कर्त्तव्यमृषिभिर्दृष्टं पिण्याकेनैंगुदेन वा। तिलपिण्याककैर्देयं भक्तिमद्भिर्नरैः सदा
ऋषींनी सांगितले आहे की पिंड्याचे किंवा इंगुद फळाचे अन्न द्यावे. श्रद्धेने नेहमी तिळाच्या पिठाचे अन्न भक्तांनी द्यावे.
श्राद्धं तत्र तु कर्तव्यमर्घ्यावाहनवर्जितम्। स्वधां तु गृध्राः काका वा नैव दृष्ट्या हरन्ति ते
त्या ठिकाणी श्राद्ध करावे, पण अर्घ्य व आह्वान सोडावे. गिधाडे किंवा कावळे हे श्राद्धाचे अन्न डोळ्यांनी कधीच उचलत नाहीत.
श्राद्धं तत्तैर्थिकं प्रोक्तं पितॄणां तृप्तिदं परम्। कर्तव्यं तत्प्रयत्नेन भक्तिरेवात्र कारणम्
तीर्थावर केलेले श्राद्ध हे पितरांना सर्वात जास्त तृप्त करणारे मानले गेले आहे. ते मनापासून, श्रद्धेने करावे, कारण श्रद्धाच येथे मुख्य आहे.
भक्त्या तुष्यन्ति पितरस्तुष्टाः कामान्दिशन्ति ते। पुत्रं पौत्रं धनं धान्यं कामान्यान्मनसेच्छति
श्रद्धेने केलेल्या श्राद्धाने पितर तृप्त होतात आणि प्रसन्न होऊन इच्छित फळ देतात. ते पुत्र, नातू, धन, धान्य आणि मनातील सर्व इच्छा पूर्ण करतात.
भक्त्या चाराधितो दद्यान्नृणां प्रीतः पितामहः। अकालेप्यथ काले वा तीर्थे श्राद्धं सदा नरैः
श्रद्धेने पूजन केल्यावर पितामह प्रसन्न होऊन सर्वांना देतो. योग्य वेळ असो वा नसो, तीर्थस्थळी नेहमी श्राद्ध करावे.
प्राप्तैरेव सदा स्नानं कर्तव्यं पितृतर्पणम्। पिंडदानं च कर्तव्यं पितॄणां चातिवल्लभम्
जेव्हा संधी मिळेल, तेव्हा नेहमी स्नान करून पितरांना तर्पण करावे. पिंडदान करणे फारच प्रिय आहे पितरांना, तेही जरूर करावे.
पितरो हि निरीक्षन्ते गोत्रजं समुपागतम्। आशया परया युक्ताः कांक्षंतस्सलिलं च ते
पितर आपल्या वंशजाला आलेला पाहून मोठ्या आशेने त्याच्याकडून पाणी मिळेल या अपेक्षेने वाट पाहतात.
विलम्बो नैव कर्तव्यो नैव विघ्नं समाचरेत्। अच्छिन्ना सन्ततिस्तेषां सदा कालं भविष्यति
कधीच उशीर करू नये किंवा अडथळा आणू नये. त्यांचा वंश नेहमी अखंड राहतो.
पितरः पुत्रदातारं वृद्धिश्राद्धाभिकांक्षिणः। तेन ते सन्ततिच्छेदं न कुर्वन्ति हि कर्हिचित्
पितर पुत्र देणारा आणि श्राद्ध वाढवणारा याची इच्छा करतात. म्हणून त्याच्या वंशात कधीच खंड पडत नाही.
अतः श्राद्धं पुरा प्रोक्तं स्वयमेव स्वयंभुवा। गुणोत्तरंतुयत्कार्यंद्विजैःपितृपरायणैः
म्हणूनच स्वयंभूने पूर्वी श्राद्धाचे महत्त्व सांगितले आहे. जे द्विज पितरभक्त आहेत, त्यांनी जे काही करावे ते सर्वश्रेष्ठ असते.
तीर्थे क्षेत्रे गृहे वापि संक्रांतौ ग्रहणेपि वा। विषुवे अयने चापि जन्मर्क्षे च प्रपीडिते
तीर्थ, क्षेत्र, घर, संक्रांती, ग्रहण, विषुव, अयन किंवा जन्मनक्षत्र अशा वेळी, जरी संकट आले तरीही—
एतान्वै श्राद्धकालांस्तु पुरा स्वायंभुवोब्रवीत्। कृते श्राद्धे न वै पुंसां पीडा भवति देहजा
हे सर्व श्राद्धाचे काळ स्वयंभूने पूर्वी सांगितले आहेत. श्राद्ध केल्यावर मनुष्याला शरीराचे कोणतेही दुःख होत नाही.
तदा पुत्रकृतं वापि सर्वं त्यजति दुष्कृतम्। यथा न भविता पीडा ग्रहचोरनृपादिकात्
मग पुत्राने केलेले सर्व पापही नाहीसे होते, आणि ग्रह, चोर, राजा यांच्यामुळे कोणतेही दुःख होत नाही.
दुष्कृतं नश्यते सर्वं परत्र च गतिं शुभाम्। लभते नात्र सन्देहः प्रजापतिवचो यथा
सर्व पाप नष्ट होते आणि पुढच्या जन्मी शुभ मार्ग मिळतो. यात काहीच शंका नाही, कारण प्रजापतीचे हे वचन आहे.
कृते युगे पुष्कराणि त्रेतायां नैमिषं स्मृतम्। द्वापरे च कुरुक्षेत्रं कलौ गंगां समाश्रयेत्
कृतयुगात पुष्करांची महती होती, त्रेतायुगात नैमिषारण्य प्रसिद्ध होतं, द्वापरयुगात कुरुक्षेत्राचं महत्त्व होतं आणि कलियुगात गंगेला शरण जावं असं सांगितलं आहे.
दुष्करः पुष्करे वासो दुष्करं पुष्करे तपः। यदन्यत्र कृतं पापं तीर्थे तद्याति लाघवम्
पुष्करात राहणं फार कठीण आहे, तिथे तप करणेही तितकंच अवघड आहे. पण इतर कुठे केलेलं पाप त्या पवित्र स्थळी हलकं होतं.
न तीर्थकृतमन्यत्र क्वचित्पापं व्यपोहति। सायंप्रातः स्मरेद्यस्तु पुष्कराणि कृताञ्जलि
इतर कोणत्याही तीर्थाने इतरत्र केलेलं पाप नाहीसं होत नाही; पण जो सकाळ-संध्याकाळ पुष्करांची आठवण कृतज्ञतेने करतो—
उपस्पृष्टं भवेत्तेन सर्वतीर्थेषु भारत। सायंप्रातरुपस्पृश्य पुष्करे नियतेन्द्रियः
—तो जणू सर्व तीर्थांमध्ये स्नान केल्यासारखा पवित्र होतो. जो मन आणि इंद्रिये संयमित ठेवून सकाळ-संध्याकाळ पुष्करात स्नान करतो—
क्रतून्सर्वानवाप्नोति ब्रह्मलोकं च गच्छति। द्वादशाब्दं द्वादशाहं मासं मासार्धमेव च
—त्याला सर्व यज्ञांचे फळ मिळते आणि तो ब्रह्मलोकात जातो; मग तो बारा वर्षे, बारा दिवस, एक महिना किंवा अर्धा महिना जरी तिथे राहिला तरी—
यो वसेत्पुष्करे नित्यं स गच्छेत्परमांगतिम्। सर्वेषामेवलोकानांब्रह्मलोकोपरिस्थितः
—जो नेहमी पुष्करात राहतो, तो सर्वात उच्च अवस्था प्राप्त करतो, अगदी ब्रह्मलोकापेक्षाही वरच्या लोकांनाही मागे टाकतो.
यइच्छेत्पुष्करंगन्तुंसोनुसेवेतपुष्करम्। यथा लोमविलोमाभ्यां तथा व्यस्तसमस्तयोः
जो पुष्कराला जावं असं इच्छितो, त्याने पुष्कराची सेवा करावी, उलटसुलट आणि सर्व प्रकारे.
स्नातस्तु पुष्करे सम्यक्कोट्याश्च फलमुश्नुते। विधिवत्क्रियमाणेषु सर्वतीर्थेषु यत्फलम्
जो पुष्करात नीट स्नान करतो, त्याला कोटी वेळा स्नान केल्याचं फळ मिळतं; सर्व तीर्थांमध्ये विधिपूर्वक केलेल्या कर्माचं जे फळ आहे—
पुष्करालोकनादेव नरः प्राप्नोति तत्फलम्। दशकोटिसहस्राणि तीर्थानां वै महीतले
—ते फक्त पुष्कराचं दर्शन केल्यानेच मिळतं; पृथ्वीवर दहा अब्ज तीर्थस्थळं आहेत—
सान्निध्यं पुष्करे तेषां त्रिसंध्यं कुरुनन्दन। यावत्तिष्ठंति गिरयो यावत्तिष्ठन्तिसागराः
—ती सर्व पुष्करात तीन सांध्यांना उपस्थित असतात, हे कुरुनंदना; जोवर पर्वत आणि समुद्र आहेत—
तावत्पुष्कर मृत्यूनां ब्रह्मलोको न संशयः। जन्मान्तरसहस्रैश्च आजन्ममरणांन्तिकम्
—तोवर पुष्कर मृत्यूपासून मुक्त राहतो आणि ब्रह्मलोक निश्चित मिळतो, यात शंका नाही, हजारो जन्मांपर्यंत, जन्मापासून मृत्यूपर्यंत.
निर्दहेद्दुष्कृतं सर्वं सकृत्स्नात्वा तु पुष्करे। पुष्करं दुष्करं क्षेत्रं सर्वपापप्रणाशनम्
पुष्करात एकदाच स्नान केलं तरी सर्व पापं जळून जातात, अगदी अनेक जन्मांचीही; पुष्कर हे कठीण क्षेत्र आहे, सर्व पापांचा नाश करणारे.
इदानीं शृणु मे राजन्पञ्चपातकनाशनम्। यजनं देवदेवस्य ब्रह्मपुत्र वसुप्रदम्
राजन, आता माझ्याकडून पाच मोठ्या पापांच्या नाशाबद्दल ऐक. देवांचा देव, ब्रह्मदेवाचा पुत्र याची पूजा केल्याने संपत्ती मिळते.
इह जन्मनि दारिद्र्य व्याधिकुष्ठादिपीडितः। अलक्ष्मीवानपुत्रस्तु यो भवेत्पुरुषो भुवि
या जन्मात जो मनुष्य दारिद्र्य, रोग, कुष्ठरोग किंवा दुर्दैवाने त्रस्त असेल, किंवा ज्याला मुलं नसतील—
तस्य सद्यो भवेल्लक्ष्मीरायुः पूर्णं सुतास्सुखम्। कृत्वा तु मण्डलगतं लोकपालसमन्वितम्
—त्याला लगेच लक्ष्मी, पूर्ण आयुष्य, मुले आणि सुख मिळतं, जर त्याने दिशांच्या रक्षणासाठी मंडल तयार केलं—
ब्रह्माणं तु परं देवं यः पश्यति विधानतः। पूजितं नवनाभेन मन्त्रमूर्तिमयो निजम्
—आणि जो नियमाने, नव कमळांनी पूजिलेला, स्वतःच्या मंत्रमूर्तीने युक्त ब्रह्मदेवाचं दर्शन करतो—