इमौ ते चरणौ देवि मानवो यदि पश्यति। पूर्णस्स्यात्तदहं प्रीतो दृष्ट्वेमौ पुत्रवत्सले
'देवी, जो मनुष्य तुझे पाय पाहतो, तो पूर्ण होतो; पुत्रावर प्रेम करणारी माता, मी हे दोन्ही पाय पाहून आनंदी झालो.'
कौसल्या मे यथा माता भवती च तथा मम। केकसी चाब्रवीद्रामं चिरं जीव सुखी भव
राम म्हणाला: 'जशी कौसल्या माझी आई आहे, तशीच तूही माझी आई आहेस.' केकसी म्हणाली: 'राम, दीर्घायुष्य लाभो, सुखी रहा.'
भर्त्रा मे कथितं वीर विष्णुर्मानुषरूपधृत्। अवतीर्णो रघुकुले हितार्थेत्र दिवौकसाम्
'वीर, माझ्या पतीने सांगितलं होतं की, विष्णू मानवी रूप घेऊन रघुकुळात देवांच्या हितासाठी अवतरला आहे.'
दशग्रीव विनाशाय भूतिं दातुं विभीषणे। वालिनो निधनं चैव सेतुबंधं च सागरे
'दशग्रीवाचा नाश, विभीषणाला संपत्ती, वालिंचा अंत आणि समुद्रावर सेतू बांधण्यासाठी.'
पुत्रो दशरथस्यैव सर्वं स च करिष्यति। इदानीं त्वं मया ज्ञातः स्मृत्वा तद्भर्तृभाषितम्
'दशरथाचा हा पुत्र हे सर्व करील; आता मला तुझी ओळख पटली, कारण पतीचे ते शब्द आठवले.'
सीता लक्ष्मीर्भवान्विष्णुर्देवा वै वानरास्तथा। गृहं पुत्र गमिष्यामि स्थिरकीर्तिमवाप्नुहि
'सीता म्हणजे लक्ष्मी, तूच विष्णू, देव आणि वानरही; मी घरी जाते, मुला—तुला चिरकाल कीर्ती मिळो.'
सरमोवाच। इहैव वत्सरं पूर्णमशोकवनिकास्थिता। सेविता जानकी देव सुखं तिष्ठति ते प्रिया
सरमा म्हणाली, "इथेच अशोकवनात तुझी प्रिया जानकी माझ्या संगतीने पूर्ण एक वर्ष सुखात राहिली आहे, हे प्रभो."
नित्यं स्मरामि वै पादौ सीतायास्तु परंतप। कदा द्रक्ष्यामि तां देवीं चिंतयाना त्वहर्निशम्
हे शत्रूंना त्रास देणाऱ्या, मी नेहमीच सीतेचे पाय आठवते; रात्रंदिवस मी विचार करते, 'कधी त्या देवीला पाहीन?'
किमर्थं देवदेवेन नानीता जानकी त्विह। एकाकी नैव शोभेथा योषिता च तया विना
देवतांचा स्वामी असतानाही जानकीला इथे का आणले नाहीस? एकटा असताना तू शोभत नाहीस, आणि तिच्याविना कोणतीही स्त्रीही शोभत नाही.
समीपे शोभते सीता त्वं च तस्याः परंतप। एवं ब्रुवन्त्यां भरतः केयमित्यब्रवीद्वचः
सीता तुझ्या जवळ असली की तिला शोभा येते, आणि तूही तिच्या संगतीने शोभतोस, हे शत्रूंना त्रास देणाऱ्या. असे ती बोलत असताना भरताने विचारले, 'ही कोण आहे?'
ततश्चेंगितविद्रामो भरतं प्राह सत्वरम्। विभीषणस्य भार्या वै सरमा नाम नामतः
मग विद्रामा एका खुणेने भरताला लवकर सांगितले, "ही विभीषणाची पत्नी सरमा आहे."
प्रिया सखी महाभागा सीतायास्सुदृढं मता। सर्वंकालकृतं पश्य न जाने किं करिष्यति
ही सिता ची प्रिय आणि मोठ्या भाग्याची मैत्रीण आहे, तिला सीतेने खूप विश्वास दिला आहे. बघ, सगळं योग्य वेळी केलं गेलं आहे—आता ती काय करेल, हे मला माहीत नाही.
गच्छ त्वं सुभगे भर्तृगेहं पालय शोभने। मां त्यक्त्वा हि गता देवी भाग्यहीनं गतिर्यथा
सौभाग्यवती, तू आपल्या पतीच्या घरी जा आणि त्याची नीट काळजी घे. कारण देवी मला सोडून गेली, मी आता भाग्यहीन झालो आहे, जशी नियती असते तशी.
तया विरहितः सुभ्रु रतिं विंदे न कर्हिचित्। शून्या एव दिशः सर्वाः पश्यामीह पुनर्भ्रमन्
तिच्याविना, सुंदर भुवई असलेल्या, मला कधीच आनंद मिळत नाही; इथे पुन्हा फिरताना सगळ्या दिशा मला ओकळ्या वाटतात.
विसृज्यतां च सरमां सीतायास्तु प्रियां सखीम्। गतायामथ केकस्यां रामः प्राह विभीषणम्
सीतेची प्रिय मैत्रीण सरमा आता जाऊ दे. आणि ती केकयाकडे गेल्यावर, रामाने विभीषणाला म्हटले.
दैवतेभ्यः प्रियं कार्यं नापराध्यास्त्वया सुराः। आज्ञया राजराजस्य वर्तितव्यं त्वयानघ
देवतांना प्रिय असं काम करावं लागेल; तुझ्यामुळे देवतांचा अपमान होऊ नये. राजांचा राजा जो आहे, त्याच्या आज्ञेप्रमाणेच वाग, पापरहित.
लंकायां मानुषो यो वै समागच्छेत्कथंचन। राक्षसैर्न च हंतव्यो द्रष्टव्योसौ यथा त्वहम्
लंकामध्ये जर कुठलाही मनुष्य कसा का असेना, आला, तर राक्षसांनी त्याला मारू नये; त्याला जसा मी आहे तसा पाहू द्या.
विभीषण उवाच। आज्ञयाहं नरव्याघ्र करिष्ये सर्वमेव तु। विभीषणे हि वदति वायू राममुवाच ह
विभीषण म्हणाला, "तुमच्या आज्ञेने, नरसिंहा, मी सर्व काही करीन." विभीषण असं बोलत असताना, वायूने रामाला म्हटलं.
इहास्तिवैष्णवी मूर्तिः पूर्वं बद्धो बलिर्यया। तां नयस्व महाभाग कान्यकुब्जे प्रतिष्ठय
इथे विष्णूची ती मूर्ती आहे, जिच्यामुळे पूर्वी बळी बांधला गेला होता; हे महाभागा, ती घे आणि कण्यकुब्ज येथे प्रतिष्ठित कर.
विदित्वा तदभिप्रायं वायुना समुदाहृतम्। विभीषणस्त्वलंकृत्य रत्नैः सर्वैश्च वामनम्
वायूने सांगितलेला हेतू समजून, विभीषणाने वामनाची मूर्ती सर्व रत्नांनी सजवली.
आनीय चार्पयद्रामे वाक्यं चेदमुवाच ह। यदा वै निर्जितः शक्रो मेघनादेन राघव
ती मूर्ती आणून, त्याने रामाला दिली आणि म्हणाला, "राघवा, जेव्हा मेघनादाने इंद्राला हरवले होते—"
तदा वै वामनस्त्वेष आनीतो जलजेक्षण। नयस्व तमिमं देव देवदेवं प्रतिष्ठय
"तेव्हा ही कमळासारखी डोळ्यांची वामनमूर्ती आणली गेली होती; हे देव, तू ती घे आणि देवांचा देव म्हणून प्रतिष्ठित कर."
तथेति राघवः कृत्वा पुष्पकं च समारुहत्। धनं रत्नमसंख्येयं वामनं च सुरोत्तमम्
राघवाने 'तसेच' म्हणत पुष्पकात बसले; अमाप धन, रत्ने आणि उत्तम वामनमूर्ती त्याने घेतली.
गृह्य सुग्रीवभरतावारूढौ वामनादनु। व्रजन्नेवांबरे रामस्तिष्ठेत्याह विभीषणम्
वामनानंतर सुग्रीव आणि भरताला घेऊन, राम आकाशातून जात असताना, त्याने विभीषणाला सांगितले, "इथेच रहा."
राघवस्य वचः श्रुत्वा भूयोप्याह स राघवम्। करिष्ये सर्वमेतद्धि यदाज्ञप्तं विभो त्वया
राघवाचं बोलणं ऐकून, तो पुन्हा राघवाला म्हणाला, "हे प्रभो, तू जसं सांगितलंयस, तसंच मी सगळं करीन."
सेतुनानेन राजेंद्र पृथिव्यां सर्वमानवाः। आगत्य प्रतिबाधेरन्नाज्ञाभंगो भवेत्तव
राजेंद्र, या सेतूने पृथ्वीवरचे सगळे लोक येऊन सहजपणे पार करू शकतील; तुझ्या आज्ञेचं उल्लंघन होऊ नये.
कोत्र मे नियमो देव किन्नु कार्यं मया विभो। श्रुत्वैतद्राघवो वाक्यं राक्षसोत्तमभाषितम्
देवा, इथे माझं कर्तव्य काय? मला काय करावं, हे सांग. राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या त्याच्या या बोलण्यावर राघवाने उत्तर दिलं.
कार्मुकं गृह्य हस्तेन रामः सेतुं द्विधाच्छिनत्। त्रिर्विभज्य च वेगेन मध्ये वै दशयोजनम्
रामाने हातात धनुष्य घेऊन सेतू दोन भागांत फाडला; आणि वेगाने तीन तुकडे करून मधोमध दहा योजनांचं अंतर केलं.
छित्वा तु योजनं चैकमेकं खंडत्रयं कृतम्। वेलावनं समासाद्य रामः पूजां रमापतेः
एक योजनेचा भाग फाडून, तीन तुकडे केले; मग समुद्रकिनाऱ्याजवळील पवित्र वनात जाऊन रामाने लक्ष्मीपतीची पूजा केली.
कृत्वा रामेश्वरं नाम्ना देवदेवं जनार्दनं। अभिषिच्याथ संगृह्य वामनं रघुनंदनः
रामेश्वर नावाचं देवदेवेश्वर जनार्दनाचं स्थान स्थापून, त्याचं अभिषेक आणि पूजा केली; मग रघुनंदनाने कमंडलू उचलला.