किमिदं वेष्टितं यानं निरालंबेऽम्बरे स्थितम्। भवितव्यं कारणेन पश्येत्याह स्म वानरम्
त्याने वानराला विचारले, 'हे वाहन असे वेढले गेले आहे, आकाशात आधाराविना उभे आहे, याचे कारण काय असावे? पाहा जरा.'
सुग्रीवो रामवचनादवतीर्य धरातले। स च पश्यति ब्रह्माणं सुरसिद्धसमन्वितम्
रामाच्या आज्ञेने सुग्रीव पृथ्वीवर उतरला आणि त्याने देव, सिद्धांसह ब्रह्मदेवाचे दर्शन घेतले.
ब्रह्मर्षिसङ्घसहितं चतुर्वेदसमन्वितम्। दृष्ट्वाऽऽगत्याब्रवीद्रामं सर्वलोकपितामहः
त्याने ब्रह्मर्षींच्या समूहाने वेढलेला, चारही वेदांसह असलेला सर्व लोकांचा पितामह पाहिला. त्याला पाहून तो पुढे गेला आणि ब्रह्मदेव, सर्व लोकांचा पितामह, रामाशी बोलला.
सहितो लोकपालैश्च वस्वादित्यमरुद्गणैः। तं देवं पुष्पकं नैव लंघयेद्धि पितामहम्
लोकपाल, वसु, आदित्य आणि मरुतगण यांच्या सोबत असलेल्या त्या देवाला—ब्रह्मदेवाला—पुष्पक विमानही ओलांडू शकत नाही.
अवतीर्य ततो रामः पुष्पकाद्धेमभूषितात्। नत्वा विरिंचनं देवं गायत्र्या सह संस्थितम्
मग राम सुवर्णाने सजवलेल्या पुष्पकातून खाली उतरला आणि गायत्रीसह उभ्या असलेल्या विरिंचन देवाला वाकून नमस्कार केला.
अष्टांगप्रणिपातेन पंचांगालिंगितावनिः। तुष्टाव प्रणतो भूत्वा देवदेवं विरिंचनम्
आठ अंगांनी नमस्कार करून, पाचही अंगांनी पृथ्वीला स्पर्श केला आणि नम्र होऊन देवांचा देव विरिंचन याची स्तुती केली.
राम उवाच। नमामि लोककर्तारं प्रजापतिसुरार्चितम्। देवनाथं लोकनाथं प्रजानाथं जगत्पतिम्
राम म्हणाला, 'संपूर्ण जगाचा सर्जनहार, प्रजापती आणि देवांनी पूजलेला, देवांचा नाथ, लोकांचा नाथ, प्रजांचा नाथ, जगाचा स्वामी—तुला मी नमस्कार करतो.'
नमस्ते देवदेवेश सुरासुरनमस्कृत। भूतभव्यभवन्नाथ हरिपिंगललोचन
देवांचा देव, देव-दानवांनी वंदन केलेला, भूत, भविष्य आणि वर्तमानाचा नाथ, सिंहासारख्या पिंगट डोळ्यांचा—तुला नमस्कार.
बालस्त्वं वृद्धरूपी च मृगचर्मासनांबरः। तारणश्चासि देवस्त्वं त्रैलोक्यप्रभुरीश्वरः
तू बालरूपात आहेस, वृद्धरूपही घेतोस, मृगचर्मावर बसलेला आणि मृगचर्म परिधान केलेला आहेस; तू तारक आहेस, देव आहेस, त्रिलोकांचा स्वामी आणि सर्वांचा अधिपती आहेस.
हिरण्यगर्भः पद्मगर्भः वेदगर्भः स्मृतिप्रदः। महासिद्धो महापद्मी महादंडी च मेखली
तू हिरण्यगर्भ, कमलातून जन्मलेला, वेदांचा मूळ, स्मृती देणारा, महान सिद्ध, मोठ्या कमळाचा स्वामी, मोठ्या दंडाचा धारक आणि मेखला बांधलेला आहेस.
कालश्च कालरूपी च नीलग्रीवो विदांवरः। वेदकर्तार्भको नित्यः पशूनां पतिरव्ययः
तो काळ आहे, काळाचा मूर्तरूप आहे, निळ्या गळ्याचा आहे, विद्वानांत श्रेष्ठ आहे; वेदांचा कर्ता, नित्य बालक, अविनाशी प्राण्यांचा स्वामी आहे.
दर्भपाणिर्हंसकेतुः कर्ता हर्ता हरो हरिः। जटी मुंडी शिखी दंडी लगुडी च महायशाः
त्याच्या हातात कुश आहे, त्याचा ध्वज हंसाचा आहे, तो सृष्टीचा कर्ता, संहार करणारा, हर आणि हरि आहे; त्याचे केस जटांमध्ये गुंडाळलेले, कधी मुंडन केलेले, कधी शिखा असलेले, काठी आणि गदा घेणारा, आणि मोठ्या कीर्तीचा आहे.
भूतेश्वरः सुराध्यक्षः सर्वात्मा सर्वभावनः। सर्वगः सर्वहारी च स्रष्टा च गुरुरव्ययः
तो भूतांचा स्वामी, देवांचा निरीक्षक, सर्वांचा आत्मा, सर्वांचा पालनकर्ता आहे; सर्वत्र व्यापलेला, सर्व काही घेणारा, सृष्टीचा कर्ता आणि अविनाशी गुरु आहे.
कमंडलुधरो देवः स्रुक्स्रुवादिधरस्तथा। हवनीयोऽर्चनीयश्च ॐकारो ज्येष्ठसामगः
तो देव कमंडलू घेणारा, यज्ञातील चमचा आणि इतर साधने धारण करणारा आहे; यज्ञात आह्वान करण्याजोगा, पूजनीय, ओंकारस्वरूप आणि श्रेष्ठ सामगायक आहे.
मृत्युश्चैवामृतश्चैव पारियात्रश्च सुव्रतः। ब्रह्मचारी व्रतधरो गुहावासी सुपङ्कजः
तो मृत्यू आणि अमृत दोन्ही आहे, पारियात्र पर्वतावर राहणारा, उत्तम व्रत पाळणारा, ब्रह्मचर्याचे पालन करणारा, व्रती, गुहेत राहणारा आणि सुंदर कमळासारख्या डोळ्यांचा आहे.
अमरो दर्शनीयश्च बालसूर्यनिभस्तथा। दक्षिणे वामतश्चापि पत्नीभ्यामुपसेवितः
तो अमर आहे, देखण्या रूपाचा आहे, बालसूर्यासारखा तेजस्वी आहे; उजवीकडे आणि डावीकडे आपल्या पत्नींच्या सेवेत आहे.
भिक्षुश्च भिक्षुरूपश्च त्रिजटी लब्धनिश्चयः। चित्तवृत्तिकरः कामो मधुर्मधुकरस्तथा
तो भिक्षुक आहे, भिक्षेचे रूप धारण करणारा, तीन जटा असलेला, ठाम निश्चयाचा, मनाच्या वृत्तीवर नियंत्रण ठेवणारा, कामस्वरूप, मधुर आणि मधमाशेसारखा आहे.
वानप्रस्थो वनगत आश्रमी पूजितस्तथा। जगद्धाता च कर्त्ता च पुरुषः शाश्वतो ध्रुवः
तो वानप्रस्थ, जंगलात गेलेला, आश्रमी, पूजला जाणारा आहे; जगाचा आधार, कर्ता, सनातन आणि अचल पुरुष आहे.
धर्माध्यक्षो विरूपाक्षस्त्रिधर्मो भूतभावनः। त्रिवेदो बहुरूपश्च सूर्यायुतसमप्रभः
तो धर्माचा निरीक्षक, वेगळ्या डोळ्याचा, त्रिविध धर्म पाळणारा, भूतांचा पालनकर्ता, तीन वेद जाणणारा, अनेक रूपांचा आणि दहा हजार सूर्यांसारखा तेजस्वी आहे.
मोहकोवंधकश्चैवदानवानांविशेषतः। देवदेवश्च पद्माङ्कस्त्रिनेत्रोऽब्जजटस्तथा
तो मोह करणारा आणि बांधून ठेवणारा, विशेषतः दानवांचा; देवांचा देव, कमळचिन्ह असलेला, तीन डोळ्यांचा आणि कमळासारख्या जटांचा आहे.
हरिश्मश्रुर्धनुर्धारी भीमो धर्मपराक्रमः। एवं स्तुतस्तु रामेण ब्रह्मा ब्रह्मविदांवरः
त्याची दाढी पिंगट आहे, तो धनुष्यधारी, भयंकर आणि धर्मात पराक्रमी आहे; अशा प्रकारे रामाने स्तुती केल्यावर ब्रह्मा, ब्रह्मविद्येत श्रेष्ठ—
उवाच प्रणतं रामं करे गृह्य पितामहः। विष्णुस्त्वं मानुषे देहेऽवतीर्णो वसुधातले
पितामह ब्रह्मा, रामाने वंदन केल्यावर त्याचा हात धरून म्हणाला: 'तूच विष्णू आहेस, मानव रूपात पृथ्वीवर अवतरला आहेस.'
कृतं तद्भवता सर्वं देवकार्यं महाविभो। संस्थाप्य वामनं देवं जाह्नव्या दक्षिणे तटे
'हे महाबली, सर्व देवकार्य तू पूर्ण केलेस. आता वामन देवाला जाह्नवीच्या दक्षिण तीरावर स्थापून—'
अयोध्यां स्वपुरीं गत्वा सुरलोकं व्रजस्व च। विसृष्टो ब्रह्मणा रामः प्रणिपत्य पितामहं
'आपल्या अयोध्या नगरीत जा आणि त्यानंतर देवांच्या लोकात प्रस्थान कर.' ब्रह्माने मुक्त केल्यावर रामाने पितामहाला वंदन केले.
आरूढः पुष्पकं यानं संप्राप्तो मधुरां पुरीम्। समीक्ष्य पुत्रसहितं शत्रुघ्नं शत्रुघातिनं
राम पुष्पक विमानावर बसून मधुरा नगरीत पोहोचला आणि शत्रूंचा नाश करणारा शत्रुघ्न आपल्या मुलासह त्याला भेटला.
तुतोष राघवः श्रीमान्भरतः स हरीश्वरः। शत्रुघ्नो भ्रातरौ प्राप्तौ शक्रोपेन्द्राविवागतौ
श्रीराम आनंदित झाला, भरत आणि वानरांचा स्वामीही प्रसन्न झाला; शत्रुघ्न आणि त्याचा भाऊ इंद्र आणि उपेंद्रासारखे आले.
प्रणिपत्य ततो मूर्ध्ना पंचांगालिंगितावनिः। उत्थाप्य चांकमारोप्य रामो भ्रातरमंजसा
मग, पाचही अंगांनी वाकून वंदन केल्यावर, पृथ्वीला आलिंगन देणारा तो रामाने पटकन उचलून आपल्या मांडीवर बसवला.
भरतश्च ततः पश्चात्सुग्रीवस्तदनंतरं। उपविष्टोऽथ रामाय सोऽर्घमादाय सत्वरं
त्याच्या नंतर भरत आणि मग सुग्रीव बसले; त्यांनी बसल्यावर लगेच रामासाठी अर्घ्य घेतले.
राज्यं निवेदयामास चाष्टांगं राघवे तदा। श्रुत्वा प्राप्तं ततो रामं सर्वो वै माथुरो जनः
त्या वेळी आठ विभागांचं राज्य राघवाला अर्पण केलं गेलं. राम तिथे आला आहे हे कळताच, सगळे मथुरेचे लोक तिथे गोळा झाले.
वर्णा ब्राह्मणभूयिष्ठा द्रष्टुमेनं समागताः। संभाष्य प्रकृतीः सर्वा नैगमान्ब्राह्मणैः सह
ब्राह्मण लोक जास्त असलेल्या सर्व जातीचे लोक त्याला पाहायला एकत्र आले. रामाने सर्व प्रजेला आणि व्यापाऱ्यांना ब्राह्मणांसह बोलावलं.