पुरे वा राजशार्दूल कुरुते दुर्मतिर्नरः। क्षिप्रं स नरकं याति यावदाभूतसंप्लवम्
"राजसिंहा, नगरात एखादा दुष्ट माणूस असे कृत्य करतो, तर तो लगेच नरकात जातो आणि सृष्टीच्या शेवटापर्यंत तिथे राहतो."
चतुर्थं तस्य पापस्य भागमश्नाति पार्थिवः। सत्त्वं पुरुषशार्दूल गच्छस्व विषयं स्वकम्
"त्या पापाचा चौथा भाग, राजन, तुलाही मिळतो; पुरुषश्रेष्ठा, आता आपल्या राज्यात परत जा."
दुष्कृतं यत्र पश्येथास्तत्र यत्नं समाचर। एवं ते धर्मवृद्धिश्च बलस्य वर्धनं तथा
"जिथे कुठे वाईट कृत्य दिसले, तिथे तू प्रयत्नपूर्वक उपाय कर; असे केल्याने तुझा धर्म वाढेल आणि बळही वाढेल."
भविष्यति नरश्रेष्ठ बालस्यास्य च जीवनम्। नारदेनैवमुक्तस्तु साश्चर्यो रघुनंदनः
"हे नरश्रेष्ठा, तसेच होईल आणि या मुलाचेही जीवन राहील." नारदांनी असे सांगितल्यावर रघुनंदन आश्चर्यचकित झाला.
प्रहर्षमतुलं लेभे लक्ष्मणं चेदमब्रवीत्। गच्छ सौम्य द्विजश्रेष्ठं समाश्वासय लक्ष्मण
त्याला अपूर्व आनंद झाला आणि त्याने लक्ष्मणाला सांगितले, "लक्ष्मणा, सौम्य, त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाला जाऊन धीर दे."
बालस्य च शरीरं त्वं तैलद्रोण्यां निधापय। गंधैश्च परमोदारैस्तैलैश्चैव सुगंधिभिः
"आणि त्या मुलाचे शरीर तू तेलाच्या मोठ्या पात्रात ठेव, उत्तम सुवासिक गंध आणि सुगंधी तेलांनी ते सजव."
यथा न शीर्यते बालस्तथा सौम्य विधीयताम्। यथा शरीरं गुप्तं स्याद्बालस्याक्लिष्टकर्मणः
जसा एखादा लहान मुलगा कोमेजत नाही, तसा हे सौम्य, त्याची व्यवस्था कर. त्या निष्कलंक कर्म असलेल्या मुलाचं शरीर सुरक्षित राहावं, अशी काळजी घे.
विपत्तिः परिभेदो वा न भवेत्तत्तथा कुरु। तथा संदिश्य सौमित्रं लक्ष्मणं शुभलक्षणम्
कुठलीही आपत्ती किंवा फूट होऊ नये, असं पाहा. असं सांगून सौमित्र, शुभलक्षण असलेल्या लक्ष्मणाला सूचना दिल्या.
मनसा पुष्पकं दध्यावागच्छेति महायशाः। इंगितं तत्तु विज्ञाय कामगं हेमभूषितम्
महायशस्वी रामाने मनात फुलांचे विमान यावं असं विचारलं; त्याचा तो संकेत ओळखून, इच्छेनुसार चालणारं, सोन्याने मढवलेलं ते विमान हजर झालं.
आजगाम मुहूर्तात्तु समीपं राघवस्य हि। सोब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यमहमस्मि नराधिप
थोड्याच वेळात ते विमान राघवाजवळ आलं; हात जोडून ते म्हणालं, 'मी आलो आहे, हे नराधिपा.'
अग्रे तव महाबाहो किंकरः समुपस्थितः। भाषितं सुचिरं श्रुत्वा पुष्पकस्य नराधिप
हे महाबाहू, तुझ्यासमोर तुझा सेवक उभा आहे. पुष्पकाचं हे दीर्घ बोलणं ऐकून नराधिपाने—
अभिवाद्य महर्षींस्तान्विमानं सोध्यरोहत। धनुर्गृहीत्वा तूणौ च खड्गं चापि महाप्रभम्
त्या महर्षींना वंदन करून, तो विमानावर चढला; धनुष्य, बाणांचं भांडं आणि तेजस्वी तलवार घेऊन.
निक्षिप्य नगरे वीरौ सौमित्रि भरतावुभौ। प्रायात्प्रतीचीं त्वरितो विचिन्वन्सुसमाहितः
सौमित्र आणि भरत या दोन्ही वीरांना नगरात ठेवून, तो एकाग्रतेने पश्चिमेकडे शोधत वेगाने निघाला.
उत्तरामगमत्पश्चाद्दिशं हिमवदाश्रिताम्। पूर्वामपि दिशां गत्वा तथाऽपश्यन्नराधिपः
तो उत्तर दिशेला गेला, मग हिमालयाच्या आश्रयाने पश्चिम दिशेला गेला; पुन्हा पूर्व दिशेलाही जाऊन, त्या राजाने तिथेही पाहिलं.
सर्वां शुद्धसमाचारामादर्शमिव निर्मलाम्। ततो दिशं समाक्रामद्दक्षिणां रघुनंदनः
सर्व दिशा शुद्ध आचार असलेल्या, आरशासारख्या निर्मळ दिसल्या; मग रघुनंदन दक्षिण दिशेकडे गेला.
शैलस्य उत्तरे पार्श्वे ददर्श सुमहत्सरः। तस्मिन्सरसि तप्यंतं तापसं सुमहत्तपः
डोंगराच्या उत्तरेकडे त्याने एक मोठं सरोवर पाहिलं; त्या सरोवरात एक तपस्वी कठोर तप करत होता.
ददर्श राघवो भीमं लंबमानमधोमुखं। तमुपागम्य काकुत्स्थस्तप्यमानं तु तापसम्
राघवाने एक भयंकर, उलटा लटकलेला, खाली मान घातलेला तपस्वी पाहिला; काकुत्स्थ त्या तपस्वीकडे जाऊन त्याचं तप पाहू लागला.
उवाच राघवो वाक्यं धन्यस्त्वममरप्रभ। कस्यां योनौ तपोवृद्धिर्वर्तते दृढनिश्चय
राघव म्हणाला, 'तू खरोखर धन्य आहेस, अमरांसारखा तेजस्वी आहेस. कोणत्या योनीत हे तप वाढतं, हे ठाम निश्चयाने?'
अहं दाशरथी रामः पृच्छामि त्वां कुतूहलात्। कोर्थो व्यवसितस्तुभ्यं स्वर्गलोकोथ वेतरः
'मी दशरथपुत्र राम आहे; कुतूहलाने तुला विचारतो: तुझा हेतू काय—स्वर्ग मिळवायचा की दुसरं काही?'
किमर्थं तप्यसे वा त्वं श्रोतुमिच्छामि तापस। ब्राह्मणो वासि भद्रं ते क्षत्रियो वाथ दुर्जयः
'तू हे तप कशासाठी करतोस, हे मला ऐकायचं आहे, हे तपस्वी. तू ब्राह्मण आहेस का—तुला शुभेच्छा—की जिंकता न येणारा क्षत्रिय?'
वैश्यस्तृतीयवर्णो वा शूद्रो वा सत्यमुच्यताम्। तपः सत्यात्मकं नित्यं स्वर्गलोकपरिग्रहे
'किंवा तिसऱ्या वर्णातील वैश्य आहेस का, की शूद्र आहेस? खरं खरं सांग. तप नेहमी सत्यस्वरूप असतं, स्वर्ग मिळवण्यासाठी.'
सात्विकं राजसं चैव तच्च सत्यात्मकं तपः। जगदुपकारहेतुर्हि सृष्टं तद्वै विरिंचिना
'सात्त्विक आणि राजस असं तप असतं, आणि ते सत्यस्वरूपच असतं; जगाच्या कल्याणासाठी ब्रह्मदेवाने ते निर्माण केलं.'
रौद्रं क्षत्रियतेजोजं तत्तु राजसमुच्यते। परस्योत्सादनार्थाय तच्चासुरमुदाहृतम्
'क्षत्रियांचं उग्र तेज हे राजस मानलं जातं; दुसऱ्यांचा नाश करण्यासाठी ते असुरी समजलं जातं.'
अंगानि निह्नुते यो वा असृग्दिग्धानि भागशः। पंचाग्निंसाधयेद्वापि सिद्धिं वा मृत्युमेव वा
'जो आपली रक्ताने माखलेली अंगं लपवतो, किंवा जो पंचाग्नीतप करतो, किंवा जो सिद्धी किंवा मृत्यू प्राप्त करतो—'
आसुरो ह्येष ते भावो न च मे त्वं द्विजो मतः। सत्यं ते वदतः सिद्धिरनृते नास्ति जीवितम्
हा तुझा स्वभाव असुरी आहे, आणि मी तुला द्विज मानत नाही. सत्य बोलल्यानेच यश मिळते; असत्य बोलल्यास आयुष्यच राहत नाही.
तस्य तद्भाषितं श्रुत्वा रामस्याक्लिष्टकर्मणः। अवाक्शिरास्तथा भूतो वाक्यमेतदुवाच ह
रामाचे हे शब्द, ज्याची कर्मे निष्कलंक आहेत, ऐकून तो वाकलेला डोके घेऊन उभा होता, त्याने असे उत्तर दिले.
स्वागतं ते नृपश्रेष्ठ चिराद्दृष्टोसि राघव। पुत्रभूतोस्मि ते चाहं पितृभूतोसि मेनघ
राजांमध्ये श्रेष्ठ राघव, तुला भेटून फार दिवस झाले, तुला स्वागत आहे. मी तुझा पुत्रासारखा आहे आणि तू माझ्यासाठी पित्याप्रमाणे आहेस, पापरहित.
अथवा नैतदेवं हि सर्वेषां नृपतिः पिता। सत्वमर्च्योऽसि भो राजन्वयं ते विषये तपः
किंवा, हे तसे नाही; कारण राजा सर्वांचा पिता असतो. राजन, तू पूजनीय आहेस; आम्ही तुझ्या राज्यात तप करतो.
चरामस्तत्रभागोस्ति पूर्वं सृष्टः स्वयंभुवा। न धन्याः स्मो वयं राम धन्यस्त्वमसि पार्थिव
आम्ही इथेच राहतो; हा भाग पूर्वी स्वयंभूने निर्माण केला आहे. राम, आम्ही धन्य नाही, खरा धन्य तूच आहेस, राजन.
यस्य ते विषये ह्येवं सिद्धिमिच्छंति तापसाः। तपसा त्वं मदीयेन सिद्धिमाप्नुहि राघव
तुझ्या राज्यात तपस्वी असेच यश मिळवू इच्छितात. माझ्या तपामुळे, राघव, तुला यश लाभो.