न मे स्वर्गो बहुमतस्त्वया हीनस्य राघव। तारितोहं त्वया पुत्र प्राप्तोऽस्मीन्द्रसलोकताम्
राघव, तुझ्याशिवाय मला स्वर्गाचं काहीच मोल नाही; तू मला तारलं आहेस, मुला, आणि तुझ्यामुळे मी इंद्राच्या लोकात पोहोचलो आहे.
लक्ष्मणं चाब्रवीद्राजा पुत्र पुण्यं त्वयार्जितम्। भ्रात्रासममथो दिव्यांल्लोकान्प्राप्स्यसि चोत्तमान्
राजाने लक्ष्मणाला म्हटलं, 'मुला, तू मोठं पुण्य मिळवलंस; आपल्या भावासारखेच दिव्य आणि श्रेष्ठ लोक तुला मिळतील.'
आहूय जानकीं राजा वाक्यं चेदमुवाच ह। न च मन्युस्त्वया कार्यो भर्तारं प्रति सुव्रते
राजाने जानकीला बोलावून सांगितलं, 'सुव्रते, पतीवर तुझा काहीही राग ठेवू नकोस.'
ख्यातिर्भविष्यत्येवाग्र्या भर्तुस्ते शुभलोचने। एवं वदति रामे तु पुष्पके च व्यवस्थिते
शुभ नेत्रांची असलेल्या स्त्री, तुझ्या पतीची कीर्ती नक्कीच उत्तम राहील; असं राम पुष्पकात बसलेला असताना म्हणाला.
तत्र ये राक्षसवरास्ते गत्वाशु विभीषणं। प्राप्तो रामः ससुग्रीवश्चारा इत्थं तदाऽवदन्
तेव्हा राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ असलेले जे होते, ते लगेच विभीषणाकडे गेले आणि म्हणाले, 'राम आणि सुग्रीव आले आहेत,' असं त्याला कळवलं.
विभीषणस्तु तच्छ्रुत्वा रामागमनमंतिके। चारांस्तान्पूजयामास सर्वकामधनादिभिः
रामाचा आगमन ऐकून विभीषणाने त्या गुप्तचरांना सर्व इच्छित संपत्ती आणि धन देऊन सन्मान केला.
अलंकृत्य पुरीं तां तु निष्क्रान्तः सचिवैः सह। दृष्ट्वा रामं विमानस्थं मेराविव दिवाकरं
शहर सुंदर करून, तो आपल्या मंत्र्यांसह बाहेर पडला; आणि त्याने विमानात बसलेल्या रामाला, जणू मेरू पर्वतावरचा सूर्य, असं पाहिलं.
अष्टांगप्रणिपातेन नत्वा राघवमब्रवीत्। अद्य मे सफलं जन्म प्राप्ताः सर्वे मनोरथाः
अष्टांग नमस्कार करून त्याने राघवाला वंदन केलं आणि म्हणाला, 'आज माझं जन्म सफल झालं, सगळ्या इच्छा पूर्ण झाल्या.'
यद्दृष्टौ देवचरणौ जगद्वंद्यावनिंदितौ। कृतः श्लाघ्योस्म्यहं देव शक्रादीनां दिवौकसां
देवतेच्या पायांचं, जे जगात पूज्य आणि कुणीही निंदा करू शकत नाही, दर्शन मला झालं म्हणून मी, देवा, इंद्रासारख्या देवांमध्येही गौरवास्पद ठरलो आहे.
आत्मानमधिकं मन्ये त्रिदशेशात्पुरंदरात्। रावणस्य गृहे दीप्ते सर्वरत्नोपशोभिते
रावणाच्या तेजस्वी, सर्व रत्नांनी सजलेल्या घरात राहून मी स्वतःला इंद्रापेक्षा मोठा समजतो.
उपविष्टे तु काकुत्स्थे अर्घं दत्वा विभीषणः। उवाच प्रांजलिर्भूत्वा सुग्रीवं भरतं तथा
काकुत्स्थ बसल्यावर विभीषणाने त्याला अर्घ्य दिलं आणि हात जोडून सुग्रीव आणि भरत यांना म्हणाला.
इहागतस्य रामस्य यद्दास्ये न तदस्ति मे। इयं च लंका रामेण रिपुं त्रैलोक्यकंटकम्
इथे आलेल्या रामाला मी काहीच देऊ शकत नाही; या रामाने, जो तिन्ही लोकांचं कष्ट संपवणारा आहे, ही लंका जिंकली आहे—
हत्वा तु पापकर्माणं दत्ता पूर्वं पुरी मम। इयं पुरी इमे दारा अमी पुत्रास्तथा ह्यहं
पापी रावणाचा वध करून ही नगरी मला पूर्वी दिली गेली; ही नगरी, या स्त्रिया, हे पुत्र आणि मी स्वतः—
सर्वमेतन्मया दत्तं सर्वमक्षयमस्तु ते। ततः प्रकृतयः सर्वा लंकावासिजनाश्च ये
हे सर्व मी तुला दिलं आहे; हे सर्व तुझ्यासाठी कधीही संपणार नाही असं होवो. नंतर लंकेतील सगळ्या प्रजाजनांनी—
आजग्मू राघवं द्रष्टुं कौतूहलसमन्विताः। उक्तो विभीषणस्तैस्तु रामं दर्शय नः प्रभो
राघवाला पाहण्यासाठी, कुतूहलाने भरलेले, ते आले; त्यांनी विभीषणाला सांगितलं, 'प्रभो, आम्हाला रामाचं दर्शन घडव.'
विभीषणेन कथिता राघवाय महात्मने। तेषामुपायनं सर्वं भरतो रामचोदितः
विभीषणाने त्या सर्वांची माहिती महात्मा राघवाला सांगितली; रामाच्या आज्ञेने भरताने त्यांची सर्व भेटवस्तू स्वीकारली.
जग्राह वानरेन्द्रश्च धनरत्नौघसंचयं। एवं तत्र त्र्यहं रामो ह्यवसद्राक्षसालये
वानरराजाने धन आणि रत्नांचे ढीग घेतले; अशा प्रकारे राम तिथे राक्षसांच्या घरात तीन दिवस राहिला.
चतुर्थेहनि संप्राप्ते रामे चापि सभास्थिते। केकसी पुत्रमाहेदं रामं द्रक्ष्यामि पुत्रक
चौथा दिवस आला आणि राम सभेत बसला असताना, केकसीने आपल्या मुलाला म्हटलं, 'मुला, मला रामाचं दर्शन घ्यायचं आहे.'
दृष्टे तस्मिन्महत्पुण्यं प्राप्यते मुनिसत्तमैः। विष्णुरेष महाभागश्चतुर्मूर्तिस्सनातनः
त्या दृश्यामुळे उत्तम ऋषींना मोठं पुण्य मिळतं; हा विष्णू आहे, चार रूपांचा, सनातन आणि अत्यंत भाग्यशाली.
सीता लक्ष्मीर्महाभाग न बुद्धा साग्रजेन ते। पित्रा ते पूर्वमाख्यातं देवानां दिविसंगमे
सीता म्हणजे लक्ष्मीच आहे, हे भाग्यवान; तुझ्या मोठ्या भावाला ती ओळखली गेली नाही; तुझ्या वडिलांनी हे पूर्वी देवांच्या सभेत सांगितलं होतं.
कुले रघूणां वै विष्णुः पुत्रो दशरथस्य तु। भविष्यति विनाशाय दशग्रीवस्य रक्षसः
विष्णू रघूंच्या कुळात दशरथाचा पुत्र म्हणून जन्म घेईल, दहा डोक्याच्या राक्षसाचा नाश करण्यासाठी.
विभीषण उवाच। एवं कुरुष्व वै मातर्गृहाण नवमं वरम्। पात्रं चंदनसंयुक्तं दधिक्षौद्राक्षतैः सह
विभीषण म्हणाला: 'आई, असंच कर. नववा वर घे आणि चंदन लावलेलं भांडे, दही, मध आणि अक्षता घे.'
दूर्वयार्घं सह कुरु राजपुत्रस्य दर्शनम्। सरमामग्रतः कृत्वा याश्चान्या देवकन्यकाः
दूर्वा घालून अर्घ्य दे आणि राजपुत्राचं दर्शन घेण्यासाठी जा; सरमा आणि इतर देवकन्या तुझ्या पुढे जाऊ देत.
व्रजस्व राघवाभ्याशं तस्मादग्रे व्रजाम्यहम्। एवमुक्त्वा गतं रक्षो यत्र रामो व्यवस्थितः
राघवाजवळ जा; मी तुझ्या आधी जाईन. असं म्हणून तो राक्षस जिथे राम होता तिथे गेला.
उत्सार्य दानवान्सर्वान्रामं द्रष्टुं समागतान्। सभां तां विमलां कृत्वा रामं स्वाभिमुखे स्थितम्
रामाचं दर्शन घेण्यासाठी जमलेले सर्व दानव त्याने हाकलून दिले, सभा शुद्ध केली आणि रामाला समोर उभं केलं.
विभीषण उवाच। विज्ञाप्यं शृणु मे देव वदतश्च विशांपते। दशग्रीवं कुंभकर्णं या च मां चाप्यजीजनत्
विभीषण म्हणाला: 'राजाधिराज, मी जे सांगतो ते ऐका. जी दशग्रीव, कुंभकर्ण आणि मला जन्माला घातलं—'
इयं सा देवमाता नः पादौ ते द्रष्टुमिच्छति। तस्यास्तु त्वं कृपां कृत्वा दर्शनं दातु मर्हसि1.38.
'हीच आमची देवमाता आहे, तिला तुझे पाय पाहायची इच्छा आहे; तिच्यावर कृपा करून तिला दर्शन दे.'
राम उवाच। अहं तस्याः समीपं तु मातृदर्शनकांक्षया। गमिष्ये राक्षसेंद्र त्वं शीघ्रं याहि ममाग्रतः
राम म्हणाला: 'आईचं दर्शन घ्यायचं म्हणून मी तिच्याकडे जाईन, राक्षसराजा, तू माझ्या पुढे लवकर जा.'
प्रतिज्ञाय तु तं वाक्यमुत्तस्थौ च वरासनात्। मूर्ध्नि चांजलिमाधाय प्रणाममकरोद्विभुः
तो वचन देऊन उत्तम आसनावरून उठला, हात जोडून डोक्यावर ठेवले आणि नमस्कार केला.
अभिवादयेहं भवतीं माता भवसि धर्मतः। महता तपसा चापि पुण्येन विविधेन च
'मी तुला नमस्कार करतो, तू धर्माने माझी आई आहेस, मोठ्या तपाने आणि विविध पुण्यांनीसुद्धा.'