तं मुनिं कृच्छ्रसन्तप्तश्चिंतयामि दिवानिशम्। कदा वै दर्शनं मह्यं स मुनिर्दास्यते वने
या कठीण यातनेने त्रस्त होऊन, मी त्या ऋषीचा दिवस-रात्र विचार करतो—कधी तो मला वनात दर्शन देईल?
एवं मे चिंतयानस्य गतं वर्षशतन्त्विह। सोगस्त्यो हि गतिर्ब्रह्मन्मुनिर्मे भविता ध्रुवं
अशा विचारातच इथे शंभर वर्षं गेली. ब्राह्मण, अगस्त्यच माझा खरा आधार आहे, तो ऋषी नक्कीच येईल.
न गतिर्भविता मह्यं कुंभयोनिमृते द्विजम्। श्रुत्वेत्थं भाषितं राम दृष्ट्वाहारं च कुत्सितम्
कुंभयोनीशिवाय मला मुक्ती नाही, हे द्विज. हे ऐकून, राम, आणि हे तुच्छ अन्न पाहून—
कृपया परया युक्तस्तं नृपं स्वर्गगामिनम्। करोम्यहं सुधाभोज्यं नाशयामि च कुत्सितम्
मी मोठ्या दयेनं त्या स्वर्गाला जाणाऱ्या राजाला अमृताचं जेवण देतो आणि तुच्छ अन्न नाहीसं करतो.
चिन्तयन्नित्यवोचं तमगस्त्यः किं करिष्यति। अहमेतत्कुत्सितं ते नाशयामि महामते
सतत विचार करत मी म्हणालो, 'अगस्त्य काय करणार?' पण, महाबुद्धी, मी तुझं हे तुच्छ अन्न नाहीसं करतो.
ईप्सितं प्रार्थयस्वास्मान्मनः प्रीतिकरं परम्। स स्वर्गी मां ततः प्राह कथं ब्रह्मवचोन्यथा
तुला जे हवं आहे, मनाला अत्यंत आनंद देईल असं काही माझ्याकडून माग. तेव्हा स्वर्गाला जाणारा म्हणाला, 'ब्रह्मदेवाचं वचन वेगळं कसं होईल?'
कर्तुं मुने मया शक्यं न चान्यस्तारयिष्यति। ॠते वै कुंभयोनिं तं मैत्रावरुणसंभवम्
हे मुनी, हे माझ्यानेच शक्य आहे, दुसरा कोणीही तारू शकत नाही. मैत्रावरुणापासून जन्मलेला कुंभयोनी सोडून दुसरा नाही.
अपृष्टोपि मया ब्रह्मन्नेवमूचे पितामहः। एवं ब्रुवाणं तं श्वेतमुक्तवानहमस्मि सः
मी काहीही विचारलं नव्हतं, तरी ब्राह्मण, पितामहांनी असं सांगितलं. असं सांगणाऱ्या श्वेताला मी उत्तर दिलं, 'तो मीच आहे.'
आगतस्तव भाग्येन दृष्टोहं नात्र संशयः। ततः स्वर्गी स मां ज्ञात्वा दंडवत्पतितो भुवि
तुझ्या भाग्यामुळे मी इथे आलो आणि तुला भेटलो, यात काहीच शंका नाही. म्हणून, मी स्वर्गाला जाणार आहे हे समजून त्याने मला वंदन करत जमिनीवर लोळण घातली.
तमुत्थाप्य ततो रामाब्रवं किं ते करोम्यहम्। राजोवाच। आहारात्कुत्सिताद्ब्रह्मंस्तारयस्वाद्य दुष्कृतात्
मी त्याला उचलून विचारलं, 'राम, मी तुझ्यासाठी काय करू?' तेव्हा राजा म्हणाला, 'ब्राह्मण, आज मला अशुद्ध अन्न खाल्ल्याचा पापातून सोडव.'
येन लोकोऽक्षयः स्वर्गो भविता त्वत्कृतेन मे। ततः प्रतिग्रहो दत्तो जगद्वंद्य नृपेण हि
तुझ्या कृतीमुळे मला नाश न होणारा लोक आणि स्वर्ग मिळेल; म्हणून जगात पूज्य असलेल्या त्या राजाने मला दान दिलं.
भवान्मामनुगृह्णातु प्रतीच्छस्व प्रतिग्रहम्
तुम्ही कृपा करा आणि माझं हे दान स्वीकारा.
कृता मतिस्तारणाय न लोभाद्रघुनंदन। गृहीते भूषणे राम मम हस्तगते तदा
माझा हेतू मुक्तीसाठी होता, लोभासाठी नव्हता, हे रघुनंदना; मी जेव्हा ते दागिने घेतले, तेव्हा ते माझ्या हातात आले.
मानुषः पौर्विको देहस्तदा नष्टोस्य भूपते। प्रणष्टे तु शरीरे च राजर्षिः परया मुदा
त्या वेळी, राजन, त्याचं पूर्वीचं मानवी शरीर नाहीसं झालं; शरीर गेल्यावर तो राजर्षी मोठ्या आनंदात झाला.
मयोक्तोसौ विमानेन जगाम त्रिदिवं पुनः। तेन मे शक्रतुल्येन दत्तमाभरणं शुभं
मी त्याला सांगितलं आणि तो पुन्हा विमानातून स्वर्गात गेला; त्या इंद्रासारख्या पुरुषाने मला ते शुभ दागिने दिले.
तस्मिन्निमित्ते काकुत्स्थ दत्तमद्भुतकर्मणा। श्वेतो वैदर्भको राजा तदाभूद्गतकल्मषः
या अद्भुत कृतीमुळे, काकुत्स्था, विदर्भाचा राजा श्वेत पापमुक्त झाला.
पुलस्त्य उवाच। तदद्भुततमं वाक्यं श्रुत्वा च रघुनंदनः। गौरवाद्विस्मयाच्चापि भूयः प्रष्टुं प्रचक्रमे
पुलस्त्य म्हणाले: हे अद्भुत कथन ऐकून रघुनंदनाला आदर आणि आश्चर्य वाटले आणि त्याने पुन्हा विचारायला सुरुवात केली.
राम उवाच। भगवंस्तद्वनं घोरं यत्रासौ तप्तवांस्तपः। श्वेतो वैदर्भको राजा तदद्भुतमभूत्कथं
राम म्हणाला: भगवन्, ज्या भयंकर अरण्यात विदर्भाचा राजा श्वेत तपश्चर्या करत होता, ती अद्भुत गोष्ट कशी घडली?
विषमं तद्वनं राजा शून्यं मृगविवर्जितं। प्रविष्टस्तप आस्थातुं कथं वद महामुने
ते अरण्य कठीण, ओसाड आणि प्राण्यांशिवाय होतं; त्या राजाने तिथे जाऊन तप कसं केलं, हे मला सांगा, महर्षे.
समंताद्योजनशतं निर्मनुष्यमभूत्कथं। भवान्कथं प्रविष्टस्तद्येन कार्येण तद्वद
सर्व बाजूंनी शंभर योजन एवढं ते क्षेत्र माणसांविना कसं झालं? तुम्ही तिथे कसे गेला आणि कशासाठी गेला, ते सांगा.
अगस्त्य उवाच। पुरा कृतयुगे राजा मनुर्दंडधरः प्रभुः। तस्य पुत्रोथ नाम्नासीदिक्ष्वाकुरमितद्युतिः
अगस्त्य म्हणाले: पूर्वी कृतयुगात मनू नावाचा, दंड धारण करणारा एक बलाढ्य राजा होता; त्याचा मुलगा, तेजस्वी इक्ष्वाकू, प्रसिद्ध होता.
तं पुत्रं पूर्वजं राज्ये निक्षिप्य भुविसंमतम्। पृथिव्यां राजवंशानां भव राजेत्युवाच ह
त्याने आपल्या ज्येष्ठ पुत्राला, जो सर्वांना मान्य होता, गादीवर बसवलं आणि म्हणाला, 'पृथ्वीवर राजवंशांमध्ये राजा हो.'
तथेति च प्रतिज्ञातं पितुः पुत्रेण राघव। ततःपरमसंहृष्टः पुनस्तं प्रत्यभाषत
राघवा, मुलाने वडिलांना 'तसं होईल' असं वचन दिलं; तेव्हा वडील फार आनंदी होऊन पुन्हा त्याला बोलले.
प्रीतोस्मि परमोदार कर्मणा ते न संशयः। दंडेन च प्रजा रक्ष न च दंडमकारणम्
'माझ्या या उत्तम कृतीमुळे मी फार आनंदी आहे, यात शंका नाही; दंडाने प्रजेला रक्षण कर, पण कारण नसताना शिक्षा करू नकोस.'
अपराधिषु यो दंडः पात्यते मानवैरिह। स दंडो विधिवन्मुक्तः स्वर्गं नयति पार्थिवम्
'माणसांमध्ये जे अपराधी असतात, त्यांना योग्य त्या शिक्षेने राजा स्वर्गाला जातो.'
तस्माद्दण्डे महाबाहो यत्नवान्भव पुत्रक। धर्मस्ते परमो लोके कृत एवं भविष्यति
'म्हणून, बलाढ्य पुत्रा, शिक्षेबाबत नेहमी दक्ष राहा; असं केल्याने तुझं श्रेष्ठ धर्म पृथ्वीवर प्रस्थापित होईल.'
इति तं बहुसंदिश्य मनुः पुत्रं समाधिना। जगाम त्रिदिवं हृष्टो ब्रह्मलोकमनुत्तमम्
मनूने आपल्या मुलाला अनेक उपदेश एकाग्रतेने दिले आणि आनंदाने, सर्वश्रेष्ठ ब्रह्मलोकात गेला.
जनयिष्ये कथं पुत्रानिति चिंतापरोऽभवत्। कर्मभिर्बहुभिस्तैस्तैस्ससुतैस्संयुतोऽभवत्
तो कसा पुत्र जन्माला घालावा याचा विचार करू लागला आणि अनेक कृत्यांमुळे त्याला अनेक पुत्र झाले.
तोषयामास पुत्रैस्स पितॄन्देवसुतोपमैः। सर्वेषामुत्तमस्तेषां कनीयान्रघुनंदन
त्याने आपल्या पुत्रांनी, जे देवपुत्रांसारखे होते, पितरांना संतुष्ट केले; त्या सर्वांत रघुनंदन सर्वांत लहान होता.
शूरश्च कृतविद्यश्च गुरुश्च जनपूजया। नाम तस्याथ दंडेति पिता चक्रे स बुद्धिमान्
तो शूर, विद्वान आणि लोकांनी मानलेला गुरू होता; त्याच्या बुद्धिमान वडिलांनी त्याचे नाव दंड ठेवले.