विप्रयोगो न चापीष्टैरनिष्टैर्नापि संगतिः। नाक्षिरोगः शिरार्तिर्वा पित्तशूल भगंदराः
"प्रियजनांपासून वियोग किंवा अप्रिय लोकांशी संगत होत नाही; डोळ्यांचे विकार, डोकेदुखी, पित्ताचा त्रास किंवा भगंदर होत नाही."
नाभिचारं भयं तत्रापस्मारो न विषूचिका। वृद्धिर्निकामतस्तस्मिन्सम्यग्बुद्धिरनुत्तमा
"तिथे जादूटोणा, अपस्मार किंवा विषूचिका यांचा धोका नसतो; तिथे इच्छेप्रमाणे समृद्धी मिळते आणि मन अत्यंत शुद्ध राहते."
आरोग्यं सर्वतश्चैव दीर्घायुश्च प्रजाधनं। नाकाले भविता मृत्युर्गावो नाल्पपयोमुचः
"सर्व प्रकारे आरोग्य, दीर्घायुष्य, संतती आणि संपत्ती मिळते; अकाली मृत्यू होत नाही आणि गायी कमी दूध देत नाहीत."
नाकालफलिता वृक्षा नोत्पातभयमण्वपि। एतच्छ्रुत्वा ततो विष्णुर्ब्रह्माणं स्तोतुमुद्यतः
"झाडे अकाली फळ देत नाहीत आणि कोणत्याही आपत्तीची भीतीही राहत नाही." हे ऐकून विष्णू ब्रह्माची स्तुती करायला सज्ज झाला.
विष्णुरुवाच॥ नमोस्त्वनंताय विशुद्धचेतसे स्वरूपरूपाय सहस्रबाहवे। सहस्ररश्मिप्रभवाय वेधसे विशालदेहाय विशुद्धकर्मणे
विष्णू म्हणाला: "अनंत, शुद्धचित्त, स्वतःच्या स्वरूपाचा, हजारो हातांचा, हजारो किरणांचा स्रोत, विशाल देहाचा, शुद्ध कर्माचा, वेधासे तुला नमस्कार."
समस्तविश्वार्तिहराय शंभवे समस्तसूर्यानलतिग्मतेजसे। नमोस्तु विद्यावितताय चक्रिणे समस्तधीस्थानकृते सदा नमः
"समस्त विश्वाचे दुःख दूर करणाऱ्या शंभूला, सर्व सूर्य आणि अग्नीपेक्षा तेजस्वी, विद्येने व्यापलेल्या, चक्रधारी, सर्व बुद्धीचे आधार असलेल्या तुला नेहमी नमस्कार."
अनादिदेवाच्युत शेखरप्रभो भाव्युद्भवद्भूतपते महेश्वर। महत्पते सर्वपते जगत्पते भुवस्पते भुवनपते सदा नमः
"अनादी देव, अच्युत, श्रेष्ठ प्रभु, भविष्य, वर्तमान आणि भूतकाळाचे स्वामी, महेश्वर, सर्वांचा स्वामी, जगाचा स्वामी, पृथ्वीचा स्वामी, भुवनांचा स्वामी—तुला नेहमी नमस्कार."
यज्ञेश नारायण जिष्णु शंकर क्षितीश विश्वेश्वर विश्वलोचन। शशांकसूर्याच्युतवीरविश्वप्रवृत्तमूर्तेमृतमूर्त अव्यय
"यज्ञांचे स्वामी, नारायण, विजयी, शंकर, पृथ्वीचे स्वामी, विश्वेश्वर, विश्वदृष्टी, ज्याच्या मूळातून चंद्र, सूर्य, अच्युत आणि वीर उत्पन्न झाले, ज्याचे रूप प्रकट आणि अप्रकट आहे, अव्यय—तुला नमस्कार."
ज्वलद्धुताशार्चि निरुद्धमंडल प्रदेशनारायण विश्वतोमुख। समस्तदेवार्तिहरामृताव्यय प्रपाहि मां शरणगतं तथा विभो
ज्याच्या तेजस्वी, शुद्ध अग्नीच्या ज्वाळांनी सर्व दिशांना वेढलं आहे, सर्वत्र ज्याचं मुख आहे, सर्व देवांच्या दुःखाचा अमर, अविनाशी नाश करणारा तूच आहेस, हे नारायण! मी तुझ्या आश्रयाला आलोय, मला वाचव, हे प्रभो.
वक्त्राण्यनेकानि विभो तवाहं पश्यामि यज्ञस्य गतिं पुराणम्। ब्रह्माणमीशं जगतां प्रसूतिं नमोस्तु तुभ्यं प्रपितामहाय1.34.
हे प्रभो, मी तुझी अनेक तोंडं पाहतो, यज्ञाचा प्राचीन मार्ग पाहतो; तूच ब्रह्मा, सर्वांचा ईश्वर, जगाचा जन्मदाता आहेस. हे प्रपितामह, तुला माझा नमस्कार.
संसारचक्रक्रमणैरनेकैः क्वचिद्भवान्देववराधिदेवः। तत्सर्वविज्ञानविशुद्धसत्वैरुपास्यसे किं प्रणमाम्यहं त्वाम्
संसाराच्या या चक्रात अनेक वेळा फिरताना, कधी कधी तू देवांचा देव, श्रेष्ठ देव म्हणून प्रकट होतोस. म्हणून ज्यांचं ज्ञान सर्व बाजूंनी शुद्ध झालंय, ते तुझी उपासना करतात; मग मी तुला का वंदू नये?
एवं भवंतं प्रकृतेः पुरस्ताद्यो वेत्त्यसौ सर्वविदां वरिष्ठः। गुणान्वितेषु प्रसभं विवेद्यो विशालमूर्तिस्त्विह सूक्ष्मरूपः
जो असा तुझा स्वरूप जाणतो, तो सर्वज्ञांमध्ये श्रेष्ठ असतो; गुणांनी युक्त असलेल्यांमध्ये तू समजावयाचा आहेस, पण इथे तुझं विशाल रूप अत्यंत सूक्ष्म आहे.
वाक्पाणिपादैर्विगतेन्द्रियोपि कथं भवान्वै सुगतिस्सुकर्मा। संसारबंधे निहितेंद्रियोपि पुनः कथं देववरोसि वेद्यः
तुझ्याकडे वाणी, हात, पाय किंवा इंद्रिये नाहीत, तरीही तू कसा उत्तम कर्म करणारा आणि सुखी आहेस? संसाराच्या बंधनात असून, इंद्रिये नसतानाही, देवांचा देव म्हणून तू कसा ओळखावा?
मूर्त्तादमूर्त्तं न तु लभ्यते परं परं वपुर्देवविशुद्धभावैः। संसारविच्छित्तिकरैर्यजद्भिरतोवसीयेत चतुर्मुख त्वम्
मूर्त किंवा अमूर्त असलेल्यांना ते परम रूप मिळत नाही; हे चतुर्मुखा, ज्यांची मनं भक्तीने शुद्ध झाली आहेत, संसाराच्या बंधनातून सुटका करणारे, तेच तुला पूजतात.
परं न जानंति यतो वपुस्ते देवादयोप्यद्भुतरूपधारिन्। विभोवतारेग्रतरं पुराणमाराधयेद्यत्कमलासनस्थम्
तुझं परम रूप देवांसह इतर कोणालाही माहीत नाही, जरी ते अद्भुत रूप धारण करतात; म्हणून, हे प्रभो, कमळावर बसलेला प्राचीन तोच तुझ्या श्रेष्ठ रूपाची पूजा करावी.
न ते तत्त्वं विश्वसृजोपि योनिमेकांततो वेत्ति विशुद्धभावः। परं त्वहं वेद्मि कथं पुराणं भवंतमाद्यं तपसा विशुद्धम्
विश्वाचा सृष्टीकर्ता जरी शुद्ध मनाचा असला, तरी तुझं खऱ्या अर्थाने स्वरूप किंवा मूळ जाणू शकत नाही; पण मी तपस्येने तुला परम, प्राचीन आणि आद्य रूपात ओळखतो.
पद्मासनो वै जनकः प्रसिद्ध एवं प्रसिद्धिर्ह्यसकृत्पुराणात्। संचिंत्य ते नाथ विभुं भवंतं जानाति नैवं तपसाविहीनः
कमळावर बसलेला जन्मदाता म्हणून प्रसिद्ध आहे; ही कीर्ती प्राचीन ग्रंथांत वारंवार सांगितली आहे. हे नाथा, तुझा ध्यान केल्यानेच तुला ओळखता येतं; तपश्चर्या नसलेल्याला हे शक्य नाही.
अस्मादृशैश्च प्रवरैर्विबोध्यं त्वां देवमूर्खाः स्वमतिं विभज्य। प्रबोद्धुमिच्छन्ति न तेषु बुद्धिरुदारकीर्तिष्वपि वेदहीनाः
माझ्यासारख्या श्रेष्ठ लोकांनीही, आपली बुद्धी विभागून, तुला जाणण्याचा प्रयत्न केला; पण वेदाचा अभाव असलेल्यांना, जरी त्यांची कीर्ती मोठी असली, तरी तुला जाणण्याची खरी बुद्धी मिळत नाही.
जन्मांतरैर्वेद विवेकबुद्धिभिर्भवेद्यथा वा यदि वा प्रकाशः। तल्लाभलुब्धस्य न मानुषत्वं न देवगंधर्वपतिः शिवः स्यात्
अनेक जन्मांत वेदज्ञानाने किंवा अन्य कोणत्याही प्रकाशाने जो त्या प्राप्तीच्या लालसेने भरलेला असतो, तो माणूस राहत नाही, ना देव, ना गंधर्वांचा राजा, ना शंकर होतो.
न विष्णुरूपो भगवान्सुसूक्ष्मः स्थूलोसि देवः कृतकृत्यतायाः। स्थूलोपि सूक्ष्मः सुलभोसि देव त्वद्बाह्यकृत्या नरकेपतंति
भगवान फक्त विष्णूचं सूक्ष्म रूप नाही; तू स्थूल रूपही आहेस, कारण कार्य साध्य व्हावं म्हणून. स्थूल असूनही, तू सहज सूक्ष्म होतोस, हे देवा; जे फक्त बाह्य कृती करतात, ते नरकात पडतात.
विमुच्यते वा भवति स्थितेस्मिन्दस्रेन्दुवह्न्यर्कमरुन्महीभिः। तत्वैः स्वरूपैः समरूपधारिभिरात्मस्वरूपे वितत स्वभावः
मुक्त झाला असो किंवा इथेच राहिला असो, इंद्र, चंद्र, अग्नी, सूर्य, वारा आणि पृथ्वी यांच्या स्वरूपात तू त्यांच्या गुणांप्रमाणे रूप धारण करतोस, पण तुझं स्वतःचं स्वरूप सर्वत्र पसरलेलं आणि अचल आहे.
इति स्तुतिं मे भगवन्ह्यनंत जुषस्व भक्तस्य विशेषतश्च। समाधियुक्तस्य विशुद्धचेतसस्त्वद्भावभावैकमनोनुगस्य
हे अनंत प्रभो, माझी ही स्तुती स्वीकार, विशेषतः त्या भक्ताची, ज्याचं मन समाधीत एकरूप झालं आहे, ज्याचं हृदय शुद्ध आहे आणि ज्याचं मन नेहमी तुझ्या चिंतनात गुंतलेलं आहे.
सदा हृदिस्थो भगवन्नमस्ते नमामि नित्यं भगवन्पुराण। इति प्रकाशं तव मे तदीशस्तवं मया सर्वगतिप्रबुद्ध
हे भगवंत, तू नेहमी हृदयात वास करतोस, तुला नमस्कार. मी नेहमी तुझं वंदन करतो, हे प्राचीन प्रभो. अशा प्रकारे तुझं तेज मला प्रकट झालं, सर्व मार्गांतून तू मला जागृत केलंस.
संसारचक्रे भ्रमणादियुक्ता भीतिं पुनर्नः प्रतिपालयस्व
आम्ही या संसाराच्या चक्रात अडकलेलो आहोत, म्हणून पुन्हा कधीही आमच्यात भीती उत्पन्न होऊ देऊ नकोस.
ब्रह्मोवाच॥ सर्वज्ञस्त्वं न संदेहो प्रज्ञाराशिश्च केशव। देवानां प्रथमः पूज्यः सर्वदा त्वं भविष्यसि
ब्रह्मा म्हणाले: तू सर्वज्ञ आहेस, यात शंका नाही, तूच ज्ञानाचा खजिना आहेस, हे केशव. देवांमध्ये नेहमीच तुझी पहिली पूजा होईल.
नारायणादनंतरं रुद्रो भक्त्या विरिंचनम्। तुष्टाव प्रणतो भूत्वा ब्रह्माणं कमलोद्भवम्
नारायणानंतर, रुद्राने भक्तीने कमळावर जन्मलेल्या ब्रह्माची वंदना केली आणि प्रथम त्याला नमस्कार केला.
नमः कमलपत्राक्ष नमस्ते पद्मजन्मने। नमः सुरासुरगुरो कारिणे परमात्मने
कमलाच्या पानासारख्या डोळ्यांना नमस्कार, कमळातून जन्मलेल्या तुला वंदन. देव आणि दानवांचे गुरु, सर्व कर्ता आणि परमात्मा तुला माझा नमस्कार.
नमस्ते सर्वदेवेश नमो वै मोहनाशन। विष्णोर्नाभिस्थितवते कमलासन जन्मने
सर्व देवांचे स्वामी, मोह नष्ट करणारा, विष्णूच्या नाभीवर कमळावर बसलेला, तुला माझा नमस्कार.
नमो विद्रुमरक्तांग पाणिपल्लवशोभिने। शरणं त्वां प्रपन्नोस्मि त्राहि मां भवसंसृतेः
माणिकासारखा लाल रंगाचा देह, कोमल हातांनी शोभून दिसणारा, मी तुझ्या शरण आलो आहे; या संसारसागरातून मला वाचव.
पूर्वं नीलांबुदाकारं कुड्मलं ते पितामह। दृष्ट्वा रक्तमुखं भूयः पत्रकेसरसंयुतम्
पूर्वी, पितामह, तुझं निळ्या मेघासारखं कळीसारखं रूप आणि पुन्हा लालसर मुख, पानं आणि केसरांनी सुशोभित असलेलं, मी पाहिलं.