तस्य गात्रसमुत्पन्नः कैटभो मधुना सह। दानवौ तौ महावीर्यौ घोरौ लब्धवरौ तदा
त्याच्या शरीरातून कैटभ आणि मधु हे दोन्ही दैत्य जन्मले; हे दोघंही अत्यंत बलाढ्य आणि भयंकर होते, त्यांना त्या वेळी वर मिळाले होते—
दृष्ट्वा प्रजापतिं तत्र क्रोधाविष्टावुभौ नृप। वेगेन महता भोक्तुं स्वयंभुवमधावतां
ते दोघं प्रजापतीला तिथे पाहून रागाने भरले आणि मोठ्या वेगाने स्वयंभूला गिळायला धावले.
दृष्ट्वा सत्वानि सर्वाणि निस्सरन्ति पृथक्पृथक्। ब्रह्मणा संस्तुतो विष्णुर्हत्वा तौ मधुकैटभौ
सर्व जीव वेगवेगळे जन्मताना पाहून, ब्रह्माने स्तुती केल्यावर विष्णूने मधु आणि कैटभ या दोघांना ठार मारलं.
पृथिवीं वर्धयामास स्थित्यर्थं मेदसा तयोः। मेदोगंधा तु धरणी मेदिनीत्यभिधां गता
त्यांच्या मेदाने पृथ्वी वाढवली, जेणेकरून ती स्थिर राहावी; त्या मेदाचा वास पृथ्वीला आला म्हणून तिला 'मेदिनि' असं नाव पडलं.
तस्माद्गृध्रस्त्वसत्यो वै पापकर्मापरालयम्। स्वीयं करोति पापात्मा दण्डनीयो न संशयः
म्हणून हा गिधाड खोटारडा आहे, वाईट कृत्यांमध्ये गुंतलेला आहे आणि पापी आहे; तो नेहमीच पापाच्या मार्गाने वागतो, म्हणून त्याला शिक्षा मिळायलाच हवी, यात शंका नाही.
ततोऽशरीरिणीवाणी अंतरिक्षात्प्रभाषते। मा वधी राम गृध्रं त्वं पूर्वंदग्धं तपोबलात्
तेव्हा आकाशातून एक देह नसलेला आवाज आला — 'राम, तू या गिधाडाला मारू नकोस; तो पूर्वी तपश्चर्येच्या जोरावर जळून गेला आहे.'
पुरा गौतम दग्धोऽयं प्रजानाथो जनेश्वर। ब्रह्मदत्तस्तु नामैष शूरः सत्यव्रतः शुचिः
पूर्वी गौतम ऋषींनी या ब्रह्मदत्ताला, जो प्रजांचा स्वामी होता, शाप दिला होता; तो शूर, सत्यव्रती आणि पवित्र होता.
गृहमागत्य विप्रर्षेर्भोजनं प्रत्ययाचत। साग्रं वर्षशतं चैव भुक्तवान्नृपसत्तम
हा ब्रह्मदत्त त्या ब्राह्मण ऋषींच्या घरी गेला आणि त्याने जेवण मागितले; आणि, राजन, त्याने तिथे शंभर वर्षे पूर्णपणे जेवण केले.
ब्रह्मदत्तस्य वै तस्य पाद्यमर्घ्यं स्वयं ततः। आत्मनैवाकरोत्सम्यग्भोजनार्थं महाद्युते
त्या ब्रह्मदत्तासाठी त्या श्रेष्ठाने स्वतः पाय धुण्याचे पाणी आणि आदरार्थ अर्घ्य दिले, आणि जेवणासाठी योग्य ती तयारी केली.
समाविश्य गृहं तस्य आहारे तु महात्मनः। नारीं पूर्णस्तनीं दृष्ट्वा हस्तेनाथ परामृशत्
त्या महात्म्याच्या घरी जाऊन, जेवणाच्या वेळी, त्याने एक स्त्री पाहिली जिने स्तन दूधाने भरलेले होते, आणि मग त्याने तिला हात लावला.
अथ क्रुद्धेन मुनिना शापो दत्तः सुदारुणः। गृध्रत्वं गच्छ वै मूढ राजा मुनिमथाब्रवीत्
तेव्हा त्या ऋषींनी रागाने भीषण शाप दिला — 'अरे मूर्ख, गिधाड हो!' मग राजा त्या ऋषींना म्हणाला.
कृपां कुरु महाभाग शापोद्धारो भविष्यति। दयालुस्तद्वचः श्रुत्वा पुनराह नराधिप
'माझ्यावर दया करा, हे भाग्यवान; या शापातून मला मुक्त करा.' हे ऐकून त्या दयाळू राजाने पुन्हा बोलले.
उत्पत्स्यते रघुकुले रामो नाम महायशाः। इक्ष्वाकूणां महाभागो राजा राजीवलोचनः
'रघुकुळात राम नावाचा, मोठ्या कीर्तीचा, कमळासारख्या डोळ्यांचा आणि इक्ष्वाकू वंशातील श्रेष्ठ राजा जन्माला येईल.'
तेन दृष्टो विपापस्त्वं भविता नरपुंगव। दृष्टो रामेण तच्छ्रुत्वा बभूव पृथिवीपतिः
'त्या रामाने तुला पाहिल्यावर, तुझे सर्व पाप नष्ट होईल.' हे रामाच्या तोंडून ऐकून राजा अत्यंत आनंदी झाला.
गृध्रत्वं त्यज्य वै शीघ्रं दिव्यगंधानुलेपनः। पुरुषो दिव्यरूपोऽसौ बभाषे तं नराधिपं
गिधाडाचे रूप ताबडतोब सोडून, दिव्य सुवासने लावलेल्या, त्या दिव्य रूपाच्या पुरुषाने राजाशी बोलले.
साधु राघव धर्मज्ञ त्वत्प्रसादादहं विभो। विमुक्तो नरकाद्घोरादपापस्तु त्वया कृतः
'शाबास, राघव! तू धर्म जाणणारा आहेस. तुझ्या कृपेने, प्रभो, मी भयंकर नरकातून मुक्त झालो आणि तू मला पापमुक्त केलेस.'
विसर्जितं मया गार्ध्यं नररूपी महीपतिः। उलूकं प्राह धर्मज्ञ स्वगृहं विश कौशिक
'मी गिधाडाचे रूप सोडले आहे, राजन, आणि पुन्हा मानव रूपात आलो आहे.' मग धर्म जाणणाऱ्याने घुबडाला सांगितले, 'कौशिक, आता आपल्या घरी जा.'
अहं संध्यामुपासित्वा गमिष्ये यत्र वै मुनिः। अथोदकमुपस्पृश्य संध्यामन्वास्य पश्चिमां
'मी संध्याकाळची पूजा करून मग त्या ऋषीकडे जाईन.' त्यानंतर, पाणी स्पर्श करून आणि संध्याकाळची पूजा करून,
आश्रमं प्राविशद्रामः कुंभयोनेर्महात्मनः। तस्यागस्त्यो बहुगुणं फलमूलं च सादरं
रामाने कुंभयोन या महात्म्याच्या आश्रमात प्रवेश केला; तिथे अगस्त्य ऋषींनी मोठ्या आदराने त्याला भरपूर फळे आणि कंद दिली.
रसवंति च शाकानि भोजनार्थमुपाहरत्। सभुक्तवान्नरव्याघ्रस्तदन्नममृतोपमम्
त्यांनी जेवणासाठी रसाळ भाज्या आणल्या; नरसिंहाने ते अन्न जेवले, जे अमृतासारखे गोड होते.
प्रीतश्च परितुष्टश्च तां रात्रिं समुपावसत्। प्रभाते काल्यमुत्थाय कृत्वाह्निकमरिंदम
तो अत्यंत आनंदी आणि तृप्त झाला, आणि ती रात्र तिथेच घालवली; पहाटे उठून, शत्रूंचा नाश करणाऱ्या रामाने सकाळची कामे केली.
ॠषिं समभिचक्राम गमनाय रघूत्तमः। अभिवाद्याब्रवीद्रामो महर्षिं कुंभसंभवम्
रघुवंशातील श्रेष्ठ राम ऋषींच्या भेटीस गेला आणि त्यांना वंदन करून, कुंभातून जन्मलेल्या त्या महर्षींना म्हणाला.
आपृच्छे साधये ब्रह्मन्ननुज्ञातुं त्वमर्हसि। धन्योस्म्यनुगृहीतोस्मि दर्शनेन महामुने
ब्रह्मन्, मी आता परवानगी मागतो आणि तुमच्याकडून निरोप घेतो; महान ऋषी, तुमचं दर्शन मला लाभलं, हे माझं भाग्य आहे आणि मी धन्य झालो.
दिष्ट्या चाहं भविष्यामि पावनात्मा महात्मनः। एवं ब्रुवति काकुत्स्थे वाक्यमद्भुतदर्शनं
माझ्या भाग्याने, या महान पुरुषामुळे माझं मन शुद्ध होईल; काकुत्स्थाने असं बोलताच, एक अद्भुत वाणी ऐकू आली.
उवाच परमप्रीतो बाष्पनेत्रस्तपोधनः। अत्यद्भुतमिदं वाक्यं तव राम शुभाक्षरं
तपस्वी, ज्यांच्या डोळ्यांत आनंदाश्रू होते, अत्यंत प्रसन्न होऊन म्हणाले: 'राम, तुझं बोलणं फारच अद्भुत आणि मंगल आहे.'
पावनं सर्वभूतानां त्वयोक्तं रघुनंदन। मुहूर्तमपि राम त्वां मैत्रेणेक्षंति ये नराः
रघुनंदना, तुझ्या वचनांनी सर्व प्राण्यांचं पावन केलं जातं; जे लोक, राम, क्षणभर जरी मैत्रीभावाने तुला पाहतात—
पावितास्सर्वसूक्तैस्ते कथ्यंते त्रिदिवौकसः। ये च त्वां घोरचक्षुर्भिरीक्षंते प्राणिनो भुवि
—ते स्वर्गातील देवांनी सांगितल्याप्रमाणे, सर्व पवित्र मंत्रांनी शुद्ध होतात; आणि जे पृथ्वीवरील जीव तुला द्वेषाने पाहतात—
ते हता ब्रह्मदंडेन सद्यो नरकगामिनः। ईदृशस्त्वं रघुश्रेष्ठ पावनः सर्वदेहिनां
—त्यांना ब्रह्मदंडाने त्वरित शिक्षा मिळते आणि ते नरकात जातात; रघुकुळातील श्रेष्ठ, तू सर्व देहधारकांचा पावनकर्ता आहेस.
कथयंतश्च लोकास्त्वां सिद्धिमेष्यंति राघव। गच्छस्वानातुरोऽविघ्नं पंथानमकुतोभयः
हे राघव, जे लोक या जगात तुझं कीर्तन करतात, त्यांना सिद्धी मिळते; आता तू निर्धास्तपणे, कोणतीही अडचण न येता, आपल्या मार्गाने जा.
प्रशाधि राज्यं धर्मेण गतिस्तु जगतां भवान्। एवमुक्तस्तु मुनिना प्राञ्जलि प्रग्रहो नृपः
धर्माने राज्याचा कारभार कर; तू या सृष्टीचा आधार आहेस. असं ऋषींनी सांगितल्यावर, राजा हात जोडून—