घेतले.
राज्यं निवेदयामास चाष्टांगं राघवे तदा। श्रुत्वा प्राप्तं ततो रामं सर्वो वै माथुरो जनः
त्या वेळी आठ विभागांचं राज्य राघवाला अर्पण केलं गेलं. राम तिथे आला आहे हे कळताच, सगळे मथुरेचे लोक तिथे गोळा झाले.
वर्णा ब्राह्मणभूयिष्ठा द्रष्टुमेनं समागताः। संभाष्य प्रकृतीः सर्वा नैगमान्ब्राह्मणैः सह
ब्राह्मण लोक जास्त असलेल्या सर्व जातीचे लोक त्याला पाहायला एकत्र आले. रामाने सर्व प्रजेला आणि व्यापाऱ्यांना ब्राह्मणांसह बोलावलं.
दिनानि पंचोषित्वाऽत्र रामो गंतुं मनो दधे। शत्रुघ्नश्च ततो रामे वाजिनोथ गजांस्तथा
राम तिथे पाच दिवस राहिला आणि मग निघायचं ठरवलं. त्यानंतर शत्रुघ्नाने रामासाठी घोडे आणि हत्ती आणले.
कृताकृतं च कनकं तत्रोपायनमाहरत्। रामस्त्वाह ततः प्रीतः सर्वमेतन्मया तव
त्याने तयार आणि न तयार असं दोन्ही प्रकारचं सोनं भेट म्हणून आणलं. तेव्हा राम आनंदाने म्हणाला, 'हे सगळं मी तुला दिलं आहे.'
दत्तं पुत्रौ तेऽभिषिञ्च राजानौ माथुरे जने। एवमुक्त्वा ततो रामः प्राप्तो मध्यंदिने रवौ
‘तुझे दोन मुलगे मी मथुरेच्या लोकांवर राजा म्हणून अभिषिक्त केले आहेत.’ असं सांगून राम नंतर, सूर्य मध्यान्ही असताना, तिथून निघून गेला.
महोदयं समासाद्य गंगातीरे स वामनं। प्रतिष्ठाप्य द्विजानाह भाविनः पार्थिवांस्तथा
राम गंगेच्या काठी महोदय या ठिकाणी पोहोचला आणि तिथे वामनाची स्थापना केली. मग त्याने ब्राह्मणांना आणि भविष्यातील राजांना संबोधित केलं.
मया कृतोऽयं धर्मस्य सेतुर्भूतिविवर्धनः। प्राप्ते काले पालनीयो न च लोप्यः कथंचन
‘धर्माचा हा पूल, जो समृद्धी वाढवतो, मी बांधला आहे. योग्य वेळ आल्यावर तो जपावा आणि कधीही तोडू नये.’
प्रसारितकरेणैवं प्रार्थनैषा मया कृता। नृपाः कृते मयार्थित्वे यत्क्षेमं क्रियतामिह
‘मी हात पसरून ही विनंती केली आहे: राजांनो, मी तुमच्यासाठी कार्य केलं आहे, इथल्या लोकांच्या भल्यासाठी जे काही करावं लागेल ते करा.’
नित्यं दैनंदिनीपूजा कार्या सर्वैरतंद्रितैः। ग्रामान्दत्वा धनं तच्च लंकाया आहृतं च यत्
‘रोजची पूजा सर्वांनी नीटपणे, आळस न करता करावी. लंका येथून आणलेली गावे आणि धन द्यावं.’
प्रेषयित्वा च किष्किंधां सुग्रीवं वानरेश्वरं। अयोध्यामागतो रामः पुष्पकं तमथाब्रवीत्
रामाने वानरांचा राजा सुग्रीवाला किष्किंधेवर पाठवलं आणि मग स्वतः अयोध्येला गेला. तिथे त्याने पुष्पक विमानाला असं सांगितलं.
नागंतव्यं त्वया भूयस्तिष्ठ यत्र धनेश्वरः। कृतकृत्यस्ततो रामः कर्तव्यं नाप्यमन्यत
‘आता तुला पुढे जाऊ नये, जिथे धनाचा स्वामी कुबेर आहे तिथेच थांब.’ असं सांगून, रामाने आपलं काम पूर्ण झालं असं मानलं आणि दुसरं काही करायचं नाही असं ठरवलं.
पुलस्त्य उवाच। एवन्ते भीष्म रामस्य कथायोगेन पार्थिव। उत्पत्तिर्वामनस्योक्ता किं भूयः श्रोतुमिच्छसि
पुलस्त्य म्हणाले, 'भीष्मा, रामाच्या कथेमुळे वामनाची उत्पत्ती सांगितली गेली. तुला अजून काय ऐकायचं आहे?'