ब्रह्मांडोदरवर्तीनि यानि भूतानि पार्थिव। तानि दत्तानि वै तेन समासात्कथितं तव
राजन, ब्रह्मांडाच्या पोटात असलेली सर्व जीवजंतू त्या दानाने दिली जातात, हे तुला थोडक्यात सांगितले.
यद्यज्ञैर्यजतो राजन्समाप्तवरदक्षिणैः। सर्वं फलं तत्खंडस्य ब्रह्मांडस्य विशेषतः
राजन, यज्ञ करून सर्व दक्षिणा दिल्यास, त्या सर्व फळांचा भाग विशेषतः ब्रह्मांडाच्या तुकड्याच्या दानात मिळतो.
यः पुनः सकलं चेदं ब्रह्मांडं प्रदिशेन्नरः। तेन जप्तं हुतं दत्तं पठितं कीर्तितं भवेत्
जो मनुष्य हे संपूर्ण ब्रह्मांड दान करतो, त्याच्याकडून जप, होम, दान, पठन आणि कीर्तन सर्व पूर्ण होते.
राजोवाच॥ विधिं ब्रह्मांडदानस्य कृत्वा तत्मोक्षभाग्भवेत्। कालं देशं विप्रतीर्थं सर्वं त्वं वद मेनघ
राजा म्हणाला: ब्रह्मांड दानाची विधी करून मोक्ष मिळतो का? वेळ, जागा, योग्य ब्राह्मण, सर्व काही मला सांग.
कृतेन येन सर्वस्य फलभागी भवाम्यहम्। कुत्सितस्यास्य भावस्य मोक्षस्स्यादचिराच्च मे
जे केल्याने मला सर्व फळ मिळेल आणि या दु:खी अवस्थेतून लवकरच मुक्ती मिळेल, ते सांग.
वसिष्ठ उवाच॥ एवं श्रुत्वा ततो राजन्पुरोधास्तस्य स द्विजः। ब्रह्मांडं कारयामास सौवर्णं सर्वधातुभिः
वसिष्ठ म्हणाले: असे ऐकून, त्या राजाचा पुरोहित, तो द्विज, सर्व धातूंपासून सोन्याचे ब्रह्मांड तयार करू लागला.
युतं निष्कसहस्रेण पद्मं तत्र ह्यकल्पयत्॥ तत्र ब्रह्मा तस्य मध्येपद्मरागैरलंकृतः
त्याने हजार सोन्याच्या नाण्यांनी सजवलेले एक कमळ तेथे मांडले; त्या कमळाच्या मध्यभागी ब्रह्मदेव रुबीच्या दागिन्यांनी शोभिवंत केला होता.
सावित्र्या चैव गायत्र्या ऋषिभिर्मुनिभिः सह। नारदाद्याः सुताः सर्व इन्द्राद्याश्च दिवौकसः
त्या ठिकाणी सावित्री आणि गायत्री, ऋषी आणि मुनी यांच्यासह, नारदापासून सुरू होणारे सर्व पुत्र आणि इंद्रासह इतर सर्व देवता उपस्थित होते.
सौवर्णविग्रहाः सर्वे ब्रह्मणस्तु पुरःसराः। वराहरूपी भगवान्लक्ष्म्या सह सनातनः
ब्रह्मदेवाचे सर्व प्रमुख सेवक सुवर्णाच्या देहाचे होते; सनातन भगवान वराह रूपात लक्ष्मीसमवेत होते.
नीलं मरकतं चैव भूषायां तस्य कारयेत्। गोमेदैस्तस्य वै शोभां कारयेत च बुद्धिमान्
त्याच्यासाठी निळ्या आणि पाचूसारख्या दगडांचे दागिने बनवावेत; आणि बुद्धिमान असावा, त्याने गोमेधाने त्याची शोभा वाढवावी.
मोक्तिकैश्चापि सोमस्य शोभां वज्रैर्दिवाकरे। ग्रहाणां चैव सर्वेषां सुवर्णानि च दापयेत्
सोमासाठी मोत्यांनी आणि सूर्याच्या शोभेसाठी वज्रांनी अलंकार करावेत; आणि सर्व ग्रहांसाठी सोन्याचा वापर करावा.
स्वर्णात्सप्तगुणं रौप्यं रौप्यात्ताम्रं तथाविधम्। ततः सप्तगुणं कार्यं कांस्यं सप्तगुणं तथा
सोन्याच्या सातपट चांदी, चांदीच्या सातपट तांबे, आणि तांब्याच्या सातपट कांस्य बनवावे.
कांस्यात्सप्तगुणं कार्यं त्रपु चैव नराधिप। त्रपुसप्तगुणं सीसं सीसाल्लोहं च कारयेत्
कांस्याच्या सातपट टिन, टिनच्या सातपट शीसा, आणि शिसापासून लोखंड तयार करावे, हे राजन.
सप्तद्वीपास्समुद्राश्च सप्त वै कुलपर्वताः। अनया संख्यया कृत्वा निपुणैः शिल्पिभिस्ततः
सात द्वीप, समुद्र आणि सात मुख्य पर्वत — हे सर्व कुशल कारागिरांनी या प्रमाणात तयार करावेत.
पादपादीनि भूतानि राजतान्येव कारयेत्। आरण्यानि च सत्त्वानि सौवर्णानि च कारयेत्
पृथ्वीवरील सर्व प्राणी चांदीचे बनवावेत आणि जंगलातील सर्व जीव सोन्याचे बनवावेत.
वृक्षान्वनस्पतीन्गुल्मतृणपर्णानि वीरुधः। सर्वं प्रकल्प्य विधिवत्तीर्थे देयं विचक्षणैः
झाडे, वने, झुडपे, गवत, पाने आणि औषधी — हे सर्व नीट रीतसर तयार करून, ज्ञानी लोकांनी तीर्थस्थळी अर्पण करावीत.
कुरुक्षेत्रे गयायां च प्रयागेऽमरकंटके। द्वारवत्यां प्रभासे च गंगाद्वारे च पुष्करे
कुरुक्षेत्र, गया, प्रयाग, अमरकंटक, द्वारका, प्रभास, गंगाद्वार आणि पुष्कर या ठिकाणी,
तीर्थेष्वेतेषु वै देयं ग्रहणे शशिसूर्ययोः। दिनच्छिद्रेषु सर्वेषु अयने दक्षिणोत्तरे
या तीर्थस्थळी, चंद्र आणि सूर्यग्रहणाच्या वेळी, दिवसाच्या सर्व संधिकाळात आणि दक्षिणायन-उत्तरायण या दोन्ही संधिकाळात दान द्यावे.
व्यतीपाते बहुगुणं विषुवे च विशेषतः। दातव्यमेतद्राजेंद्र विचारं नैव कारयेत्1.34.
विशेषतः ग्रहांच्या संयोगाच्या आणि विषुवाच्या काळात हे दान भरपूर द्यावे, हे राजेंद्र; याबद्दल काहीही विचार करु नये.
शालाग्निहोत्रिणं कृत्वा सुरूपं च गुणान्वितम्। सपत्नीकं च संपूज्य भूषयित्वा च भूषणैः
सुंदर, सद्गुणी आणि पत्नीसमवेत असलेल्या मुख्य यजमानाला निवडून, त्याचा सन्मान करावा आणि दागिन्यांनी सजवावे.
पुरोहितं मुख्यतमं कृत्वाऽन्ये च तथा द्विजाः। चतुर्विंशद्गुणोपेताः सपत्नीका निमंत्रिताः
मुख्य पुरोहित निवडावा आणि इतर चोवीस ब्राह्मण दांपत्यांसह आमंत्रित करावेत.
अंगुलीयानि च तथा कर्णवेष्टं च दापयेत्। एवंविधांस्तु तान्पूज्य तेषामग्रे सुसंस्थितः
त्यांना अंगठ्या आणि कानातले द्यावेत; अशा प्रकारे त्यांचा सन्मान करून, त्यांच्या समोर नीट उभे राहावे.
अष्टांगप्रणिपातेन प्रणम्य च पुनःपुन।ः॥ पुरोहिताय पुरतः कृत्वा वै करसंपुटम्
अष्टांग नमस्कार करून, पुन्हा पुन्हा वाकावे आणि पुरोहितासमोर हात जोडून उभे राहावे.
यूयं वै ब्राह्मणाः प्रीता मैत्रत्वेनानुगृह्णत। सौमुख्येन द्विजश्रेष्ठा भूयः पूततरस्त्वहः
हे ब्राह्मणहो, तुम्ही प्रसन्न होऊन मैत्रीभावाने कृपा करा; तुमच्या सौम्यतेमुळे, द्विजश्रेष्ठांनो, आजचा दिवस अधिक पवित्र झाला आहे.
भवतां प्रीतियोगेन स्वयं प्रीतः पितामहः। ब्रह्मांडेन तु दत्तेन तोषं यातु जनार्दनः
तुमच्या भक्तीच्या एकरूपतेमुळे स्वतः पितामह प्रसन्न झाला आहे; सुवर्णाच्या अंड्याच्या दानाने जनार्दनही तृप्त होवो.
पिनाकपाणिर्भगवान्शक्रश्च त्रिदशेश्वरः। एते तोषं समायांतु अनुध्यानाद्द्विजोत्तमाः
पिनाकधारी भगवान शंकर आणि देवांचा राजा इंद्र, हे दोघेही, द्विजश्रेष्ठ, तुमच्या अखंड ध्यानामुळे तृप्त होवोत.
एवं स्तुत्वा ततो राजा ब्राह्मणान्वेदपारगान्। ब्रह्माण्डं तु गुरोः प्रादात्सविधानं पुनः क्षणात्
राजाने अशी स्तुती केल्यानंतर, वेदपारंगत ब्राह्मणांना आणि लगेचच आपल्या गुरुला, योग्य विधीने सुवर्णाचे अंडे दिले.
सर्वकामैस्ततस्तृप्तो ययौ स्वर्गं नराधिपः। तेनैव गुरुणा तच्च विभक्तं ब्राह्मणैः सह
सर्व इच्छा पूर्ण झाल्यावर तो राजा स्वर्गात गेला; त्याच गुरूने ते सुवर्ण अंडे ब्राह्मणांसह वाटून दिले.
दत्तं तेनापि चान्येभ्यो ब्रह्मांडं च नराधिप। ब्रह्मांडे भूमिदाने च ग्राही चैको न वै भवेत्
त्या राजाने ते सुवर्ण अंडे इतरांनाही दिले; पण सुवर्ण अंडे किंवा भूमी दान देताना एकट्याने ते स्वीकारू नये.
गृह्णन्दोषमवाप्नोति ब्रह्महत्यां न संशयः। सर्वेषां चैव प्रत्यक्षं दातव्यं परिकीर्त्य वै
जो एकट्याने ते स्वीकारतो, त्याला ब्रह्महत्या पाप लागते, यात शंका नाही; म्हणून ते सर्वांसमोर उघडपणे द्यावे, असे सांगितले आहे.