तप्यमानाय तप्याय ब्रह्मण्याय जयाय च। विश्वात्मने विश्वसृजे विश्वमावृत्य तिष्ठते
तपस्वी, तपासाठी योग्य, ब्राह्मणांचा समर्थक, विजयी, विश्वाचा आत्मा, विश्वाचा सर्जक, सर्वत्र व्यापून राहणारा— तुला नमस्कार!
नमो नमोस्तु दिव्याय प्रपन्नार्तिहराय च। भक्तानुकंपिने देव विश्वतेजो मनोगते
दिव्य, शरण आलेल्यांच्या दुःखाचा हरणारा, भक्तांवर दया करणारा, विश्वात तेज पसरवणारा, मनाने जाणता— अशा तुझ्या चरणी पुन्हा पुन्हा नमस्कार!
पुलस्त्य उवाच। एवं संस्तूयमानस्तु देवदेवो हरो नृप। उवाच राघवं वाक्यं भक्तिनम्रं पुरास्थितम्
पुलस्त्य म्हणाले, राजन, देवांचा देव असलेल्या हराचा स्तुती होत असताना, समोर भक्तिभावाने नम्रपणे उभ्या असलेल्या राघवाला त्यांनी असे सांगितले.
रुद्र उवाच। भो भो राघव भद्रं ते ब्रूहि यत्ते मनोगतम्। भवान्नारायणो नूनं गूढो मानुषयोनिषु
रुद्र म्हणाले, 'राघवा, तुझ्या कल्याणासाठी शुभेच्छा! तुझ्या मनात जे आहे ते सांग. नक्कीच, तूच नारायण आहेस, मानवी रूपात लपलेला.'
अवतीर्णो देवकार्यं कृतं तच्चानघ त्वया। इदानीं स्वं व्रजस्थानं कृतकार्योसि शत्रुहन्
देवतांच्या कार्यासाठी तू पृथ्वीवर अवतरलास आणि, पापरहित राघवा, ते कार्य तू पूर्ण केलेस. आता, शत्रूंचा नाश करणाऱ्या, आपले स्थान गाठ, कारण तुझे कार्य संपले आहे.
त्वया कृतं परं तीर्थं सेत्वाख्यं रघुनंदन। आगत्य मानवा राजन्पश्येयुरिह सागरे
रघुकुळातील आनंदा, तुझ्यामुळे 'सेतू' नावाचे श्रेष्ठ तीर्थ निर्माण झाले आहे. राजन, येथे समुद्रावर येणारे माणसे ते पाहू शकतात.
महापातकयुक्ता ये तेषां पापं विलीयते। ब्रह्मवध्यादिपापानि यानि कष्टानि कानिचित्1.38.
ज्यांच्यावर मोठमोठी पापे आहेत, त्यांची पापे इथे नष्ट होतात, अगदी ब्रह्महत्येसारखी कठीण पापेही.
दर्शनादेव नश्यंति नात्र कार्या विचारणा। गच्छ त्वं वामनं स्थाप्य गंगातीरे रघूत्तम
फक्त दर्शनानेच त्यांच्या पापांचा नाश होतो—यात शंका नाही. आता, रघुकुळातील श्रेष्ठ, गंगेच्या काठी वामनाची स्थापना कर.
पृथिव्यां सर्वशः कृत्वा भागानष्टौ परंतप। श्वेतद्वीपं स्वकं स्थानं व्रज देव नमोस्तु ते
शत्रूंना जिंकणाऱ्या, पृथ्वीवर सर्वत्र आठ भाग स्थापन करून, आता आपल्या श्वेतद्वीप या स्थानावर जा. देव, तुला माझा नमस्कार.
प्रणिपत्य ततो रामस्तीर्थं प्राप्तश्च पुष्करम्। विमानं तु न यात्यूर्ध्वं वेष्टितं तत्तु राघवः
रामाने मग वाकून नमस्कार केला आणि पुष्कर या तीर्थस्थळी पोहोचला. पण, राघव, त्याचे विमान वर जाऊ शकले नाही, कारण ते वेढलेले होते.
किमिदं वेष्टितं यानं निरालंबेऽम्बरे स्थितम्। भवितव्यं कारणेन पश्येत्याह स्म वानरम्
त्याने वानराला विचारले, 'हे वाहन असे वेढले गेले आहे, आकाशात आधाराविना उभे आहे, याचे कारण काय असावे? पाहा जरा.'
सुग्रीवो रामवचनादवतीर्य धरातले। स च पश्यति ब्रह्माणं सुरसिद्धसमन्वितम्
रामाच्या आज्ञेने सुग्रीव पृथ्वीवर उतरला आणि त्याने देव, सिद्धांसह ब्रह्मदेवाचे दर्शन घेतले.
ब्रह्मर्षिसङ्घसहितं चतुर्वेदसमन्वितम्। दृष्ट्वाऽऽगत्याब्रवीद्रामं सर्वलोकपितामहः
त्याने ब्रह्मर्षींच्या समूहाने वेढलेला, चारही वेदांसह असलेला सर्व लोकांचा पितामह पाहिला. त्याला पाहून तो पुढे गेला आणि ब्रह्मदेव, सर्व लोकांचा पितामह, रामाशी बोलला.
सहितो लोकपालैश्च वस्वादित्यमरुद्गणैः। तं देवं पुष्पकं नैव लंघयेद्धि पितामहम्
लोकपाल, वसु, आदित्य आणि मरुतगण यांच्या सोबत असलेल्या त्या देवाला—ब्रह्मदेवाला—पुष्पक विमानही ओलांडू शकत नाही.
अवतीर्य ततो रामः पुष्पकाद्धेमभूषितात्। नत्वा विरिंचनं देवं गायत्र्या सह संस्थितम्
मग राम सुवर्णाने सजवलेल्या पुष्पकातून खाली उतरला आणि गायत्रीसह उभ्या असलेल्या विरिंचन देवाला वाकून नमस्कार केला.
अष्टांगप्रणिपातेन पंचांगालिंगितावनिः। तुष्टाव प्रणतो भूत्वा देवदेवं विरिंचनम्
आठ अंगांनी नमस्कार करून, पाचही अंगांनी पृथ्वीला स्पर्श केला आणि नम्र होऊन देवांचा देव विरिंचन याची स्तुती केली.
राम उवाच। नमामि लोककर्तारं प्रजापतिसुरार्चितम्। देवनाथं लोकनाथं प्रजानाथं जगत्पतिम्
राम म्हणाला, 'संपूर्ण जगाचा सर्जनहार, प्रजापती आणि देवांनी पूजलेला, देवांचा नाथ, लोकांचा नाथ, प्रजांचा नाथ, जगाचा स्वामी—तुला मी नमस्कार करतो.'
नमस्ते देवदेवेश सुरासुरनमस्कृत। भूतभव्यभवन्नाथ हरिपिंगललोचन
देवांचा देव, देव-दानवांनी वंदन केलेला, भूत, भविष्य आणि वर्तमानाचा नाथ, सिंहासारख्या पिंगट डोळ्यांचा—तुला नमस्कार.
बालस्त्वं वृद्धरूपी च मृगचर्मासनांबरः। तारणश्चासि देवस्त्वं त्रैलोक्यप्रभुरीश्वरः
तू बालरूपात आहेस, वृद्धरूपही घेतोस, मृगचर्मावर बसलेला आणि मृगचर्म परिधान केलेला आहेस; तू तारक आहेस, देव आहेस, त्रिलोकांचा स्वामी आणि सर्वांचा अधिपती आहेस.
हिरण्यगर्भः पद्मगर्भः वेदगर्भः स्मृतिप्रदः। महासिद्धो महापद्मी महादंडी च मेखली
तू हिरण्यगर्भ, कमलातून जन्मलेला, वेदांचा मूळ, स्मृती देणारा, महान सिद्ध, मोठ्या कमळाचा स्वामी, मोठ्या दंडाचा धारक आणि मेखला बांधलेला आहेस.
कालश्च कालरूपी च नीलग्रीवो विदांवरः। वेदकर्तार्भको नित्यः पशूनां पतिरव्ययः
तो काळ आहे, काळाचा मूर्तरूप आहे, निळ्या गळ्याचा आहे, विद्वानांत श्रेष्ठ आहे; वेदांचा कर्ता, नित्य बालक, अविनाशी प्राण्यांचा स्वामी आहे.
दर्भपाणिर्हंसकेतुः कर्ता हर्ता हरो हरिः। जटी मुंडी शिखी दंडी लगुडी च महायशाः
त्याच्या हातात कुश आहे, त्याचा ध्वज हंसाचा आहे, तो सृष्टीचा कर्ता, संहार करणारा, हर आणि हरि आहे; त्याचे केस जटांमध्ये गुंडाळलेले, कधी मुंडन केलेले, कधी शिखा असलेले, काठी आणि गदा घेणारा, आणि मोठ्या कीर्तीचा आहे.
भूतेश्वरः सुराध्यक्षः सर्वात्मा सर्वभावनः। सर्वगः सर्वहारी च स्रष्टा च गुरुरव्ययः
तो भूतांचा स्वामी, देवांचा निरीक्षक, सर्वांचा आत्मा, सर्वांचा पालनकर्ता आहे; सर्वत्र व्यापलेला, सर्व काही घेणारा, सृष्टीचा कर्ता आणि अविनाशी गुरु आहे.
कमंडलुधरो देवः स्रुक्स्रुवादिधरस्तथा। हवनीयोऽर्चनीयश्च ॐकारो ज्येष्ठसामगः
तो देव कमंडलू घेणारा, यज्ञातील चमचा आणि इतर साधने धारण करणारा आहे; यज्ञात आह्वान करण्याजोगा, पूजनीय, ओंकारस्वरूप आणि श्रेष्ठ सामगायक आहे.
मृत्युश्चैवामृतश्चैव पारियात्रश्च सुव्रतः। ब्रह्मचारी व्रतधरो गुहावासी सुपङ्कजः
तो मृत्यू आणि अमृत दोन्ही आहे, पारियात्र पर्वतावर राहणारा, उत्तम व्रत पाळणारा, ब्रह्मचर्याचे पालन करणारा, व्रती, गुहेत राहणारा आणि सुंदर कमळासारख्या डोळ्यांचा आहे.
अमरो दर्शनीयश्च बालसूर्यनिभस्तथा। दक्षिणे वामतश्चापि पत्नीभ्यामुपसेवितः
तो अमर आहे, देखण्या रूपाचा आहे, बालसूर्यासारखा तेजस्वी आहे; उजवीकडे आणि डावीकडे आपल्या पत्नींच्या सेवेत आहे.
भिक्षुश्च भिक्षुरूपश्च त्रिजटी लब्धनिश्चयः। चित्तवृत्तिकरः कामो मधुर्मधुकरस्तथा
तो भिक्षुक आहे, भिक्षेचे रूप धारण करणारा, तीन जटा असलेला, ठाम निश्चयाचा, मनाच्या वृत्तीवर नियंत्रण ठेवणारा, कामस्वरूप, मधुर आणि मधमाशेसारखा आहे.
वानप्रस्थो वनगत आश्रमी पूजितस्तथा। जगद्धाता च कर्त्ता च पुरुषः शाश्वतो ध्रुवः
तो वानप्रस्थ, जंगलात गेलेला, आश्रमी, पूजला जाणारा आहे; जगाचा आधार, कर्ता, सनातन आणि अचल पुरुष आहे.
धर्माध्यक्षो विरूपाक्षस्त्रिधर्मो भूतभावनः। त्रिवेदो बहुरूपश्च सूर्यायुतसमप्रभः
तो धर्माचा निरीक्षक, वेगळ्या डोळ्याचा, त्रिविध धर्म पाळणारा, भूतांचा पालनकर्ता, तीन वेद जाणणारा, अनेक रूपांचा आणि दहा हजार सूर्यांसारखा तेजस्वी आहे.
मोहकोवंधकश्चैवदानवानांविशेषतः। देवदेवश्च पद्माङ्कस्त्रिनेत्रोऽब्जजटस्तथा
तो मोह करणारा आणि बांधून ठेवणारा, विशेषतः दानवांचा; देवांचा देव, कमळचिन्ह असलेला, तीन डोळ्यांचा आणि कमळासारख्या जटांचा आहे.