एक साधू, मन शांत आणि संतुलित ठेवून, राग आणि भ्रमापासून मुक्त, माती आणि सोन्याला एकसारखे मानतो, दुःखरहित, संघर्ष किंवा मैत्रीपासून दूर, स्तुती किंवा निंदा यापलीकडे, सुख-दुःखात तटस्थ, साक्षीदारासारखा जगात भटकतो. भीष्म म्हणतो: हे ब्राह्मण, तू वर्णन केलेल्या पवित्र स्थळाची महिमा अत्यंत श्रेष्ठ आहे. पृथ्वीवर कमळ पडल्याने निर्माण झालेल्या त्या तीर्थाचे वर्णन तू केलेस. हे ऋषिश्रेष्ठ, त्या स्थळी भगवंत विष्णू आणि शंकर यांनी काय केले, ते सर्व तपशीलात सांग. त्या देवाने त्या ठिकाणी यज्ञ कसा केला? कोणते ब्राह्मण आणि पुरोहित उपस्थित होते? त्या यज्ञाचे भाग कोणते होते, कोणती सामग्री वापरली, यज्ञाची दक्षिणा काय होती? यज्ञवेदी कशी होती, आणि विरिंचीने कोणती मापे निश्चित केली? यज्ञाचा प्राप्तकर्ता कोण होता, जो वेदांमध्ये सर्व देवांचा उपास्य म्हणून प्रसिद्ध आहे? ब्रह्मदेवाने यज्ञ करताना कोणती इच्छा मनात धरली होती? जसा देवांचा स्वामी अमर आणि वृद्धत्वरहित आहे, तसाच त्याचा स्वर्गही अविनाशी आहे. इतर देवांसाठीही त्या महात्म्याने स्वर्ग दिला; अग्निहोत्रासाठी वेद आणि औषधीही उत्पन्न झाली. पृथ्वीवरील इतर सर्व प्राणीही त्या भगवंताने यज्ञासाठी निर्माण केले; ही वेदांची परंपरा आहे. तू सांगितल्याप्रमाणे, कोणती इच्छा विचारात घेतली गेली, कोणता परिणाम आणि हेतू होता, हे मला ऐकायचे आहे. त्याने केलेल्या यज्ञाचे पूर्ण वर्णन तू करावे. शतारूपा नावाची स्त्री येथे सावित्री म्हणून ओळखली जाते. ती ब्रह्माची पत्नी आणि ऋषींची माता आहे; तिने पुलस्त्यापासून सुरू होणाऱ्या सात ऋषी आणि दक्षापासून सुरू होणाऱ्या प्रजापतींना जन्म दिला. सावित्रीने स्वायंभुव मनूपासून सुरू होणाऱ्या मनूंना जन्म दिला; ब्रह्माने तिला आपल्या धर्मपत्नी म्हणून स्वीकारले, आणि ती त्याच्या संतांची प्रिय माता आहे. पण ब्रह्माने आपल्या सद्गुणी, भक्त, सुंदर हास्य असलेल्या पत्नीला सोडून दुसरी पत्नी का शोधली? तिचे नाव काय, गुण काय, ती कोणाची कन्या आहे? देवाने तिला कुठे पाहिले, आणि कोणाने ती त्याला दाखवली? ती देवी कशी दिसते, जी मनाला मोहवणारी आहे, आणि ज्याला पाहून देवांचा स्वामी कामाच्या वश झाला? तिच्या रंग आणि सौंदर्याने ती सावित्रीपेक्षा श्रेष्ठ आहे; तिने देवाला, सर्व जगांचा स्वामी, मोहित केले. देवाने त्या स्त्रीला, जगातील सौंदर्याचा धनी, कसा स्वीकारला आणि यज्ञ कसा सुरू झाला, हे तपशीलात सांग. ब्रह्माच्या बाजूला तिला पाहून सावित्रीने काय केले? त्या वेळी ब्रह्माने सावित्रीशी कसा वागला? सावित्रीने ब्रह्मासमोर कोणती शब्द बोलली? बोललेली किंवा न बोललेली, सर्व काही सांग. तू तिथे काय केले—राग की क्षमा? जे काही केले, पाहिले, किंवा बोलले, ते सर्व येथे सांग. मला ब्रह्माचा प्रत्येक कृती, आणि यज्ञाची सर्वोच्च व्यवस्था पूर्णपणे ऐकायची आहे. विधींचा क्रम, प्रारंभ, होतृ पुरोहित, त्याचा भाग कसा देण्यात आला, आणि प्रथम आहुती कोणासाठी दिली— भगवंत विष्णूने कसा सहाय्य केला, कोणाच्या द्वारे, कशा प्रकारे; अमरांनी काय केले, हे सर्व सांग. देवांच्या लोकातून तो मृत्युलोकात कसा आला? गृह्याग्नि, अन्वाहार्य आणि दक्षिणा अग्नि— आहवनीय अग्नि, वेदी, चमचा, अभिषेक पात्र, यज्ञाची समिध, आणि आवभृथ विधी— त्याने तीन अग्नि कसे बनवले, जे आहुतीचे वाहक आहेत; देवांना आहुतीचे प्राप्तकर्ता, आणि पितरांना श्राद्धाचे प्राप्तकर्ता कसे केले— यज्ञाच्या भागासाठी, यज्ञसंहितेनुसार, कोणते यज्ञ आणि यज्ञकर्म केले; यज्ञस्तंभ, इंधन, कुशा, सोम, शुद्धीकरण करणारा, आणि वेदीला घेरणारे काठी— यज्ञसामग्री कशी बनवली, ब्रह्माने कशी तयार केली; प्राचीन काळात कोण ब्रह्माच्या कृतीने उज्ज्वल झाले— क्षण, पलक, काळाची मापे, एकक; मुहूर्त, तिथी, महिने, दिवस, आणि वर्ष— ऋतु, काळाचे संयोग, प्राचीन त्रिविध माप; आयुष्य, क्षेत्र, क्षय, चिन्ह, आणि रूपाचे सौंदर्य— तीन वर्ग, तीन लोक, त्रिविध ज्ञान, तीन अग्नि; त्रिविध काळ, त्रिविध कर्म, तीन वर्ग, तीन गुण— सृष्टी, श्रेष्ठ सर्जक, आणि अल्पबुद्धीचे; धर्ममार्ग, आणि अधर्ममार्ग— चातुर्वर्ण्याची उत्पत्ती, त्याचा रक्षक; चार वेदांचा ज्ञाता, चार आश्रमात वास करणारा— तो जो सर्वोच्च प्रकाश आहे, जो सर्वोच्च तप आहे; जो सर्वोच्चाच्या पलीकडे सर्वोच्च आहे, जो सर्वोच्च आत्मा आहे— तो सर्व लोकांचा सेतु, शुद्ध कर्म करणाऱ्यांत शुद्ध; वेदज्ञांनी जाणावा, सामर्थ्यवानांचा स्वामी— जो प्राण्यांमध्ये अप्राण्य आहे, तेजस्वींपैकी अग्नि आहे; मनुष्यांमध्ये मन आहे, तपस्वींमध्ये तप आहे— शिस्तपालकांमध्ये शिस्त आहे, तेजस्वींमध्ये तेज आहे— हे सर्व ब्रह्माने, जगांचा पिता, निर्माण केले. त्याने यज्ञाचा फल कसा शोधला, आणि त्याचे मन यज्ञावर कसे स्थिर झाले? हे माझे शंका आहे, हे ब्राह्मण; हे माझे मोठे अनिश्चिततेचे कारण आहे. सर्वोच्च ब्रह्म अद्भुत आहे, देव आणि दानवही त्याची स्तुती करतात; कृतीच्या चमत्कारी स्वरूपात, तो येथे सत्यात वर्णन केला आहे.