प्राप्तास्ते तु महात्मानो राघवस्य निवेशनम्। प्रतीहारस्ततो राममगस्त्यवचनाद्द्रुतम्
ते महात्मे राघवाच्या निवासस्थानी पोहोचले. मग अगस्त्याच्या आज्ञेने द्वारपालाने पटकन रामाला कळवलं.
आवेदयामास ऋषीन्प्राप्तास्तांश्च त्वरान्वितः। दृष्ट्वा रामं द्वारपालः पूर्णचंद्रमिवोदितम्
त्याने ऋषी आले आहेत असं सांगितलं आणि लवकरच जाऊन कळवलं. रामाला पाहून द्वारपालाला तो पूर्ण चंद्रासारखा भासला.
कौसल्यासुत भद्रं ते सुप्रभाताद्य शर्वरी। द्रष्टुमभ्युदयं तेद्य सम्प्राप्तो रघुनंदन
कौसल्येचा पुत्रा, तुझं कल्याण होवो; आज सकाळ छान उजाडली आहे. रघुनंदन, तुझ्या उदयाचं दर्शन घेण्यासाठी आले आहेत.
अगस्त्यो मुनिभिः सार्धं द्वारि तिष्ठति ते नृप। श्रुत्वा प्राप्तान्मुनीन्रामस्तान्भास्करसमद्युतीन्
राजा, अगस्त्य ऋषी आणि इतर मुनी तुझ्या दारात उभे आहेत. मुनी आले आहेत हे ऐकून, सूर्याप्रमाणे तेजस्वी रामाने त्यांचं स्वागत केलं.
प्राह वाक्यं तदा द्वास्थं प्रवेशय त्वरान्वितः। किमर्थं तु त्वया द्वारि निरुद्धा मुनिसत्तमाः
मग त्याने द्वारपालाला सांगितलं: पटकन त्यांना आत घे. एवढ्या श्रेष्ठ मुनींना तू दारात का थांबवलंस?
रामवाक्यान्मुनींस्तांस्तु प्रावेशयद्यथासुखम्। दृष्ट्वा तु तान्मुनींन्प्राप्तान्प्रत्युवाच कृतांजलि
रामाच्या आज्ञेवरून द्वारपालाने त्या मुनींना आरामात आत घेतलं. ते मुनी आलेले पाहून, त्याने हात जोडून त्यांना संबोधलं.
रामोऽभिवाद्य प्रणत आसनेषु न्यवेशयत्। ते तु कांचनचित्रेषु स्वास्तीर्णेषु सुखेषु च
रामाने नम्रपणे वाकून त्यांना अभिवादन केलं आणि आसनावर बसवलं. ते सर्व सुवर्णाने मढवलेल्या, सुंदर पसरलेल्या, आरामदायक आसनांवर बसले.
कुशोत्तरेषु चासीनाः समंतान्मुनिपुंगवाः। पाद्यमाचमनीयं च ददौ चार्घ्यं पुरोहितः
मुनीश्रेष्ठ सभोवताली कुशांच्या आसनांवर बसले. पुरोहिताने त्यांना पाय धुण्यासाठी, आचमनासाठी आणि अर्घ्य दिलं.
रामेण कुशलं पृष्टा ऋषयः सर्व एव ते। महर्षयो वेदविद इदं वचनमब्रुवन्
रामाने त्यांची कुशल विचारली. ते सर्व ऋषी, जे वेदांचे जाणकार आणि महर्षी होते, त्यांनी हे शब्द सांगितले.
कुशलं ते महाबाहो सर्वत्र रघुनंदन। त्वां तु दिष्ट्या कुशलिनं पश्यामो हतविद्विषम्
महाबाहू रघुनंदना, तुझं सर्वत्र कुशल आहे. तुझ्या शत्रूंचा नाश करून, तुला सुखरूप पाहतो, हे आमचं भाग्य आहे.
हृता सीतातिपापेन रावणेन दुरात्मना। पत्नी ते रघुशार्दूल तस्या एवौजसा हतः
रावण या दुष्टाने, फार पापी मनाने, सीतेचे अपहरण केले; रघुकुळातील वाघा, तुझ्या पत्नीच्या सामर्थ्यामुळेच तो मारला गेला.
असहायेन चैकेन त्वया राम रणे हतः। यादृशं ते कृतं कर्म तस्य कर्ता न विद्यते
राम, तू एकट्याने आणि कोणतीही मदत न घेता, युद्धात त्याला मारलेस; तू केलेले हे कृत्य दुसऱ्या कोणालाही शक्य नव्हते.
इह संभाषितुं प्राप्ता दृष्ट्वा पूताः स्म सांप्रतम्। दर्शनात्तव राजेंद्र सर्वे जातास्तपस्विनः
इथे तुझ्याशी बोलायला आलो आणि तुला पाहिल्यावर आम्ही आता पवित्र झालो; राजेंद्र, तुझ्या दर्शनाने आम्ही सर्वजण तपस्वी झालो.
रावणस्य वधात्तेद्य कृतमश्रुप्रमार्जनम्। दत्वा पुण्यामिमां वीर जगत्यभयदक्षिणाम्
आज रावणाचा वध झाल्यामुळे, सर्वांचे अश्रू पुसले गेले; वीर, तू या पवित्र पृथ्वीला निर्भयतेचे दान दिलेस.
दिष्ट्या वर्धसि काकुत्स्थ जयेनामितविक्रम। दृष्टस्संभाषितश्चासि यास्यामश्चाश्रमान्स्वकान्
काकुत्स्था, तुझ्या विजयामुळे आणि अपार शौर्यामुळे तू वाढत आहेस, हे भाग्याने घडले; आम्ही तुला पाहिले, बोललो, आणि आता आमच्या आश्रमात परत जाऊ.
अरण्यं ते प्रविष्टस्य मया चेंद्रशरासनम्। अर्पितं चाक्षयौ तूणौ कवचं च परंतप
शत्रूंना जिंकणाऱ्या, जेव्हा तू वनात प्रवेश केला होतास, तेव्हा मी तुला इंद्राचे धनुष्य, दोन न संपणारे बाणांचे भांडे आणि उत्तम कवच दिले होते.
भूयोप्यागमनं कार्यमाश्रमे मे रघूद्वह। एवमुक्त्वा तु ते सर्वे मुनयोंतर्हिताऽभवन्
रघुकुळातील श्रेष्ठा, पुन्हा एकदा माझ्या आश्रमात यावे लागेल; असे सांगून ते सर्व मुनी अदृश्य झाले.
गतेषु मुनिमुख्येषु रामो धर्मभृतां वरः। चिंतयामास तत्कार्यं किं स्यान्मे मुनिनोदितम्
ते प्रमुख मुनी निघून गेल्यावर, धर्मप्रिय रामाने, त्या मुनीने कोणते कार्य सांगितले याचा विचार करू लागला.
भूयोप्यागमनं कार्यमाश्रमे रघुनंदन। अवश्यमेव गंतव्यं मयाऽगस्त्यस्य सन्निधौ
रघुनंदना, मला नक्कीच पुन्हा एकदा आश्रमात यावे लागेल; मला अगस्तीच्या सान्निध्यात नक्कीच जावे लागेल.
श्रोतव्यं देवगुह्यं तु कार्यमन्यच्च यद्वदेत्। एवं चिंतयतस्तस्य रामस्यामिततेजसः
मला देवांचे गुपित ऐकायचे आहे आणि तो आणखी जे काही कार्य सांगेल तेही; अशा विचारात राम, ज्याचे तेज अमर्याद आहे, मग्न होता.
करिष्ये नियतं धर्मं धर्मो हि परमा गतिः। सुतवर्षसहस्राणि दश राज्यमकारयत्
मी नक्कीच धर्माचरण करीन, कारण धर्म हाच सर्वोच्च मार्ग आहे; त्याने दहा हजार वर्षे उत्तमपणे राज्य केले.
ददतो जुह्वतश्चैव जग्मुस्तान्येकवर्षवत्। प्रजाः पालयतस्तस्य राघवस्य महात्मनः
दान देताना आणि यज्ञ करताना ती वर्षे जणू एकच वर्ष गेल्यासारखी वाटली; त्या महात्मा राघवाने प्रजेचे रक्षण केले.
एतस्मिन्नेव दिवसे वृद्धो जानपदो द्विजः। मृतं पुत्रमुपादाय रामद्वारमुपागतः
त्याच दिवशी, एक वृद्ध ब्राह्मण आपल्या मयत मुलाला घेऊन रामाच्या दारात आला.
उवाच विविधं वाक्यं स्नेहाक्षरसमन्वितम्। दुष्कृतं किंतु मे पुत्र पूर्वदेहांतरे कृतम्
त्याने प्रेमळ शब्दांत विविध बोल सांगितले: 'माझ्या मुलाने मागील जन्मात कोणते पाप केले होते?'
त्वामेकपुत्रं यदहं पश्यामि निधनं गतम्। अप्राप्तयौवनं बालं पंचवर्षं गतायुषम्
‘माझा एकुलता एक मुलगा, तो लहानपणीच, तारुण्य गाठायच्या आधीच, पाचव्या वर्षीच मरण पावला, हे मी का पाहतो?’
अकाले कालमापन्नं दुःखाय मम पुत्रक। अकृत्वा पितृकार्याणि गतो वैवस्वतक्षयम्
‘माझ्या मुलाने अकाली मृत्यू ओढवून घेतला, त्यामुळे मला दु:ख झाले; वडिलांचे श्राद्ध न करता तो यमाच्या लोकाला गेला.’
रामस्य दुष्कृतं व्यक्तं येन ते मृत्युरागतः। बालवध्या ब्रह्मवध्या स्त्रीवध्या चैव राघवम्
‘रामाच्या पापामुळेच तुला मृत्यू आला, हे नक्की; बालहत्या, ब्राह्मणहत्या किंवा स्त्रीहत्या राघवाला विनाशाकडे नेते.’
प्रवेक्ष्यति न सन्देहः सभार्ये तु मृते मयि। शुश्राव राघवः सर्वं दुःखशोकसमन्वितम्
‘माझ्या मृत्यूनंतर, राम आणि त्याची पत्नी नाशाकडे जातील, यात शंका नाही.’ राघवाने हे सर्व दु:ख आणि शोकाने ऐकले.
निवार्य तं द्विजं रामो वसिष्ठं वाक्यमब्रवीत्। किं मयाद्य च कर्तव्यं कार्यमेवं विधे स्थिते
रामाने त्या ब्राह्मणाला थांबवून वसिष्ठांना विचारले, "आता या परिस्थितीत मला काय करावे?"
प्राणानहं जुहोम्यग्नौ पर्वताद्वा पतेह्यहम्। कथं शुद्धिमहं यामि श्रुत्वा ब्राह्मणभाषितम्
"मी माझे प्राण अग्नीत अर्पण करतो, किंवा डोंगरावरून उडी मारतो; त्या ब्राह्मणाने जे काही सांगितले ते ऐकून मी शुद्ध कसा होऊ?"