प्रीतश्च परितुष्टश्च तां रात्रिं समुपावसत्। प्रभाते काल्यमुत्थाय कृत्वाह्निकमरिंदम
तो अत्यंत आनंदी आणि तृप्त झाला, आणि ती रात्र तिथेच घालवली; पहाटे उठून, शत्रूंचा नाश करणाऱ्या रामाने सकाळची कामे केली.
ॠषिं समभिचक्राम गमनाय रघूत्तमः। अभिवाद्याब्रवीद्रामो महर्षिं कुंभसंभवम्
रघुवंशातील श्रेष्ठ राम ऋषींच्या भेटीस गेला आणि त्यांना वंदन करून, कुंभातून जन्मलेल्या त्या महर्षींना म्हणाला.
आपृच्छे साधये ब्रह्मन्ननुज्ञातुं त्वमर्हसि। धन्योस्म्यनुगृहीतोस्मि दर्शनेन महामुने
ब्रह्मन्, मी आता परवानगी मागतो आणि तुमच्याकडून निरोप घेतो; महान ऋषी, तुमचं दर्शन मला लाभलं, हे माझं भाग्य आहे आणि मी धन्य झालो.
दिष्ट्या चाहं भविष्यामि पावनात्मा महात्मनः। एवं ब्रुवति काकुत्स्थे वाक्यमद्भुतदर्शनं
माझ्या भाग्याने, या महान पुरुषामुळे माझं मन शुद्ध होईल; काकुत्स्थाने असं बोलताच, एक अद्भुत वाणी ऐकू आली.
उवाच परमप्रीतो बाष्पनेत्रस्तपोधनः। अत्यद्भुतमिदं वाक्यं तव राम शुभाक्षरं
तपस्वी, ज्यांच्या डोळ्यांत आनंदाश्रू होते, अत्यंत प्रसन्न होऊन म्हणाले: 'राम, तुझं बोलणं फारच अद्भुत आणि मंगल आहे.'
पावनं सर्वभूतानां त्वयोक्तं रघुनंदन। मुहूर्तमपि राम त्वां मैत्रेणेक्षंति ये नराः
रघुनंदना, तुझ्या वचनांनी सर्व प्राण्यांचं पावन केलं जातं; जे लोक, राम, क्षणभर जरी मैत्रीभावाने तुला पाहतात—
पावितास्सर्वसूक्तैस्ते कथ्यंते त्रिदिवौकसः। ये च त्वां घोरचक्षुर्भिरीक्षंते प्राणिनो भुवि
—ते स्वर्गातील देवांनी सांगितल्याप्रमाणे, सर्व पवित्र मंत्रांनी शुद्ध होतात; आणि जे पृथ्वीवरील जीव तुला द्वेषाने पाहतात—
ते हता ब्रह्मदंडेन सद्यो नरकगामिनः। ईदृशस्त्वं रघुश्रेष्ठ पावनः सर्वदेहिनां
—त्यांना ब्रह्मदंडाने त्वरित शिक्षा मिळते आणि ते नरकात जातात; रघुकुळातील श्रेष्ठ, तू सर्व देहधारकांचा पावनकर्ता आहेस.
कथयंतश्च लोकास्त्वां सिद्धिमेष्यंति राघव। गच्छस्वानातुरोऽविघ्नं पंथानमकुतोभयः
हे राघव, जे लोक या जगात तुझं कीर्तन करतात, त्यांना सिद्धी मिळते; आता तू निर्धास्तपणे, कोणतीही अडचण न येता, आपल्या मार्गाने जा.
प्रशाधि राज्यं धर्मेण गतिस्तु जगतां भवान्। एवमुक्तस्तु मुनिना प्राञ्जलि प्रग्रहो नृपः
धर्माने राज्याचा कारभार कर; तू या सृष्टीचा आधार आहेस. असं ऋषींनी सांगितल्यावर, राजा हात जोडून—
अभिवादयितुं चक्रे सोऽगस्त्यमृषिसत्तमम्। अभिवाद्य मुनिश्रेष्ठंस्तांश्च सर्वांस्तपोधिकान्
—महर्षी अगस्त्य यांना वंदन करण्यासाठी सज्ज झाला; त्याने श्रेष्ठ ऋषी आणि सर्व तपस्वी यांना वंदन केलं.
अथारोहत्तदाव्यग्रः पुष्पकं हेमभूषितम्। तं प्रयांतं मुनिगणा आशीर्वादैस्समंततः
मग तो विलंब न करता, सोन्याने सुशोभित पुष्पकात चढला; त्याच्या प्रस्थानावेळी, सर्व ऋषीमंडळींनी चारही बाजूंनी त्याला आशीर्वाद दिला.
अपूपुजन्नरेंद्रं तं सहस्राक्षमिवामराः। ततोऽर्धदिवसे प्राप्ते रामः सर्वार्थकोविदः
देवतांनी जसा सहस्रनेत्र इंद्राचा सन्मान केला, तसा त्या राजाचा सन्मान केला; मग अर्धा दिवस गेल्यावर, सर्व कामात निपुण राम—
अयोध्यां प्राप्य काकुत्स्थः पद्भ्यां कक्षामवातरत्। ततो विसृज्य रुचिरं पुष्पकं कामवाहितं
—काकुत्स्थ अयोध्येत पोहोचला आणि पायी उतरून उद्यानात गेला; त्यानंतर, इच्छेनुसार जाणारं सुंदर पुष्पक त्याने परत पाठवलं.
कक्षांतराद्विनिष्क्रम्य द्वास्थान्राजाऽब्रवीदिदं। लक्ष्मणं भरतं चैव गच्छध्वं लघुविक्रमाः
उद्यानातून बाहेर येऊन, राजाने द्वारपालांना सांगितलं: 'लक्ष्मण आणि भरत, जे वेगवान आहेत, त्यांना इथे बोलवा.'
ममागमनमाख्याय समानयत मा चिरम्। श्रुत्वाथ भाषितं द्वास्था रामस्याक्लिष्टकर्मणः1.37.
'माझ्या आगमनाची बातमी द्या आणि त्यांना लवकर माझ्याकडे आणा.' रामाच्या निष्कलंक कृत्यांची ही आज्ञा ऐकून—
गत्वा कुमारावाहूय राघवाय न्यवदेयन्। द्वास्थैः कुमारावानीतौ राघवस्य निदेशतः
—द्वारपाल गेले, राजकुमारांना बोलावलं आणि राघवाला कळवलं; राघवाच्या आज्ञेने, द्वारपालांनी राजकुमारांना आणलं.
दृष्ट्वा तु राघवः प्राप्तौ प्रियौ भरतलक्ष्मणौ। समालिंग्य तु रामस्तौ वाक्यं चेदमुवाच ह
राघवाने आपल्या प्रिय भरत आणि लक्ष्मण यांना आलेलं पाहिलं; रामाने त्यांना मिठी मारली आणि म्हणाला—
कृतं मया यथातथ्यं द्विजकार्यमनुत्तमं। धर्महेतुमतो भूयः कर्तुमिच्छामि राघवौ
'मी द्विजांच्या श्रेष्ठ कार्याची योग्य प्रकारे पूर्तता केली आहे; धर्मासाठी, हे राघव, मला अजून काही करावंसं वाटतं.'
भवद्भ्यामात्मभूताभ्यां राजसूयं क्रतूत्तमं। सहितो यष्टुमिच्छामि यत्र धर्मश्च शाश्वतः
'तुम्हा दोघांसोबत, जे मला आत्म्यासारखे प्रिय आहात, मी श्रेष्ठ असा राजसूय यज्ञ करायचा आहे, ज्यात शाश्वत धर्म वास करतो.'
पुष्करस्थेन वै पूर्वं ब्रह्मणा लोककारिणा। शतत्रयेण यज्ञानामिष्टं षष्ट्याधिकेन च
पूर्वी पुष्कर येथे ब्रह्मदेवाने, जो सर्व जगाचा कर्ता आहे, तीनशे साठ यज्ञ केले होते.
इष्ट्वा हि राजसूयेन सोमो धर्मेण धर्मवित्। प्राप्तः सर्वेषु लोकेषु कीर्तिस्थानमनुत्तमम्
धर्म जाणणाऱ्या सोमाने, राजसूय यज्ञ करून, सर्व लोकांमध्ये अतुल कीर्ती मिळवली.
इष्ट्वा हि राजसूयेन मित्रः शत्रुनिबर्हणः। मुहूर्तेन सुशुद्धेन वरुणत्वमुपागतः
शत्रूंचा पराभव करणाऱ्या मित्रानेही राजसूय यज्ञ केल्यावर, एका पवित्र क्षणात वरुणपद मिळवले.
तस्माद्भवंतौ संचिंत्य कार्येस्मिन्वदतं हि तत्। भरत उवाच। त्वं धर्मः परमः साधो त्वयि सर्वा वसुंधरा
म्हणून हे सर्व लक्षात घेऊन, या कार्यात योग्य ते बोला. भरत म्हणाला — हे सज्जन, तूच सर्वोच्च धर्म आहेस; संपूर्ण पृथ्वी तुझ्यावरच आधारलेली आहे.
प्रतिष्ठिता महाबाहो यशश्चामितविक्रम। महीपालाश्च सर्वे त्वां प्रजापतिमिवामराः
हे महाबाहू, तुझ्यावर अपार कीर्ती आणि शौर्य टिकून आहे; सर्व राजे तुला जसे देव प्रजापतीला मानतात, तशीच मान देतात.
निरीक्षंते महात्मानो लोकनाथ तथा वयं। प्रजाश्च पितृवद्राजन्पश्यंति त्वां महामते
हे लोकनाथ, आम्ही आणि सर्व महान आत्म्यांनी तुला आधार मानला आहे; आणि प्रजाही तुला वडिलांसारखे पाहते, हे बुद्धिमान राजा.
पृथिव्यां गतिभूतोसि प्राणिनामिह राघव। सत्वमेवंविधं यज्ञं नाहर्त्तासि परंतप
हे राघव, पृथ्वीवरील सर्व जीवांसाठी तूच जीवनाचा आधार आहेस; तरीही, अशा प्रकारचा यज्ञ तू करत नाहीस, हे शत्रूंचा संहार करणारा.
पृथिव्यां सर्वभूतानां विनाशो दृश्यते यतः। श्रूयते राजशार्दूल सोमस्य मनुजेश्वर
हे राजसिंह, पृथ्वीवरील सर्व जीवांचा नाश दिसून येतो; आणि हे मनुष्याधिपती, सोमामुळेच असे घडते असे ऐकायला येते.
ज्योतिषां सुमहद्युद्धं संग्रामे तारकामये। तारा बृहस्पतेर्भार्या हृता सोमेनकामतः
तारकामय युद्धात तेजस्वी ग्रहांमध्ये मोठे युद्ध झाले; त्या वेळी बृहस्पतीची पत्नी तारा, सोमाने इच्छेने पळवली.
तत्र युद्धं महद्वृत्तं देवदानवनाशनम्। वरुणस्य क्रतौ घोरे संग्रामे मत्स्यकच्छपाः
त्या ठिकाणी मोठे युद्ध झाले, ज्यात देव आणि दैत्यांचा नाश झाला; वरुणाच्या भयंकर यज्ञात मासे आणि कासवांनी युद्ध केले.