वसिष्ठस्याग्रतः स्थित्वा राज्ञो दीनस्य नारदः। प्रत्युवाच श्रुतं वाक्यमृषीणां सन्निधौ तदा
वसिष्ठांच्या समोर उभा राहून, दु:खी राजासमोर नारदांनी, ऋषींच्या उपस्थितीत ऐकलेले बोल उत्तरले.
शृणु राम यथाकालं प्राप्तो वै बालसंक्षयः। पुरा कृतयुगे राम सर्वत्र ब्राह्मणोत्तरम्
"राम, ऐक. कसा हा बालांचा नाश योग्य वेळी आला आहे. पूर्वी कृतयुगात सर्वत्र ब्राह्मणच श्रेष्ठ होते."
अब्राह्मणो न वै कश्चित्तपस्तपति राघव। अमृत्यवस्तदा सर्वे जायंते चिरजीविनः
"राघव, त्या काळी ब्राह्मणांशिवाय कोणीही तप करत नसे. तेव्हा सर्वजण अमर होते आणि दीर्घायुष्य लाभलेले होते."
त्रेतायुगे पुनः प्राप्ते ब्रह्मक्षत्रमनुत्तमम्। अधर्मो द्वापरे तेषां वैश्यान्शूद्रांस्तथाविशत्
"नंतर त्रेतायुग आल्यावर ब्राह्मण आणि क्षत्रिय हे श्रेष्ठ ठरले; द्वापारयुगात अधर्म त्यांच्या तसेच वैश्य आणि शूद्रांमध्ये शिरला."
एवं निरंतरं जुष्टमुद्भूतमनृतं पुनः। अधर्मस्य त्रयः पादा एको धर्मस्य चागतः
"अशा प्रकारे सतत असत्य वाढत गेले; अधर्माचे तीन भाग झाले आणि धर्माचा फक्त एक भाग उरला."
ततः पूर्वे भृशं त्रस्ता वर्णा ब्राह्मणपूर्वकाः। भूयः पादस्तु धर्मस्य द्वितीयः समपद्यत
"तेव्हा ब्राह्मणांच्या पुढे असलेल्या सर्व वर्णांना फार भीती वाटली; पुन्हा धर्माचा दुसरा भाग स्थिर झाला."
तस्मिन्द्वापरसंज्ञे तु तपो वैश्यं समाविशत्। युगत्रयस्य वैधर्म्यं धर्मस्य प्रतितिष्ठति
"त्या द्वापार नावाच्या युगात तप वैश्यांमध्ये आले; तीन युगांतील धर्म-अधर्माचा फरक तसाच राहिला."
कलिसंज्ञे ततः प्राप्ते वर्तमाने युगेंतिमे। अधर्मश्चानृतं चैव ववृधाते नरर्षभ1.35.
"नंतर हे कली नावाचे शेवटचे आणि सध्याचे युग आले, तेव्हा अधर्म आणि असत्य फार वाढले, हे नरश्रेष्ठ."
भविता शूद्रयोन्यां तु तपश्चर्या कलौ युगे। स ते विषयपर्यंते राजन्नुग्रतरं तपः
"कलीयुगात शूद्रजन्मीही तप करायला लागतील; राजन, तुझ्या राज्यात फार कठोर तप होईल."
शूद्रस्तपति दुर्बुद्धिस्तेन बालवधः कृतः। यस्याधर्ममकार्यं वा विषये पार्थिवस्य हि
"एक दुष्ट बुद्धीचा शूद्र तप करीत होता, त्यामुळे या बालकाचा वध झाला; ज्या ठिकाणी राजाच्या राज्यात अधर्म किंवा चुकीचे कृत्य होते—"
पुरे वा राजशार्दूल कुरुते दुर्मतिर्नरः। क्षिप्रं स नरकं याति यावदाभूतसंप्लवम्
"राजसिंहा, नगरात एखादा दुष्ट माणूस असे कृत्य करतो, तर तो लगेच नरकात जातो आणि सृष्टीच्या शेवटापर्यंत तिथे राहतो."
चतुर्थं तस्य पापस्य भागमश्नाति पार्थिवः। सत्त्वं पुरुषशार्दूल गच्छस्व विषयं स्वकम्
"त्या पापाचा चौथा भाग, राजन, तुलाही मिळतो; पुरुषश्रेष्ठा, आता आपल्या राज्यात परत जा."
दुष्कृतं यत्र पश्येथास्तत्र यत्नं समाचर। एवं ते धर्मवृद्धिश्च बलस्य वर्धनं तथा
"जिथे कुठे वाईट कृत्य दिसले, तिथे तू प्रयत्नपूर्वक उपाय कर; असे केल्याने तुझा धर्म वाढेल आणि बळही वाढेल."
भविष्यति नरश्रेष्ठ बालस्यास्य च जीवनम्। नारदेनैवमुक्तस्तु साश्चर्यो रघुनंदनः
"हे नरश्रेष्ठा, तसेच होईल आणि या मुलाचेही जीवन राहील." नारदांनी असे सांगितल्यावर रघुनंदन आश्चर्यचकित झाला.
प्रहर्षमतुलं लेभे लक्ष्मणं चेदमब्रवीत्। गच्छ सौम्य द्विजश्रेष्ठं समाश्वासय लक्ष्मण
त्याला अपूर्व आनंद झाला आणि त्याने लक्ष्मणाला सांगितले, "लक्ष्मणा, सौम्य, त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाला जाऊन धीर दे."
बालस्य च शरीरं त्वं तैलद्रोण्यां निधापय। गंधैश्च परमोदारैस्तैलैश्चैव सुगंधिभिः
"आणि त्या मुलाचे शरीर तू तेलाच्या मोठ्या पात्रात ठेव, उत्तम सुवासिक गंध आणि सुगंधी तेलांनी ते सजव."
यथा न शीर्यते बालस्तथा सौम्य विधीयताम्। यथा शरीरं गुप्तं स्याद्बालस्याक्लिष्टकर्मणः
जसा एखादा लहान मुलगा कोमेजत नाही, तसा हे सौम्य, त्याची व्यवस्था कर. त्या निष्कलंक कर्म असलेल्या मुलाचं शरीर सुरक्षित राहावं, अशी काळजी घे.
विपत्तिः परिभेदो वा न भवेत्तत्तथा कुरु। तथा संदिश्य सौमित्रं लक्ष्मणं शुभलक्षणम्
कुठलीही आपत्ती किंवा फूट होऊ नये, असं पाहा. असं सांगून सौमित्र, शुभलक्षण असलेल्या लक्ष्मणाला सूचना दिल्या.
मनसा पुष्पकं दध्यावागच्छेति महायशाः। इंगितं तत्तु विज्ञाय कामगं हेमभूषितम्
महायशस्वी रामाने मनात फुलांचे विमान यावं असं विचारलं; त्याचा तो संकेत ओळखून, इच्छेनुसार चालणारं, सोन्याने मढवलेलं ते विमान हजर झालं.
आजगाम मुहूर्तात्तु समीपं राघवस्य हि। सोब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यमहमस्मि नराधिप
थोड्याच वेळात ते विमान राघवाजवळ आलं; हात जोडून ते म्हणालं, 'मी आलो आहे, हे नराधिपा.'
अग्रे तव महाबाहो किंकरः समुपस्थितः। भाषितं सुचिरं श्रुत्वा पुष्पकस्य नराधिप
हे महाबाहू, तुझ्यासमोर तुझा सेवक उभा आहे. पुष्पकाचं हे दीर्घ बोलणं ऐकून नराधिपाने—
अभिवाद्य महर्षींस्तान्विमानं सोध्यरोहत। धनुर्गृहीत्वा तूणौ च खड्गं चापि महाप्रभम्
त्या महर्षींना वंदन करून, तो विमानावर चढला; धनुष्य, बाणांचं भांडं आणि तेजस्वी तलवार घेऊन.
निक्षिप्य नगरे वीरौ सौमित्रि भरतावुभौ। प्रायात्प्रतीचीं त्वरितो विचिन्वन्सुसमाहितः
सौमित्र आणि भरत या दोन्ही वीरांना नगरात ठेवून, तो एकाग्रतेने पश्चिमेकडे शोधत वेगाने निघाला.
उत्तरामगमत्पश्चाद्दिशं हिमवदाश्रिताम्। पूर्वामपि दिशां गत्वा तथाऽपश्यन्नराधिपः
तो उत्तर दिशेला गेला, मग हिमालयाच्या आश्रयाने पश्चिम दिशेला गेला; पुन्हा पूर्व दिशेलाही जाऊन, त्या राजाने तिथेही पाहिलं.
सर्वां शुद्धसमाचारामादर्शमिव निर्मलाम्। ततो दिशं समाक्रामद्दक्षिणां रघुनंदनः
सर्व दिशा शुद्ध आचार असलेल्या, आरशासारख्या निर्मळ दिसल्या; मग रघुनंदन दक्षिण दिशेकडे गेला.
शैलस्य उत्तरे पार्श्वे ददर्श सुमहत्सरः। तस्मिन्सरसि तप्यंतं तापसं सुमहत्तपः
डोंगराच्या उत्तरेकडे त्याने एक मोठं सरोवर पाहिलं; त्या सरोवरात एक तपस्वी कठोर तप करत होता.
ददर्श राघवो भीमं लंबमानमधोमुखं। तमुपागम्य काकुत्स्थस्तप्यमानं तु तापसम्
राघवाने एक भयंकर, उलटा लटकलेला, खाली मान घातलेला तपस्वी पाहिला; काकुत्स्थ त्या तपस्वीकडे जाऊन त्याचं तप पाहू लागला.
उवाच राघवो वाक्यं धन्यस्त्वममरप्रभ। कस्यां योनौ तपोवृद्धिर्वर्तते दृढनिश्चय
राघव म्हणाला, 'तू खरोखर धन्य आहेस, अमरांसारखा तेजस्वी आहेस. कोणत्या योनीत हे तप वाढतं, हे ठाम निश्चयाने?'
अहं दाशरथी रामः पृच्छामि त्वां कुतूहलात्। कोर्थो व्यवसितस्तुभ्यं स्वर्गलोकोथ वेतरः
'मी दशरथपुत्र राम आहे; कुतूहलाने तुला विचारतो: तुझा हेतू काय—स्वर्ग मिळवायचा की दुसरं काही?'
किमर्थं तप्यसे वा त्वं श्रोतुमिच्छामि तापस। ब्राह्मणो वासि भद्रं ते क्षत्रियो वाथ दुर्जयः
'तू हे तप कशासाठी करतोस, हे मला ऐकायचं आहे, हे तपस्वी. तू ब्राह्मण आहेस का—तुला शुभेच्छा—की जिंकता न येणारा क्षत्रिय?'