पूर्वी लक्ष्मीदेवी, जी श्रीहरी विष्णूच्या वक्षस्थळी आश्रय घेत होती, ती पृथ्वीवर येईपर्यंत तिचा द्रवरूप अवतार झाला नव्हता. ब्रह्मदेवांचे बुद्धिमान पुत्र दक्ष यांनी आकाशातून ती लक्ष्मी उचलली आणि ती पिऊन घेतली. त्यामुळेच दक्षाच्या रूपात तेज, सौंदर्य आणि आकर्षण प्रकट झाले. दक्ष या परमेश्वरापासून उत्पन्न झालेली ती अपूर्व शक्ती आणि तेज पृथ्वीवर शेषरूपाने पडली. त्यातून आठ प्रकारचे शुभ अविष्कार निर्माण झाले. त्यानंतर सात पवित्र वनस्पती उत्पन्न झाल्या—ऊस, वृक्षांचा राजा, निष्पव, शाली तांदूळ, आणि धान्य. तसेच, गायीचे दूध, कुसुंभ, फुले आणि आठवा म्हणून मीठ हेही त्याचे रूपांतर झाले. ही सर्व आठ वस्तू अत्यंत शुभ मानल्या जातात. दक्ष, जो योग आणि ज्ञानात पारंगत होता, त्याने पूर्वी पिलेली ती लक्ष्मी त्याची कन्या झाली, म्हणून तिला सती असे म्हणतात. तिच्या सौंदर्याने ती सर्व लोकांना मोहून टाकणारी, सर्व जगांत श्रेष्ठ म्हणून ललिता म्हणून ओळखली गेली. त्रैलोक्याच्या सौंदर्याने युक्त असलेल्या या देवीचे, धनुष्यधारी शिवाने विवाह केला. ती देवी त्रिलोक्याची लक्ष्मी आहे, भोग आणि मोक्ष दोन्ही देणारी आहे. तिच्या भक्तिपूर्वक पूजनाने कोणत्याही स्त्री-पुरुषाचे सर्व इच्छित फल मिळते. भीष्म म्हणाले, “मुनिवर, मला सांगा की ललितेचे पूजन कसे करावे, आणि कोणत्या पद्धतीने या जगात शांती प्रस्थापित होते?” पुलस्त्य ऋषी म्हणाले, “वसंत ऋतूतील शुक्ल पक्षातील तृतीयेला, सकाळी तिळाच्या पाण्याने स्नान करावे. त्याच दिवशी सती देवीचा, जी सुंदर वर्णाची आहे, ब्रह्मांडाच्या आत्म्याशी विवाह झाला. त्या दिवशी, देवीसह विश्वनाथाचे पूजन विविध फळे, दिवे, धूप, नैवेद्य अर्पण करून करावे. गायीच्या पंचगव्याने आणि सुगंधी जलाने मूर्तीचे अभिषेक करून, चंद्रकोरी धारण केलेल्या गौरीचे पूजन करावे. पाटला आणि देवी-शिवाच्या चरणांना वंदन करावे; ‘शिवायै नमः’ म्हणावे, दोन्ही घोट्यांवर जयेला वंदन करावे. रुद्रासाठी ‘त्र्यम्बकाय नमः’, दोन्ही मांड्यांसाठी ‘भवानी’ म्हणावे, डोक्याला ‘रुद्रेश्वराय’, गुडघ्यांना ‘विजयाय’ म्हणावे. मांड्यांसाठी ‘हरिकेशाय’, कटीसाठी ‘ईशाय’, ‘रत्यै’, आणि शंकरासाठी ‘शंकराय’ म्हणावे. दोन्ही पोटाच्या बाजूंना ‘कोटवी’, त्रिशूलधारीसाठी, ‘मंगला’साठी पोटाला ‘नमः’ म्हणावे. ‘सर्वात्मने नमः’, रुद्र, दोन्ही स्तनांसाठी ‘ईशानी’, गळ्याला ‘शिवाय’ (वेदात्मा) व ‘रुद्राण्यै’ म्हणावे. त्रिपुरारी, विश्वनाथ, दोन्ही हातांसाठी ‘अनंताय’, हरासाठी ‘त्रिनेत्राय’, आणि कालाग्निप्रियेसाठी बाहूंना वंदन करावे. सौभाग्याचे स्थान असलेल्या अलंकारांना, तोंडासाठी ‘स्वाहा’ आणि ‘स्वधा’, त्रिशूलधारीसाठी ‘ईश्वराय’ म्हणावे. अशोकवनवासी देवीच्या ओठांना, समृद्धी देणाऱ्या ओठांना अर्पण करावे; स्थाणु आणि हरासाठी, चंद्रमुखीच्या प्रिय चेहऱ्यास पूजन करावे. स्त्रियांच्या अधिपतीसाठी आणि हरासाठी, नाकाला वंदन; उग्र, जगदीश्वर, पुन्हा ललितासाठी भुवयांना वंदन करावे. शर्व, नगरनाशक, वासुदेवीसाठी केसांना; श्रीकंठनाथासाठी व शंकराच्या जटांना पूजन करावे. अत्यंत भयानक रूपधारीसाठी डोक्याला, सर्वव्यापीला नमस्कार; या विधीने हराचे पूजन करून, पुढे आठ शुभ श्लोक म्हणावेत. कोवळी निष्पव, कुसुंभ, दूध, जिरे; वृक्ष (तरु), राजक्षव, मीठ, कोथिंबीर आणि आठवे मत्था—ही आठ शुभ वस्तू अर्पण करावीत. या शुभ वस्तू अर्पण केल्याने शुभ फल मिळते. सर्व वस्तू शिव व त्यांच्या अर्धांगिनीसमोर पुन्हा अर्पण कराव्यात. चैत्र महिन्यात, श्रुंगाटक खाल्ल्यावर जमिनीवर झोपावे, मग सकाळी स्नान, जप करून शुद्ध व्हावे. ब्राह्मण दांपत्यास फुलांचे हार, वस्त्र, अलंकार अर्पण करावेत; आठ शुभ वस्तूंसह दोन सुवर्णमूर्तीही द्याव्यात. ‘ललिता माझ्यावर प्रसन्न होवो’ असे म्हणून ब्राह्मणास अर्पण करावे. दरवर्षी तृतीयेला हे असेच करावे. अन्नदान व स्वयंभोजनाच्या बाबतीत खास नियम आहेत—चैत्रात गायीच्या शिंगातील पाणी, वैशाखात गोमय, ज्येष्ठात मंदरफुले व बिल्वपत्र, श्रावणात दही, भाद्रपदात कुशजल. आश्विनात दूध, कार्तिकात ताकाचे तूप, मार्गशीर्षात गोमूत्र, पौषात तूप, माघात काळे तीळ, फाल्गुनात पंचगव्य घ्यावे. ललिता, विजय, भद्रा, भवानी, कुमुदा, शिवा, वासुदेवी, गौरी, मंगला, कमला, सती, उमा—दान करताना ‘ती प्रसन्न होवो’ असे म्हणावे. बाराव्या महिन्यात द्वादशीला कृष्णाचे, आणि त्याच ठिकाणी लक्ष्मीचे पतीसह पूजन करावे. पौर्णिमेला, जो निर्भयता इच्छितो, त्याने ब्रह्मदेव व त्यांच्या अर्धांगिनीचे पूजन करावे. आठ शुभ वस्तू समृद्धी इच्छिणाऱ्याने द्याव्यात—मोगरा, अशोक, कमळ, कदंब, उत्पल, चंपक, कुब्जक, करवीर, बाण, ताजे कमळ, सिंदुवारा—हे फुल सर्व महिन्यांत योग्य. जास्वंद, कुसुंभ, मोगरा, कमळ, कण्हेर ही फुले नेहमी योग्य आणि प्रशंसनीय आहेत. अशा रीतीने, संपूर्ण वर्षभर, पुरुष, स्त्री किंवा कुमारिका यांनी या विधीनुसार उपवास करावा, आणि रात्री भक्तिपूर्वक शिवाचे पूजन करावे.