जलधेनुं च धेनुं च रसधेनुं च पार्थिव। देहि शीघ्रं येन भवांस्तृट्क्षुधावर्जितो दिवि
'पाण्याची गाय, दूधाची गाय आणि रसाची गायही लवकर दे, म्हणजे स्वर्गात तुला तहान आणि भूक लागणार नाही.'
रमे तयावदादित्यस्तपते दिवि चंद्रमाः। एवमुक्तस्ततो राजा तं पुनः पृष्टवानिदम्
'ज्यावेळी सूर्य आकाशात आणि चंद्र स्वर्गात चमकत राहतील, तोपर्यंत तू तिच्यासोबत आनंदी राहशील.' असं सांगितल्यावर, राजाने त्याला पुन्हा विचारलं —
तिलधेनुस्थितिं ब्रूहि तथा कृत्वा ददाम्यहम्। पुरोहित उवाच॥ विधानं तिलधेनोस्तु तच्छृणुष्व नराधिप
'तिळांच्या गायीचं विधी सांग, ते केल्यावर मी दान देईन.' पुरोहित म्हणाला — 'राजन, तिळांच्या गायीचं विधी ऐक.'
धेनुस्स्यात्षोडशाढक्य चतुर्भिर्वत्सको भवेत्। इक्षुदंडमयाः पादा दन्ताः पुष्पमयाः शुभाः
ती गाय सोळा मापांची असावी, आणि तिचा वासरू चार मापांचं. तिचे पाय ऊसाच्या कांड्याचे, दात सुंदर फुलांचे असावेत.
नासा गंधमयी तस्या जिह्वा गुडमयी तथा। पुच्छे स्रक्कल्पनीयास्याद्घंटाभरणभूषिता
तिची नाक सुवासिक असावी, जीभ गुळाची असावी. तिच्या शेपटीला फुलांची माळ बांधावी आणि घंटांनी सजवावी.
ईदृशीं कल्पयित्वा तु स्वर्णशृंगीं तु कल्पयेत्। रौप्यखुरां कांस्यदोहां पूर्वधेनुविधानतः
अशी गाय तयार करून, तिचे शिंग सोन्याचे, खुर चांदीचे आणि स्तन कांस्याचे करावेत, जसं पूर्वीच्या गायीच्या विधीनुसार सांगितलं आहे.
कृत्वा तां ब्राह्मणायाशु दापयेन्मंत्रतो नृप। स्थितां कृष्णाजिने धेनुं वासोभिर्गोपितां शुभाम्
अशी गाय तयार करून, तिला मंत्रोच्चारासह, काळ्या मृगाच्या कातडीवर, सुंदर वस्त्रांनी झाकून, शुभ मुहूर्तावर ब्राह्मणाला द्यावी.
सूत्रेणासूत्रितां कृत्वा पंचरत्नसमन्विताम्। सर्वौषधिसमायुक्तां मंत्रपूतां तु दापयेत्
तिच्या गळ्यात दोरा बांधावा, पाच रत्नांनी सजवावी, सर्व औषधींनी भरावी आणि मंत्रांनी शुद्ध करून ती दान द्यावी.
अन्नम्मे जायतां सद्यः पानं सर्वरसास्तथा। कामान्संपादयास्माकं तिलधेनो द्विजेर्पिता
आमच्या इच्छा पूर्ण होवोत, त्वरित अन्न तयार होवो, सर्व प्रकारचे पेय मिळो, हे द्विजांनी अर्पण केलेल्या तीळगायी, आमच्या सर्व कामना पूर्ण कर.
गृह्णामि देवि त्वां भक्त्या कुटुम्बार्थे विशेषतः। देहि कामान्वितान्सर्वांस्तिलधेनो नमोस्तु ते
देवी, मी तुला भक्तीभावाने, विशेषतः माझ्या कुटुंबासाठी स्वीकारतो; सर्व इच्छा पूर्ण कर, हे तीळगायी, तुला माझा नमस्कार.
एवं विधानतो दत्ता तिलधेनुर्नृपोत्तम। सर्वकामसमावाप्तिं कुरुते नात्र संशयः
राजन, या पद्धतीने दिलेली तीळगायी सर्व इच्छा पूर्ण करते, यात काहीही शंका नाही.
जलधेनुस्तथैवेह कुंभैरेव प्रकल्पिता। दत्ता तु विधिना कामान्सद्यः सर्वान्प्रयच्छति
इथेच मडक्यांनी तयार केलेली जलगायीही, विधीपूर्वक दिल्यास, लगेच सर्व इच्छा पूर्ण करते.
धेनुशतं तथा दत्तं पूर्णिमा नियमेन हि। सावित्री इव वै स्वर्गे सर्वकामप्रदा भवेत्
पूर्णिमेला नियमाने शंभर गायी दिल्यास, त्या स्वर्गात सावित्रीसारख्या सर्व इच्छा पूर्ण करणाऱ्या होतात.
घृतधेनुस्तथा दत्ता विधानेन विचक्षणैः। सर्वकामसमावाप्तिं कुरुते कांतिदा भवेत्
शहाण्यांनी विधीने दिलेली तुपाची गाय सर्व इच्छा पूर्ण करते आणि तेज देते.
रसधेनुस्तथा दत्ता कार्तिके मासि पार्थिव। सर्वान्कामान्प्रयच्छेत्तु नित्यं सा गतिदा भवेत्
किंवा कार्तिक महिन्यात दिलेली रसाची गाय सर्व इच्छा नेहमीच पूर्ण करते आणि मुक्तीही देते.
एतत्ते सर्वमाख्यातं समासाद्बहुविस्तरम्। अपारं फलमुद्दिष्टं ब्रह्मणा सर्वकर्मणा
हे सर्व तुला थोडक्यात आणि विस्ताराने सांगितले; सर्व कर्मांसाठी अनंत फळ ब्रह्मदेवाने सांगितले आहे.
तृष्णया क्षुधया यद्वा पीडितो राजसत्तम। तद्दानं कार्तिके देयं पूर्वं देहि नराधिप
राजन, तहान किंवा भुकेने त्रस्त जे काही असेल, ते कार्तिकात दान करावे; सर्वप्रथम तेच द्यावे.
ब्रह्मांडं सर्वसंपन्नं भूतरत्नौषधीयुतम्। देवदानवयक्षैश्च युक्तमेतत्सदा विभो
हे ब्रह्मांड सर्व संपत्ती, रत्ने, औषधी यांनी युक्त आहे आणि नेहमी देव, दानव, यक्ष यांनी भरलेले आहे.
एतत्तु सकलं कृत्वा सर्वतो रजतान्वितम्। सुरत्नसूर्यचंद्राढ्यं कार्तिके द्वादशी दिने
हे सर्व चांदीने सर्व बाजूंनी सुशोभित करून, दिव्य रत्ने, सूर्य आणि चंद्र यांनी युक्त करून, कार्तिक महिन्यातील द्वादशीला तयार करावे.
अथवा पंचदश्यां तु कार्तिकस्यैव नान्यतः। पुरोहिताय गुरवे दापयेद्भक्तिमान्नरः
किंवा कार्तिक महिन्याच्या पंधराव्या दिवशी, आणि दुसऱ्या वेळी नाही, भक्तीने ते आपल्या पुरोहित किंवा गुरुला द्यावे.
ब्रह्मांडोदरवर्तीनि यानि भूतानि पार्थिव। तानि दत्तानि वै तेन समासात्कथितं तव
राजन, ब्रह्मांडाच्या पोटात असलेली सर्व जीवजंतू त्या दानाने दिली जातात, हे तुला थोडक्यात सांगितले.
यद्यज्ञैर्यजतो राजन्समाप्तवरदक्षिणैः। सर्वं फलं तत्खंडस्य ब्रह्मांडस्य विशेषतः
राजन, यज्ञ करून सर्व दक्षिणा दिल्यास, त्या सर्व फळांचा भाग विशेषतः ब्रह्मांडाच्या तुकड्याच्या दानात मिळतो.
यः पुनः सकलं चेदं ब्रह्मांडं प्रदिशेन्नरः। तेन जप्तं हुतं दत्तं पठितं कीर्तितं भवेत्
जो मनुष्य हे संपूर्ण ब्रह्मांड दान करतो, त्याच्याकडून जप, होम, दान, पठन आणि कीर्तन सर्व पूर्ण होते.
राजोवाच॥ विधिं ब्रह्मांडदानस्य कृत्वा तत्मोक्षभाग्भवेत्। कालं देशं विप्रतीर्थं सर्वं त्वं वद मेनघ
राजा म्हणाला: ब्रह्मांड दानाची विधी करून मोक्ष मिळतो का? वेळ, जागा, योग्य ब्राह्मण, सर्व काही मला सांग.
कृतेन येन सर्वस्य फलभागी भवाम्यहम्। कुत्सितस्यास्य भावस्य मोक्षस्स्यादचिराच्च मे
जे केल्याने मला सर्व फळ मिळेल आणि या दु:खी अवस्थेतून लवकरच मुक्ती मिळेल, ते सांग.
वसिष्ठ उवाच॥ एवं श्रुत्वा ततो राजन्पुरोधास्तस्य स द्विजः। ब्रह्मांडं कारयामास सौवर्णं सर्वधातुभिः
वसिष्ठ म्हणाले: असे ऐकून, त्या राजाचा पुरोहित, तो द्विज, सर्व धातूंपासून सोन्याचे ब्रह्मांड तयार करू लागला.
युतं निष्कसहस्रेण पद्मं तत्र ह्यकल्पयत्॥ तत्र ब्रह्मा तस्य मध्येपद्मरागैरलंकृतः
त्याने हजार सोन्याच्या नाण्यांनी सजवलेले एक कमळ तेथे मांडले; त्या कमळाच्या मध्यभागी ब्रह्मदेव रुबीच्या दागिन्यांनी शोभिवंत केला होता.
सावित्र्या चैव गायत्र्या ऋषिभिर्मुनिभिः सह। नारदाद्याः सुताः सर्व इन्द्राद्याश्च दिवौकसः
त्या ठिकाणी सावित्री आणि गायत्री, ऋषी आणि मुनी यांच्यासह, नारदापासून सुरू होणारे सर्व पुत्र आणि इंद्रासह इतर सर्व देवता उपस्थित होते.
सौवर्णविग्रहाः सर्वे ब्रह्मणस्तु पुरःसराः। वराहरूपी भगवान्लक्ष्म्या सह सनातनः
ब्रह्मदेवाचे सर्व प्रमुख सेवक सुवर्णाच्या देहाचे होते; सनातन भगवान वराह रूपात लक्ष्मीसमवेत होते.
नीलं मरकतं चैव भूषायां तस्य कारयेत्। गोमेदैस्तस्य वै शोभां कारयेत च बुद्धिमान्
त्याच्यासाठी निळ्या आणि पाचूसारख्या दगडांचे दागिने बनवावेत; आणि बुद्धिमान असावा, त्याने गोमेधाने त्याची शोभा वाढवावी.